Əlaqə: (012) 497-46-21 [email protected]

ATV.AZ×

Kartof haqqında bilmədiklərimiz - Bunu mütləq oxuyun

Kartof haqqında bilmədiklərimiz - Bunu mütləq oxuyun
   4804 dəfə oxunub
 
Qədim dövrlərdə insanlar kartofan uzun müddət qida kimi istifadə etmək sirlərinə bələd olmadıqlarına görə ondan ərzaq kimi istifadə etmirdilər. Az sonra kartofdan nişasta almaq məqsədilə istifadə olunmağa başlanmışdır. Rusiyada ilk dövrlərdə kartofa «Şeytan meyvəsi» deyirdilər. Sonradan kartofdan ləziz xörəklərin hazırlanma sirlərini öyrənib ondan istifadə etməyə başladılar. Ruslar kartofu ikinci çörək adlandırdılar. Müxtəlif ölkələrin xalqları kartofu bir neçə adla çağırırlar. Məsələn: ispanlar hinduların dili ilə «papa», islandiyalılar göbələyə oxşar olduğuna görə «tryuflya», «tartuffoli », ingilislər «irlandiya batatı», fransızlar «tomm de terr» – «yer alması» və s. adlarla çağırırlar. Rusiyaya kartof İspaniyada əkildikdən bir əsr sonra gəlib çıxmışdır. Kartof qida əhəmiyyətli, dərman xüsusiyyətli, texniki, bəzək və nektar təbiətli bitki sayılır. Kartofun kökyumrularının tərkibində insan orqanizmi üçün lazım olan zəngin bioloji-aktiv maddələr vardır. Belə ki, onun kökyumrusunda 76,3% su, 23,7% quru maddə, 17-20,7% nişasta, 0,5-0,8% şəkər, 1-2% zulal, 1%-ə qədər mineral maddələr, o cümlədən 12-15 mq% Ca, 400-500 mq% K, 45-50 mq% P, 1 mq% Fe və s. tapılmışdır. Bundan əlavə, tərkibində C, B, B2, Bc, D, PP, K, E, U, karotinoid və s. maddələr aşkar edilmişdir. İnsan orqanizmi C vitamininə olan tələbatının yarısını kartofla təmin edir, zülal maddəsi yüksək bioloji əhəmiyyətə malikdir.
 
Kartofun sarı sortları karotinlə daha zəngindir, buna gorə də bu sortlar cox faydalıdır. Kartofda C vitamini cox olduğu üçün qiymətli ərzaq məhsulu sayılır. 200 qrama qədər kartofda olan C vitamini orqanizmin bu vitaminə olan gündəlik normasını təmin edir. Lakin kartofu saxladıqda C vitamini getdikcə azalır. Yerdən təzə çıxarılmış kartofda C vitamini 26-42%-dirsə, yaza qədər bunun ən çoxu üçdə biri qalır. Kartofu bişirdikdə də C vitamini itir. Onun mümkun qədər çox qalması üçün aşağıdakı şərtlərə əməl etmək məsləhətdir:
 
Kartofun qabığını soyduqdan sonra suda çox saxlamamalı, kartofu bişirmək üçün soyuq suya yox, qaynar suya salmalı və qazanın ağzını örtüb bişirməli. Kartofdan hazırlanmış yeməklərdə C vitamini çox tez itdiyinə görə onu ertəsi günə saxlamağı məsləhət görmürlər.
 
Kartofda azotlu maddələr zülal, amin və amid birləşmələridir. Bunlar 6:3:1 nisbətindədirlər. Kartofun zülallarında bitkilərdə təsadüf edilən amin turşuların demək olar ki, hamısı, o cümlədən əvəz olunmaz amin turşuları vardır. Beləliklə, kartofun zülalı qiymətli zülaldır. Kartofda turşulardan: limon, oksalat, süd və alma turşuları vardır.
 
