Əlaqə: (012) 497-46-21 [email protected]

ATV.AZ×

Kartof haqqında bilmədiklərimiz - Bunu mütləq oxuyun

Kartof haqqında bilmədiklərimiz - Bunu mütləq oxuyun
   4102 dəfə oxunub
 
Qədim dövrlərdə insanlar kartofan uzun müddət qida kimi istifadə etmək sirlərinə bələd olmadıqlarına görə ondan ərzaq kimi istifadə etmirdilər. Az sonra kartofdan nişasta almaq məqsədilə istifadə olunmağa başlanmışdır. Rusiyada ilk dövrlərdə kartofa «Şeytan meyvəsi» deyirdilər. Sonradan kartofdan ləziz xörəklərin hazırlanma sirlərini öyrənib ondan istifadə etməyə başladılar. Ruslar kartofu ikinci çörək adlandırdılar. Müxtəlif ölkələrin xalqları kartofu bir neçə adla çağırırlar. Məsələn: ispanlar hinduların dili ilə «papa», islandiyalılar göbələyə oxşar olduğuna görə «tryuflya», «tartuffoli », ingilislər «irlandiya batatı», fransızlar «tomm de terr» – «yer alması» və s. adlarla çağırırlar. Rusiyaya kartof İspaniyada əkildikdən bir əsr sonra gəlib çıxmışdır. Kartof qida əhəmiyyətli, dərman xüsusiyyətli, texniki, bəzək və nektar təbiətli bitki sayılır. Kartofun kökyumrularının tərkibində insan orqanizmi üçün lazım olan zəngin bioloji-aktiv maddələr vardır. Belə ki, onun kökyumrusunda 76,3% su, 23,7% quru maddə, 17-20,7% nişasta, 0,5-0,8% şəkər, 1-2% zulal, 1%-ə qədər mineral maddələr, o cümlədən 12-15 mq% Ca, 400-500 mq% K, 45-50 mq% P, 1 mq% Fe və s. tapılmışdır. Bundan əlavə, tərkibində C, B, B2, Bc, D, PP, K, E, U, karotinoid və s. maddələr aşkar edilmişdir. İnsan orqanizmi C vitamininə olan tələbatının yarısını kartofla təmin edir, zülal maddəsi yüksək bioloji əhəmiyyətə malikdir.
 
Kartofun sarı sortları karotinlə daha zəngindir, buna gorə də bu sortlar cox faydalıdır. Kartofda C vitamini cox olduğu üçün qiymətli ərzaq məhsulu sayılır. 200 qrama qədər kartofda olan C vitamini orqanizmin bu vitaminə olan gündəlik normasını təmin edir. Lakin kartofu saxladıqda C vitamini getdikcə azalır. Yerdən təzə çıxarılmış kartofda C vitamini 26-42%-dirsə, yaza qədər bunun ən çoxu üçdə biri qalır. Kartofu bişirdikdə də C vitamini itir. Onun mümkun qədər çox qalması üçün aşağıdakı şərtlərə əməl etmək məsləhətdir:
 
Kartofun qabığını soyduqdan sonra suda çox saxlamamalı, kartofu bişirmək üçün soyuq suya yox, qaynar suya salmalı və qazanın ağzını örtüb bişirməli. Kartofdan hazırlanmış yeməklərdə C vitamini çox tez itdiyinə görə onu ertəsi günə saxlamağı məsləhət görmürlər.
 
Kartofda azotlu maddələr zülal, amin və amid birləşmələridir. Bunlar 6:3:1 nisbətindədirlər. Kartofun zülallarında bitkilərdə təsadüf edilən amin turşuların demək olar ki, hamısı, o cümlədən əvəz olunmaz amin turşuları vardır. Beləliklə, kartofun zülalı qiymətli zülaldır. Kartofda turşulardan: limon, oksalat, süd və alma turşuları vardır.
 
