Əlaqə: (012) 497-46-21 [email protected]

ATV.AZ×

Bağırov “Müsavat”a necə xidmət etdi?

Bağırov “Müsavat”a necə xidmət etdi?
   1447 dəfə oxunub

 

Quba qəzasında Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin nümayəndəsi, parlament üzvü Əli bəy Zizikski idi. 1956-cı ildə Mircəfər Bağırovu «müsavatçı» qubalılara arxa olmaqda günahlandıranların ağlına belə gəlməzdi ki, onların tarixdən sildikləri Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yenidən Azərbaycan torpağında, o cümlədən Əli bəy Zizikskilər, Mircəfər Bağırovlar Qubasında bərqərar olacaqdır.«Rudenko məhkəməsi»nin müttəhimi Mircəfər Bağırovun qubalı müsavatçı dostları kimlər idi? İlk növbədə Quba qəza komissarı Əli bəy Zizikski. Məhkəmədə şahid Orucov belə nəql edir: «1920-ci ildən sonra Bağırov Bakıda Azərbaycan FK-nın ( Fövqəladə Komissiya -red ) sədri idi, onun katibi isə mənim dayım oğlu Hacıağa Şahverdiyev idi. Şahverdiyev Bağırovla ən yaxın dost olub. Biz üçümüz birlikdə Qubada şəhər məktəbində oxumuşduq.1922-ci ildə mən Bakıya getdim və Şahverdiyevin evinə düşdüm.Bir dəfə işdən qayıdandan sonra Şahverdiyev mənə dedi ki, Bağırov səni yanına çağırır. Ertəsi gün mən Hacıağa Şahverdiyevlə birlikdə Azərbaycan FK-ya Bağırovun yanına getdim. Bağırovla biz köhnə dostlar kimi görüşdük. O, məni çox yaxşı qarşıladı. Söhbət əsnasında Bağırov məndən soruşdu ki, Əlibəy Zizikskini xatırlayırsanmı? Mən cavab verdim ki, çox yaxşı yadımdadır. Söhbətimizdə Hacıağa Şahverdiyev də iştirak edirdi.Bir qədər keçdikdən sonra Qəni adlı mühafizəçi bildirdi ki, onlar gəliblər. Bağırov gələnləri içəri buraxmaq barədə ona göstəriş verdi. Bağırovun otağına bir-birinin ardınca keçmiş Quba bəylərindən Şıxlarskinin qohumu Bəybala bəy Alpanski, Bağırovun qubalı dostlarından Əli bəy Zizikskinin qohumu tacir Hacıbala Məmmədyarov, eləcə də Əli bəy Zizikski daxil oldular.