Yeyinti sənayesi kartofdan müxtəlif qida məhsulları – qızardılmış, dondurulmuş, kartof lopası, krupası və s. istehsal edir. 1 ton kartof yumrusundan 160 kq dekstrin və yaxud 80 kq qlükoza, 112 litr spirt və yaxud 55 kq maye karbonat turşusu alınır. Yeyinti tullantılarından isə cem, cecə, jmıx, mal-qara üçün vitaminli yem hazırlanır. Standarta uyğun gəlməyən kökyumrusundan və yaşıl hissəsindən isə donuz və quşlar üçün yem əldə edilir. 100 kq kökyumrusundan 35 yem vahidi, 2,1 kq həll olmuş formada protein əldə edilir. Kartofdan sənayedə fotolentlər, aseton, süd turşusu, plastmas, yapışqan, avtomobil təkəri, kinolentləri, suni ipək, yüksək keyfiyyətli lak, boyaq və s. məhsullar istehsal olunur. Kartofun müalicəvi xüsusiyyətləri xalqlara çoxdan məlum idi. Kartofu çiy halda yastı formada doğrayıb yanıq, ekzema olan yerlərə qoyub onları sağaldırmışlar. Kartof bitkisi Avropa ölkələrində əkildikdən sonra qısa bir vaxt ərzində sinqa xəstəliyi tamamilə aradan qalxmışdır. Kartof buxarı ilə astmatik xəstəlikləri müalicə edirdilər. Tərkibində çoxlu K vitamini olduğuna görə sidik qovucu xüsusiyyətinə malikdir.
 
Kartofdan ürək xəstəliyində də istifadə edilir. Çiy kök-yumrusundan alınan şirəsindən mədə və onikibarmaq bağırsaqda olan yaraların müalicəsində geniş tətbiq olunur. Çiçəklərinin tərkibində rutin maddəsi ondan tibbdə qan kapillyarlarının möhkəmləndirilməsində istifadə edilməsinə şərait yaradır. Bir sıra tibb mütəxəssisləri kartofun şirəsindən, bişirilməsindən vərəm, ürək-damar, hipertoniya xəstəliklərində, mədənin pan-kreatit vəzisinin normal işləməsində, eləcə də sidikqovucu vasitə kimi istifadə etməyi məsləhət görürlər.
 
Kartofda olan nişastanı un şəklinə salıb dərman həblərinin hazırlanmasında istifadə edirlər. Tibb praktikasında təzə kartofun şirəsindən istifadə edilir, belə ki, o, mədə şirəsinin turşuluğu yüksək olan qastritlərdə, qəbizlikdə və mədənin xora xəstəliyinə müsbət təsir edir. Həmçinin kartofun şirəsi hipertoniyada qan təzyiqini aşağı salır. Qədimdən çiy kartofu xalq təbabətində də işlədirdilər. Çiy kartofu sürtgəcdən keçirib bədənin yanmış yerinə, ekzemada və başqa dəri xəstəliklərində də dərinin xəstə nahiyəsinə qoyub sağaldırdılar. Bizim hər birimiz yuxarı tənəffüs yollarının xəstəliklərində kartof buxarının müalicə təsirini dəfələrlə şahidi olmuşuq.
 
Üzün dərisi gündən quruduqda, yaxud yandıqda dərini yumşaltmaq üçün üzə kartofdan maska qoyurlar. Bunun üçün kartofu qabıqlı bişirir, sonra qabığını soyur, əzir, qaymaqla qarışdırıb, alınmış sıyığı ilıq ikən üzə sürtürlər. Dərini qidalandırmaq, həm də müalicə məqsədi ilə ancaq sağlam, xarab olmamış kartofdan istifadə etmək olar. Çox cücərmiş və yaşıllaşmış kartofu işlətmək məsləhət deyil.
 
Kartofdan hazırlanan şirə ilə bir sıra xəstəliklərin – soyuqdəymələrin, yaraların müalicəsində, spazmanın aradan qaldırılmasında, həmçinin arterial təzyiqin aşağı salınmasında istifadə edilir. Kartofun tərkibində asan həzm olan şəkər maddəsi kartof bişirilən zaman nişastaya çevrilərək  ehtiyat halında orqanizmdə toplanır. O şəxslər ki, zöhrəvi xəstəliklərə tutulub və eləcə də cinsi ehtiraslara kəskin meyllidirlər, onlara öz qidalanmasında kartofdan istifadə etmək məsləhət görülmür. Kartof şirəsi dəridə baş verən ləkələrin  müalicəsində də geniş istifadə edilir. Bu da şirənin tərkibində çoxlu miqdar K, S, P və Cl elementlərinin olması ilə izah edilir. Buradan aydın olur ki, kartof yalnız «ikinci çörək » olmayıb, həm də qiymətli dərman və texniki bitki sayılır.
 