Yeyinti sənayesi kartofdan müxtəlif qida məhsulları – qızardılmış, dondurulmuş, kartof lopası, krupası və s. istehsal edir. 1 ton kartof yumrusundan 160 kq dekstrin və yaxud 80 kq qlükoza, 112 litr spirt və yaxud 55 kq maye karbonat turşusu alınır. Yeyinti tullantılarından isə cem, cecə, jmıx, mal-qara üçün vitaminli yem hazırlanır. Standarta uyğun gəlməyən kökyumrusundan və yaşıl hissəsindən isə donuz və quşlar üçün yem əldə edilir. 100 kq kökyumrusundan 35 yem vahidi, 2,1 kq həll olmuş formada protein əldə edilir. Kartofdan sənayedə fotolentlər, aseton, süd turşusu, plastmas, yapışqan, avtomobil təkəri, kinolentləri, suni ipək, yüksək keyfiyyətli lak, boyaq və s. məhsullar istehsal olunur. Kartofun müalicəvi xüsusiyyətləri xalqlara çoxdan məlum idi. Kartofu çiy halda yastı formada doğrayıb yanıq, ekzema olan yerlərə qoyub onları sağaldırmışlar. Kartof bitkisi Avropa ölkələrində əkildikdən sonra qısa bir vaxt ərzində sinqa xəstəliyi tamamilə aradan qalxmışdır. Kartof buxarı ilə astmatik xəstəlikləri müalicə edirdilər. Tərkibində çoxlu K vitamini olduğuna görə sidik qovucu xüsusiyyətinə malikdir.
 
Kartofdan ürək xəstəliyində də istifadə edilir. Çiy kök-yumrusundan alınan şirəsindən mədə və onikibarmaq bağırsaqda olan yaraların müalicəsində geniş tətbiq olunur. Çiçəklərinin tərkibində rutin maddəsi ondan tibbdə qan kapillyarlarının möhkəmləndirilməsində istifadə edilməsinə şərait yaradır. Bir sıra tibb mütəxəssisləri kartofun şirəsindən, bişirilməsindən vərəm, ürək-damar, hipertoniya xəstəliklərində, mədənin pan-kreatit vəzisinin normal işləməsində, eləcə də sidikqovucu vasitə kimi istifadə etməyi məsləhət görürlər.
 
Kartofda olan nişastanı un şəklinə salıb dərman həblərinin hazırlanmasında istifadə edirlər. Tibb praktikasında təzə kartofun şirəsindən istifadə edilir, belə ki, o, mədə şirəsinin turşuluğu yüksək olan qastritlərdə, qəbizlikdə və mədənin xora xəstəliyinə müsbət təsir edir. Həmçinin kartofun şirəsi hipertoniyada qan təzyiqini aşağı salır. Qədimdən çiy kartofu xalq təbabətində də işlədirdilər. Çiy kartofu sürtgəcdən keçirib bədənin yanmış yerinə, ekzemada və başqa dəri xəstəliklərində də dərinin xəstə nahiyəsinə qoyub sağaldırdılar. Bizim hər birimiz yuxarı tənəffüs yollarının xəstəliklərində kartof buxarının müalicə təsirini dəfələrlə şahidi olmuşuq.
 
Üzün dərisi gündən quruduqda, yaxud yandıqda dərini yumşaltmaq üçün üzə kartofdan maska qoyurlar. Bunun üçün kartofu qabıqlı bişirir, sonra qabığını soyur, əzir, qaymaqla qarışdırıb, alınmış sıyığı ilıq ikən üzə sürtürlər. Dərini qidalandırmaq, həm də müalicə məqsədi ilə ancaq sağlam, xarab olmamış kartofdan istifadə etmək olar. Çox cücərmiş və yaşıllaşmış kartofu işlətmək məsləhət deyil.
 