Onlar otağa daxil olanda Bağırov yerindən qalxıb onları qarşıladı, hər biri ilə mehribanlıqla gorüşdü, Əli bəy Zizikski ilə hətta öpüşdü. Söhbət zamanı Bağırov ərklə bildirdi ki, sən nə üçün gizlənirsən, özünü alçaldırsan. Bilirsən ki, mən burada işləyirəm. Əli bəy gözləri yaşarmış halda Bağırova bildirdi ki, onu həbs etməklə qorxudurmuşlar, ona görə də gizlənib. Bağırov o dəqiqə Əli bəy Zizikskinin üzə çıxarılması üçün sənədlər hazırlamağı Hacıağa Şahverdiyevə tapşırdı. Elə həmin otaqdaca Şahverdiyev sənədləri hazırladı, Bağırov həmin sənədi imzalayıb möhür vurdu. Həmin sənədi Zizikskiyə verib dedi: «Bu sənədə əsasən sən Azərbaycanın harasında istəsən yaşaya bilərsən. Nə qədər ki, mən burada - FK-da işləyirəm, sən heç bir şey üçün narahat olma». Doğrudan da, bütün sonrakı illər ərzində Əli bəy Zizikski Bakıda yaşadı. Məhkəmə materiallarında bu da göstərilir ki, Əli bəy Zizikski şəxsi mülkündə yaşamış və həmin evin kirayə pulu ilə dolanmışdır. Mircəfər Bağırovun himayədarlıq etdiyi dostları arasında Bəybala bəy Alpanski, Hacıbala Məmmədyarov və Qazı Əhməd bəy Məmmədbəyov da vardı. Mircəfər Bağırov keçmiş Müsavat pristavı Qiyas bəy Cahandar bəy oğlu Şıxlinskinin (Cahandar ağanın oğlu) Qazax qəzasına milis rəisi vəzifəsinə göndərilməsində də müqəssir hesab edilir. Şahid Z.Ə.Əliyevin ifadəsinə görə, Bağırov çox vaxt keçmiş “Müsavat” fəallarını öz tərəfinə çəkir və məsul vəzifələrə təyin edirmiş.Məhkəmə materiallarında qeyd olunduğu kimi, Mircəfər Bağırov Qubada Müsavat Partiyasının qəza komitəsi sədrinin müavini Əlipənah bəy Şəfibəyovu da himayə etmişdir. Şəfibəyov 1930-cu ildə həbsə alınarkən, ondantürk nümunəli tüfəng və ona müvafiq 30 patron tapılmışdı. Lakin Azərbaycan Dövlət Siyasi İdarəsinin 1930-cu il martın 16-da Bağırovun sədrliyi ilə keçirilmiş kollegiyası Şəfibəyovun işinə xitam vermişdir. Görünür Mircəfər Bağırov yəqin etmişdi ki, keçmiş müsavatçı bir ədəd türk nümunəli tüfənglə və 30 patronla dövlət çevrilişi etməyə qadir deyilmiş...

Mircəfər Bağırovun qanadı altına aldığı başqa bir qubalı - Müsavat Partiyası şöbəsinin təşkilatçısı Əbilqasım Rüstəmov On birinci Ordunun qoşun hissələri Qubaya daxil olanda qaçıb gizlənmişdi. 1923-cü ildə Bağırov tərəfindən üzə çıxarılmış və Qubada 11 nömrəli sovxozda yanğından mühafizə idarəsinin rəisi vəzifəsində işləmişdir. Nə qədər təəccüblü olsa da, müsavatçının çalışdığı sovxozda heç bir yanğın baş verməmişdir. Bununla belə, 1925-ci ildə Azərbaycan DSŞ aparatında işləmiş A.M.Qasımov məhkəmədə şahid kimi bildirmişdir ki, «onun məsuliyyətə cəlb olunması barədə məsələ qaldırdım, Bağırov buna qol qoymadı və dedi ki, qoy o yaşasın».

   Məhkəmə materiallarında Mircəfər Bağırovun “Müsavat” ordusu zabitlərinə də himayədarlığına dair məlumatlar vardır.”Müsavat” ordusunda zabit kimi xidmət etmiş, hərbi məktəb bitirmiş Məmməd Aslan oğlu Sarıcalinski Bağırovun köməyi ilə 1921-ci ildə Fövqəladə Komissiyanın əvvəlcə süvari diviziyasına, sonra isə sərhəd qoşunlarına işə götürülmüşdü. O, bir müddət Bağırovun özü ilə birgə xidmət etmişdir. Görünür bir nəfər “Müsavat” zabitinin Sovet orqanlarında işləməsini Mircəfər Bağırov qəbahət hesab etməmişdi. O öz gözləri ilə görmüşdü ki, Mikoyanın,Amazaspın, Avetisovun ön cərgəsində durduğu On birinci Ordu vədinə xilaf çıxdı.Qısa bir müddətdə Səməd bəy Mehmandarovun və Əliağa Şıxlinskinin yaratdıqları Müsavat milli ordusu amansız təqiblərə məruz qaldı. 12 general, 27 polkovnik və podpolkovnik, 46 nəfər kapitan dərhal məhv edildi. 1200-dən çox “Müsavat” zabiti və əsgəri Arazı keçdi, mühacirətə üz tutdu.Vur-tut bircə “Müsavat” zabiti Sarıcalinski bu boyda Qızıl Ordunu dağıtmayacaqdı ki...