Kartofdan hazırlanan sıyıqlardan, maska və nişasta tərkibli vitaminli mazlardan kosmetikada geniş istifadə edilir. Hazırda dünyada kartofun yüzlərcə məhsuldar və xəstəliyə davamlı sortları əldə olunmuşdur. Respublikamızın əhalisinin kartofa olan tələbatını nəzərə alıb, onun geniş əkin sahələrini genişləndirmək lazımdır. Kartofu Azərbaycanın bütün iqlim zonalarında əkib becərmək olar. Kartofun tərkibində çoxlu miqdar K, S, P və Cl olduğundan ondan alınan şirədən istifadə edib dəridə baş verən ləkələri müalicə etmək olar.
 
Kartofun çiçəklərindən hazırlanan preparatların köməyi ilə mədədə, qaraciyər və daxili orqanların müxtəlif nahiyələrində əmələ gələn xərçəng çöplərinin inkişafını dayandırmağa nail olmaq mümkündür.
 
ATV.az
 

BUNU DA OXU

Gülşən Qurbanovanın həyatı haqqında bilmədikləriniz - VİDEO
ATV-də yeni serial - "Duzkomediya" - FOTOLAR
Муж 30 лет скрывал от жены, что продал ее квартиру дочери от первого брака
AFFA-nln Baş katibi : "Tənqid hər insanın haqqı və hüququdur"
Rahidə Baxışova və İslam Mehrəliyevdən maraqlı səhnəcik - "Üçümüz" də - VİDEO
Xəbər lenti

“Dubai Airshow 2019” sərgisində ən müasir texnologiyalar nümayiş etdirilir - FOTOLAR
21:56 21.11.2019

Şəhid ailələri və Qarabağ əlillərinə ev verildi - Daha 13 ailə mənzillə təmin olunub
21:35 21.11.2019

Təhlükəli "GHOSTY" tətbiqi silindi - Nazirlik vətəndaşlara xəbərdarlıq etdi
21:16 21.11.2019

Ən çox islahat aparan 20 ölkədən biri - On ayda ölkəmizdə qeyri-neft sektoruna 7,2 milyard manat yönəldilib
20:55 21.11.2019

Pirşağı, Zabrat, Ramana və Maştağa sakinlərinə şad xəbər - Kanalizasiya xətləri çəkiləcək, yeni yol salınacaq
20:34 21.11.2019

Qobuda on ailə fərdi evlə təmin olundu - Şəhid ailələri və Qarabağ əlillərinin mənzil problemi həll olunur
20:13 21.11.2019

“Cinayətə əli bulaşanlar layiqli cəza alacaqlar” - Prezidentin köməkçisi deport olunanlardan danışdı
19:54 21.11.2019

Bələdiyyə sədri həbs edildi - Onun torpaq satdığı aşkarlanıb
19:35 21.11.2019

1500 hektarda 420 min fındıq ağacı əkilib - Yeni fındıq bağları salınır
19:14 21.11.2019

Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin əməkdaşlarına ali xüsusi rütbələrin verilməsi haqqında - Sərəncam
18:55 21.11.2019

Sabah hava necə olacaq?
18:36 21.11.2019

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Moskvada naməlum əsgərin məzarını ziyarət edib - FOTOLAR
18:19 21.11.2019

Qida zəhərlənməsi ilə bağlı cinayət işi açıldı - Tələbələrin nədən zəhərləndiyi araşdırılır
17:59 21.11.2019

Gürcüstanda növbəti etiraz aksiyası keçirilib
17:38 21.11.2019

Körpə uşağını atıb gedən ana studiyaya gəldi - "Bizimləsən" - VİDEO
17:19 21.11.2019

Ermənistanın keçmiş prezidentindən açıqlama
16:59 21.11.2019

Zakir Fərəcov 1-ci dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordeni ilə təltif edildi
16:47 21.11.2019