Kartofdan hazırlanan şirə ilə bir sıra xəstəliklərin – soyuqdəymələrin, yaraların müalicəsində, spazmanın aradan qaldırılmasında, həmçinin arterial təzyiqin aşağı salınmasında istifadə edilir. Kartofun tərkibində asan həzm olan şəkər maddəsi kartof bişirilən zaman nişastaya çevrilərək  ehtiyat halında orqanizmdə toplanır. O şəxslər ki, zöhrəvi xəstəliklərə tutulub və eləcə də cinsi ehtiraslara kəskin meyllidirlər, onlara öz qidalanmasında kartofdan istifadə etmək məsləhət görülmür. Kartof şirəsi dəridə baş verən ləkələrin  müalicəsində də geniş istifadə edilir. Bu da şirənin tərkibində çoxlu miqdar K, S, P və Cl elementlərinin olması ilə izah edilir. Buradan aydın olur ki, kartof yalnız «ikinci çörək » olmayıb, həm də qiymətli dərman və texniki bitki sayılır.
 
Kartofdan hazırlanan sıyıqlardan, maska və nişasta tərkibli vitaminli mazlardan kosmetikada geniş istifadə edilir. Hazırda dünyada kartofun yüzlərcə məhsuldar və xəstəliyə davamlı sortları əldə olunmuşdur. Respublikamızın əhalisinin kartofa olan tələbatını nəzərə alıb, onun geniş əkin sahələrini genişləndirmək lazımdır. Kartofu Azərbaycanın bütün iqlim zonalarında əkib becərmək olar. Kartofun tərkibində çoxlu miqdar K, S, P və Cl olduğundan ondan alınan şirədən istifadə edib dəridə baş verən ləkələri müalicə etmək olar.
 
Kartofun çiçəklərindən hazırlanan preparatların köməyi ilə mədədə, qaraciyər və daxili orqanların müxtəlif nahiyələrində əmələ gələn xərçəng çöplərinin inkişafını dayandırmağa nail olmaq mümkündür.
 
ATV.az
 

BUNU DA OXU

Güləşçilərimiz qızıl medal qazandılar - FOTOLAR
İran ABŞ-ın 17 casusunu edam edəcək
“EYOF Bakı 2019”un birinci günündə medal siyahısına Azərbaycan yığma komandası başçılıq edib - FOTOLAR
Özünü qocaldanların nəzərinə! - “Face App” təhlükəsi haqqında
Tanker qalmaqalı böyüyür - Böyük Britaniya İrana xəbərdarlıq etdi
Xəbər lenti

Tacikistan – Qırğızıstan sərhədində atışma: Yaralılar var
16:30 23.07.2019

İki azyaşlı zəhərləndi - Nəzarətsiz qalıb sirkə turşusu içdilər
16:09 23.07.2019

Rusiya bu ölkənin hava məkanını pozdu - Qırıcılar atəş açdı
15:49 23.07.2019

“Son nəfəsədək” filmi nümayiş olunub
15:28 23.07.2019

Xırdalanda olay: müştəri satıcını aldatdı - 30 manatlıq paltar, 70 manat da qalıq pul aldı
15:07 23.07.2019

İki azyaşlı xəstəxananın dəhlizinə atıldı - Onların kim tərəfindən atıldığı araşdırılır
14:49 23.07.2019

Antonio Quterreş narahatlığını dilə gətirdi
14:30 23.07.2019

23 İyulda tarixdə nələr baş verib? - Ağdamın işğalı günü, Delfinlərin və Balinaların Müdafiəsi Günü, Maral Rəhmanzadə, Flora Kərimova . . .
14:11 23.07.2019

Türkiyənin Şanlıurfa şəhərində yaşayış evinə raket düşüb - Yaralananlar var
13:52 23.07.2019

Krakovda multikultural küçə festivalı keçirilib
13:33 23.07.2019

Aparıcıların Elza Seyidcahana sevgi etirafı - "Üçümüz"də - VİDEO
13:15 23.07.2019