Məhkəmə materiallarında Mircəfər Bağırovun Müsavat Partiyası ilə yanaşı İttihad Partiyası üzvlərinə də himayədarlıq etməsi barədə ittihamlar irəli sürülür. Göstərilir ki, Bağırovun məsuliyyətdən xüsusilə qoruduğu şəxslər arasında1919-cu ilin əvvəllərində İttihad Partiyasının məsul katibi Əhməd Triniç xüsusi yer tutur. İstintaqdan məlum olub ki, Əhməd Triniç əvvəllər türk ordusunun zabiti olub. Onun başçılığı ilə Qubada və Bakıda bolşeviklərə qarşı fəal mübarizə aparılıb. Şahidlərin ifadələrinə görə, Əhməd Triniçlə Bağırov çox yaxın münasibətdə imişlər. Bağırov onu yüksək vəzifələrə irəli çəkirmiş, hətta respublika qəzetinin redaktoru kimi yüksək vəzifəyə təyin edibmiş. Triniçin əksinqilabi keçmişi barədə dəfələrlə siqnallar olmasına baxmayaraq, Bağırov 1933-cü ildə onu hökumət mükafatına - ordenlə təltif olunmağa təqdim etmişdir. Mircəfər Bağırova yaxşı məlum idi ki, On birinci Ordunun Xüsusi şöbəsinin rəisi Pankratov 1920-1921-ci illərdə İttihad Partiyasının işi ilə şəxsən məşğul olmuşdu. Ordunun ermənilərdən və ruslardan ibarət hərbi müstəntiqləri Azərbaycanda Sovet hakimiyyətini silahlı üsyan yolu ilə devirmək cəhdində ittiham olunan İttihad Partiyasının yüzlərlə üzvünü və tərəfdarlarını cəzalandırmaq üçün «üçlüyə» təqdim etmişlər. Pankratovdan, Aşukindən və Qubindən ibarət «üçlük» Azərbaycanın ziyalı və millətsevər oğullarını Rusiyanın Xolmoqor, Ryazan, Nijni-Novqorod və digər həbs düşərgələrinə göndərmişdir.Yalnız bir nəfər - Əhməd Triniç Mir Cəfər Bağırovun köməyi ilə Pankratovun caynağından xilas edilmişdi. Məhkəmə iclasında nümayiş etdirilən bir ərizə də Mircəfər Bağırovu təəccübləndirməmişdi. Həmin ərizədə Əhməd Triniç Quba şəhərinin komendantı olduğunu, Xırdalandakı döyüşlərdə iştirakını, Qubada könüllülər dəstəsi yaradıb Azərbaycan-türk ordusunun hücumunadək bolşeviklərə qarşı fəal mübarizəsini əsas tutaraq, “Müsavat” parlamentinin mühafizəsi üçün dəstə yaradılmasını ona tapşırmağı xahiş edirdi. Məktub kimə ünvanlanmışdı? Azərbaycan Müsavat Partiyasının sədri M.Ə.Rəsulzadəyə.

...Mircəfər Bağırov düşünürdü: Yaxşı, “Müsavatın” liderini Stalin Bayıl türməsindən çıxarıb özü ilə Moskvaya aparanda, mən beş-altı müsavatçı dostumu Pankratovun əlindən ala bilməzdim? Bir də ki, Əhməd Triniç ordu zabiti idi.Yaxşı, Nəriman Nərimanov Müsavat ordusunun iki generalını Leninə məktub yazıb xilas etməmişdi? Mən də bir zabitini Bakıda saxlamışam...