Sumqayıt şəhərində yeni ümumtəhsil məktəbi binasının tikintisi ilə bağlı tədbirlər haqqında - Sərəncam
16:40 21.11.2019

Sumqayıt şəhərində yeni “ASAN xidmət”lə bağlı - Sərəncam
16:35 21.11.2019

Mehdi Hüseynzadə adına Sumqayıt şəhər stadionunun yenidən qurulması ilə bağlı tədbirlər haqqında - Sərəncam
16:30 21.11.2019

Milli Qəhrəmana film həsr olundu
16:24 21.11.2019

Üç ölkənin opera ulduzu Bakıda bir araya gəlib
16:06 21.11.2019

Tailand-Laos sərhədində 5,8 bal gücündə zəlzələ olub
15:48 21.11.2019

Bakıda avtobus qəzasında 6 nəfər yaralanıb - Yaralılardan biri azyaşlıdır
15:29 21.11.2019

İranda etirazçıların rəhbərləri həbs edilib - Onların xarici casuslarla əlaqəsinin olduğu bildirilir
15:10 21.11.2019

Estoniya internetsiz qalıb - Siçovullar kabelləri yeyib
14:51 21.11.2019

Sabunçu-Pirşağı xətti istifadəyə hazırdır - Stansiya müasir standartlara uyğun qurulub - VİDEO
14:32 21.11.2019

Nitq qüsurlu Şəhriyar evlənmək üçün efirə gəldi - “Bizimləsən” - VİDEO
14:15 21.11.2019

Gülşən Qurbanovanın həyatı haqqında bilmədikləriniz - VİDEO
14:00 21.11.2019

Yaşar Böyükanıt vəfat edib - Dörd gün əvvəl isə həyat yoldaşı dünyasını dəyişmişdi
13:45 21.11.2019

Sosial Tədqiqatlar Mərkəzi sorğu keçirib - VİDEO
13:23 21.11.2019

Hacıqabulda elektrik xətlərini kəsib oğurlayan 2 nəfər saxlanılıb - VİDEO
13:02 21.11.2019

Hindistan ballistik raketlərin sınağını keçirib - Raketlər nüvə başlıqları daşıya bilir
12:45 21.11.2019

Əsədə tabe qüvvələr İdlibi bombalayıb - 12 dinc sakin həyatını itirib
12:27 21.11.2019

Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılmasından 27 il ötür
12:08 21.11.2019

Роналду тайно женился на Джорджине Родригес в Марокко?
11:51 21.11.2019

Kürdəmirdə avtomobil qəzası baş verib - Sürücü dünyasını dəyişib - FOTOLAR
11:35 21.11.2019

İki avtomagistralda sürət həddi endirildi - Yağışlı hava ilə əlaqədar
11:16 21.11.2019

İş axtarmaq asanlaşdı - Yeni sistemdən istifadə qaydası - VİDEO
10:58 21.11.2019

Pompeodan strateji silahlarla bağlı vacib bəyanat
10:39 21.11.2019

İnquşetiyada bütpərəstlik məbədi tapılıb
10:20 21.11.2019

Bələdiyyə seçkilərinə hazırlıq - Komissiya üzvləri üçün treninqlərə start verildi
10:03 21.11.2019

Sumqayıt məktəbliləri ATV-də - Kanalın əməkdaşları ilə görüşüb, studiyalara baxdılar - VİDEO
09:45 21.11.2019

Tarixdə bu gün - 21 Noyabr - YAP-ın yaranması, Ümumdünya Salam Günü və hava şarı
09:30 21.11.2019

Mal-qara müəmmalı şəkildə tələf olur - Təcili müayinələrə başlandı
22:02 20.11.2019

İcbari tibbi sığortanın tətbiqinə 41 gün qaldı - Kimlər sığorta haqqı ödəməkdən azaddır?
21:45 20.11.2019

“ASAN xidmət” BMT ilə memorandum imzaladı - Uşaq hüquqlarının qorunması istiqamətində işlər görüləcək
21:29 20.11.2019

VI İncəsənət Biennalesi başladı - Tədbirə 17 ölkədən 40 rəssam dəvət edilib - FOTOLAR
21:10 20.11.2019

Morales kompromis təklif edir - O, Boliviyaya geri dönmək arzusundadır
20:52 20.11.2019