Məhkəmə materiallarında deyilir ki, MirCəfər Bağırov 1921-ci ilin dekabrın 9-da Beriya tərəfindən imzalanmış orderi yerinə yetirməyib. Həmin order Gürcüstanda həbs olunmuş Əli Əsədullayev haqqında idi. Bakı milyonçusu Əsədullayevin oğlu və H.Z.Tağıyevin kürəkəni Əli Əsədullayevin təqsiri nədən ibarət idi? O, çar ordusunun poruçiki olmuşdu. «Rudenko məhkəməsi»nin materialarına görə Əli Əsədullayev “Müsavat” hakimiyyəti dövründə «Vəhşi diviziya» tərkibində Sovet ordusuna qarşı mübarizə aparmışdır. Mircəfər Bağırov Əli Əsədullayevin «işi» üzrə heç bir təhqiqat aparmayıb, demək, milyonçu oğluna himayədarlıq etmişdir. Əli Əsədullayev Bakı cıdır meydanında işləyirmiş, sonralar arvadı ilə birlikdə İrana keçib.

... Nərimanov Hacı Zeynalabdin Tağıyevə dəymədi, mən də onun kürəkəninə bir yaxşılıq edim. Əli Əsədullayev bir gün cıdır meydanından köhlən atın belində yoxa

çıxdı...

1956-cı ildə, məhkəmə materiallarında adları «xalq düşmənləri»

siyahısında çəkilənlər bu gün hamımız üçün Xalq Cümhuriyyətinin və milli

ordumuzun işıqlı adamları kimi daha doğma və əzizdir. Ən çətin məqamlarda

onlara himayədarlıq etmiş Mircəfər Bağırovun günahı nədir?

 

Tarixçi Araz Vəliyev

İstifadə edildi :Teyyub Qurbandan

 

 

BUNU DA OXU

Ombudsman: “Aliment Fondunun yaradılması haqqında Milli Məclisə müraciət etmişəm"
“Məktəblərə gəlməyə ehtiyac yoxdur” - Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsi valideynlərə müraciət edib
Yaşayış yeri və olduğunuz yer üzrə qeydiyyatdan keçin - Cərimə oluna bilərsiniz
Pomidor haqqında bilmədiklərimiz
Güclü külək Şəkidə çinar ağacının qırılmasına səbəb olub - VİDEO
Xəbər lenti

Yumurta yedilər,xəstəxanalıq oldular...
15:30 17.07.2019

Kürdəmirdə dəhşətli yol qəzası baş verib, xəsarət alan var - FOTOLAR
15:13 17.07.2019

Naxçıvandan Bakıya uçan təyyarə quşla toqquşdu
14:54 17.07.2019

Ursula fon der Lyayen Aİ Komissiyasının prezidenti seçilib
14:35 17.07.2019

Malta tennis turnirinə ev sahibliyi edəcək
14:16 17.07.2019

Perunun keçmiş prezidenti ABŞ-da həbs olunub
13:56 17.07.2019

Yunanıstan baş vermiş qasırğadan özünə gələ bilmir
13:37 17.07.2019

Meyxana şou - "Şou ATV"-də - VİDEO
13:18 17.07.2019

İranın dini lideri: "Britaniyanın addımı cavabsız qalmayacaq..."
13:00 17.07.2019

Musiqili Teatr tərəfindən 4042 saxlama vahidi fotosənəd arxivə təhvil verilib
12:48 17.07.2019

Bu ilin ikinci ay tutulması başa çatdı
12:29 17.07.2019

Həyətində “əkinçiliklə” məşğul oldu - Əkdiyini biçməmiş həbs edildi
12:08 17.07.2019

Lənkəran teatrı 128-ci mövsümə yekun vurub - FOTOLAR
11:50 17.07.2019

Şamaxıda ev yanaraq kül oldu
11:31 17.07.2019

Son anda faciədən xilas edildilər - Altı nəfər dənizdə batmaq təhlükəsi yaşadı
11:12 17.07.2019

Çavuşoğlu: “S-400 NATO üçün təhlükə yaratmır”
10:53 17.07.2019

Ombudsman: “Aliment Fondunun yaradılması haqqında Milli Məclisə müraciət etmişəm"
10:44 17.07.2019

Donald Tramp: ABŞ Türkiyəyə F-35 qırıcı təyyarələrini satmayacaq
10:25 17.07.2019

Gəncədə regional konfrans keçirilib
10:06 17.07.2019

Beş qəsəbədə yeni su xətti çəkilir - Məcburi köçkünlərin içməli su təchizatı yaxşılaşdırılır - VİDEO
09:45 17.07.2019

Məişət tullantıları çeşidlənir - Paytaxtda yeni layihəyə başlanıldı
22:48 16.07.2019

İtaliyada “narıncı” dərəcəli xəbərdarlıq elan edilib - Əlverişsiz hava şəraiti ilə əlaqədar
22:30 16.07.2019

Gənc sərhədçi zabitlər xidmətə başladılar - Akademiyada buraxlış mərasimi keçirilib
22:12 16.07.2019

Cavad Zərifdən sanksiyalarla bağlı açıqlama - “Uşaqlar üçün dərman tapılmır”
21:53 16.07.2019

Ehtiyata buraxılmış hərbi vəzifəlilərin qarşılanma mərasimləri olub
21:34 16.07.2019

11 dövlət əmlakı hərraca çıxarılıb - 6 ayda 270-ə yaxın dövlət əmlakı özəlləşdirilib
21:13 16.07.2019

Sabah hava necə olacaq?
20:54 16.07.2019

Əli Əhmədov BMT-də hesabat təqdim etdi - Azərbaycanın könüllü milli hesabatı müsbət qiymətləndirildi
20:35 16.07.2019

ABŞ-ın yeni müdafiə naziri kim olacaq? - Tramp Mark Esperin namizədliyini senata təqdim etdi
20:16 16.07.2019

"Qəbələ"dən Çexiya futboluna növbəti transfer - Samir Qurbanov "Viktoriya Jijkov"a keçdi
19:57 16.07.2019

Tankeri İranlı hərbçilər ələ keçirib? - Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə məxsus tankerlə bağlı iddia
19:37 16.07.2019

"Şou ATV"-də meyxana - 2-ci hissə - VİDEO
19:16 16.07.2019

Nigeriyada Türkiyə gəmisinə hücum edilib - 10 dənizçi qaçırılıb
18:55 16.07.2019

Çavuşoğlu sanksiyaları ciddi qəbul etmir - “Qərarlar yunanları razı salmaq üçün verilib”
18:34 16.07.2019

“Məktəblərə gəlməyə ehtiyac yoxdur” - Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsi valideynlərə müraciət edib
18:13 16.07.2019

Döyüşə hazırlıq səviyyəsi yoxlanılır - Müdafiə naziri hərbi hissədə
17:55 16.07.2019

Bakıda “DokuBaku” Beynəlxalq Sənədli Film Festivalı keçiriləcək
17:34 16.07.2019

Avropa İttifaqı Türkiyəyə qarşı sanksiyaları təqdir edib
17:15 16.07.2019

Media ilə işin düzgün qurulması - BDU-da konfrans keçirilib
16:58 16.07.2019

Məhəmməd Zərif: “ABŞ odla oynayır”
16:39 16.07.2019

Beş ayda ticarət dövriyyəsi 15 % artıb - Azərbaycan-Əfqanıstan iqtisadi münasibətləri genişlənir
16:18 16.07.2019

16 İyulda tarixdə nələr baş verib? - Avropanın ilk kağız pulu, ABŞ-ın paytaxtı, Rasim Əliyev, Mirzə Babayev. . .
16:01 16.07.2019

İyun və iyul ayında ölkəyə xaricdən qarpız idxal edilməyib
15:41 16.07.2019

Sabirabad bazarında yanğın baş verib
15:20 16.07.2019

Azəri qızı Günel : "Azərbaycanın Tarkanıdır" - "ATV Maqazin 10larla"-da - VİDEO
15:01 16.07.2019

UEFA Avropa Çempionatına 19,3 milyon bilet satıldı
14:43 16.07.2019

Azərbaycan Xalça Muzeyinə “Milli” statusu verilib
14:24 16.07.2019

Yaşayış yeri və olduğunuz yer üzrə qeydiyyatdan keçin - Cərimə oluna bilərsiniz
14:05 16.07.2019