Qidalar necə yoxlanılır? - İstehlakçılar proseslə əyani tanış oldular
20:31 20.11.2019

Avtomobil anidən alışaraq yanıb - Ucarda - FOTOLAR
20:12 20.11.2019

Ehtiyatda olan hərbi qulluqçular təltif olundu - Goranboyda tədbir təşkil edilib - FOTOLAR
19:53 20.11.2019

Qəhrəman dənizçilər mükafatlandırıldı - Onlar 14 nəfəri partlayışdan sağ çıxarmışdılar - FOTOLAR
19:35 20.11.2019

İsrailin Suriyaya hava hücumu
19:16 20.11.2019

Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva Rusiyaya rəsmi səfərə gəlib
18:57 20.11.2019

Sabah bəzi rayonlara sulu qar yağacaq
18:40 20.11.2019

Daha 50 ailəyə mənzil verildi - Şəhid ailəsi və Qarabağ əlillərinin mənzil problemi həll olunur
18:21 20.11.2019

“Qarabağın statusu ilə bağlı qəlizlik yoxdur” - Politoloq Lavrovun fikirlərinə münasibət bildirdi
18:02 20.11.2019

Quba rayonunda 6 kənddə 948 fərdi evə qaz verildi - FOTOLAR
17:41 20.11.2019

Əfqanıstanda “Taliban” hərbi bazaya hücum edib
17:23 20.11.2019

Qadın fermerlər avadanlıq problemi ilə üzləşib - Onlara AFAQ layihəsi çərçivəsində kömək ediləcək - VİDEO
17:04 20.11.2019

38 ildən sonra atasına qovuşdu - “Bizimləsən” - VİDEO
16:45 20.11.2019

Xamenei: “Düşməni geri oturtmuşuq"
16:27 20.11.2019

Bakı şəhərinin Sabunçu rayonu ərazisində avtomobil yollarının, həmçinin su təchizatı və kanalizasiya sistemlərinin yenidən qurulması işlərinin davam etdirilməsi ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında - Sərəncam
16:08 20.11.2019

ATV-də yeni serial - "Duzkomediya" - FOTOLAR
15:50 20.11.2019

Муж 30 лет скрывал от жены, что продал ее квартиру дочери от первого брака
15:32 20.11.2019

Almaniyanın sabiq prezidentinin oğlu mühazirə zamanı öldürülüb
15:17 20.11.2019

Azərbaycanın bu rayonlarına yeni icra hakimləri təyin edildi
15:00 20.11.2019

Azərbaycanın bu rayonlarının icra hakimləri işdən azad edildi
14:45 20.11.2019

Bakı-İstanbul təyyarəsi təcili eniş edib - Sərnişinlərdən birinin halı qəfildən pisləşib
14:34 20.11.2019

Masallıda evdən oğurluq olub - Pul və qızıl-zinət əşyaları götürülüb
14:16 20.11.2019

Balakəndə əl qumbaraları tapılıb
13:59 20.11.2019

İranda aksiyalarda ölənlərin sayi 106 nəfərə çatıb - Aksiyanın təşkilatçıları edam olunacaq
13:48 20.11.2019

AFFA-nln Baş katibi : "Tənqid hər insanın haqqı və hüququdur"
13:29 20.11.2019

Bakıda Quba yolunda sürət həddi endirildi - Səbəb yolda qəzaların sayının artmasıdır - VİDEO
13:10 20.11.2019

Sumqayıtın 70 illiyi qeyd olunub - Ümümşəhər tədbiri möhtəşəm paradla yadda qalıb YENİLƏNİB - VİDEO - FOTOLAR
12:52 20.11.2019

Mourinyo "Tottenhem"də!
12:35 20.11.2019

Leyla Əliyevanın iştirakı ilə Bakının Atatürk prospektindəki parka 10 tutuquşu buraxılıb - FOTOLAR
12:30 20.11.2019

Özəl məhkəmə ekspertizası yaradılır - İkinci qanunvericilik paketi müzakirəyə çıxarıldı
12:17 20.11.2019

Avropa çempionatının final mərhələsinə vəsiqə qazanan 20 komanda bəlli oldu
12:00 20.11.2019

Bütün xəbərlər