Bakı Uşaq Teatrı mövsümün son tamaşalarını təqdim edəcək - FOTOLAR
13:44 16.07.2019

Metroda siqaret çəkən şəxs tapıldı - FOTOLAR
13:26 16.07.2019

Hindistanda musson yağışları nəticəsində 51 nəfər ölüb - Daha şiddətli leysan yağışları gözlənilir
13:07 16.07.2019

Azərbaycan Beynəlxalq Ordu Oyunları - 2019-da iştirak edəcək
12:47 16.07.2019

Pakistan Hindistanın kommersiya aviareysləri üçün öz hava məkanını açıb
12:28 16.07.2019

Yevlaxda ağır yol qəzası baş verib - Xəsarət alanlar var
12:17 16.07.2019

Qazaxda ölümlə nəticələnən ağır yol qəzası baş verib
11:59 16.07.2019

Çeçenistanda təyyarə evin üstünə düşdü - Yaralılar var
11:40 16.07.2019

Şəkidə xəsarət alanlardan biri dünyasını dəyişib
11:22 16.07.2019

İki gənc çimərlikdə boğuldu - Xilasedicilər birinin meyitini hələ də tapa bilmirlər
11:03 16.07.2019

Ağstafada dəhşətli yol qəzası baş verib - Bir nəfər ölüb, xəsarət alanlar var - FOTOLAR
10:43 16.07.2019

Musiqili Teatr mövsümə yekun vurub - FOTOLAR
10:28 16.07.2019

Problemli binaların sayı azalır - İstismarına icazə verilən binaların sayı 100-ə yaxınlaşıb
10:07 16.07.2019

Avropa Gənclər Yay Olimpiya Festivalına az qaldı - Festivala 3600-dən çox idmançı qatılacaq - VİDEO
09:45 16.07.2019

Gürcüstanda əməliyyat - Ermənistan vətəndaşından radioaktiv maddə aşkar edildi
22:48 15.07.2019

Pakistanın Kəşmir regionunda daşqınlar baş verib.
22:32 15.07.2019

Latviyada II Beynəlxalq Mədəniyyət Festivalı keçiriləcək
22:13 15.07.2019

Ümummilli lider Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə gəlməsinin 50 illiyi münasibətilə konsert keçirilib - FOTOLAR
21:50 15.07.2019

“Avto FM” radiosu “Cinema Radio” layihəsinə başlayır
21:29 15.07.2019

ATV-də yeni layihə - "Üçümüz" - FOTOLAR
21:09 15.07.2019

Sabah hava necə olacaq?
20:48 15.07.2019

Britaniyalı nazir ehtiyatlı olmağa çağırdı - “Nüvə silahının Yaxın Şərqdə olması ən böyük təhlükədir”
20:30 15.07.2019

15 iyul hadisələri Gəncədə anılıb - Türkiyənin Baş konsulu jurnalistlərlə görüşüb
20:11 15.07.2019

ABŞ Cavad Zərifə mane olmadı - Pompeo ona viza verilməsini təsdiqlədi
19:51 15.07.2019

İspaniyada dəmiryolçular tətil edir - 320 qatar reysi ləğv edilib
19:32 15.07.2019

Əlillər üçün yeni layihə - Dövlət orqanlarının saytlarından istifadə edə biləcəklər
19:13 15.07.2019

Türkiyədə 15 iyul dövlət çevrilişinə cəhddən 3 il ötür
18:56 15.07.2019

Zelenskinin kortejindəki 3 avtomobil qəzaya uğradı
18:37 15.07.2019

R.H.Əliyevin “Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fəxri diplomu” ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
18:15 15.07.2019

Gürcü səfir XİN-ə çağırıldı - Rəsmi Bakı izahat tələb edir
17:57 15.07.2019

Qubada kütləvi zəhərlənmə - Bir ailənin 5 üzvü xəstəxanaya yerləşdirilib
17:36 15.07.2019

Minik və yük maşınları toqquşub - Dörd nəfər xəsarət alıb
17:15 15.07.2019

Bütün xəbərlər