Güləşçilərimiz qızıl medal qazandılar - FOTOLAR
12:56 23.07.2019

Ağdamın Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğalından 26 il keçir
12:37 23.07.2019

Göyçayda ağır yol-nəqliyyat hadisəsi baş verib - Xəsarət alan var - FOTOLAR
12:17 23.07.2019

Bakı Nəqliyyat Agentliyi küləkli hava ilə əlaqədar nəzərinizə çatdırır ki...
12:00 23.07.2019

FHN-in İdman-Sağlamlıq Mərkəzində maraqlı görüş keçirilib - FOTOLAR
11:41 23.07.2019

Mayk Pompeo: "ABŞ-ın bu ölkəylə müharibə etmək fikri yoxdur"
11:22 23.07.2019

İndoneziyanin incisi – Bali - FOTOLAR
11:05 23.07.2019

Tramp Əfqanıstandakı müharibə haqda danışıb
10:49 23.07.2019

Şamaxı bölgəsinə etnomusiqi ekspedisiyası təşkil olunub
10:27 23.07.2019

Teatr Xadimləri İttifaqında Boris Şukin Teatr İnstitutunun Azərbaycan studiyasının tələbələri ilə görüş
10:06 23.07.2019

Afrika sahillərində sizə tanış olmayan 8 ada
09:45 23.07.2019

“Heydər Əliyev azad medianın təməlini qoydu” - Əli Həsənovun Milli Mətbuatın 144 illiyi ilə bağlı açıqlaması - VİDEO
22:58 22.07.2019

İranın XİN rəhbəri Britaniyanı ehtiyatlı olmağa çağırdı - “Boltona qulaq asmayın!”
22:42 22.07.2019

Şahdağ yay mövsümündə fəal istirahət üçün ən populyar kurortların ilk beşliyinə daxildir
22:21 22.07.2019

İdlib yenə bombalandı - Raket zərbələri 25 nəfərin həyatına son qoydu
22:02 22.07.2019

Milli Mətbuat Günü - “Əkinçi”nin ilk sayının nəşrindən 144 il ötür - VİDEO
21:50 22.07.2019

Bakıda “Gənc Qırğız şeiri antologiyası” şeirlər toplusunun təqdimatı olub
21:40 22.07.2019

Küləkli hava sabah da davam edəcək
21:19 22.07.2019

Zelenskinin partiyası liderlik edir - “Xalqın xidmətçisi” rəqiblərini üç dəfə qabaqlayır
20:59 22.07.2019

Azərbaycan Avropa Şurasının “Zeytun ağacları” beynəlxalq mədəni marşrutuna daxil edilib
20:40 22.07.2019

Çavuşoğlu ABŞ-a ismarış göndərdi - “Türkiyə Suriyada yeni əməliyyatlara başlayacaq”
20:19 22.07.2019

ATV-nin əməkdaşları təltif edildi - Milli Mətbuat Günü ilə əlaqədar - FOTOLAR
19:58 22.07.2019

Övladlığagötürmə ilə bağlı yenilik - Uşaq götürmək istəyənlər “DOST”a müraciət edəcək
19:39 22.07.2019

Əl-üzünü yumaq istəyirdi - Su anbarına düşüb boğuldu
19:20 22.07.2019

Baytarlıq dərmanları istehsal olunacaq - Sumqayıtda yeni zavod inşa ediləcək
18:59 22.07.2019

Dalaşan sürücülər işdən çıxarıldı - Bakı Nəqliyyat Agentliyindən açıqlama
18:38 22.07.2019

Beynəlxalq Ordu Oyunları-2019 - Ordumuz Beynəlxalq yarışa hazırlaşır
18:19 22.07.2019

“Maarifçilik" Könüllülük Akademiyası layihəsi gənclərin ictimai həyatda fəallığını yüksəldəcək
17:59 22.07.2019

Ədalət Şükürovun valehedici rəqsi - "Üçümüz"də - VİDEO
17:39 22.07.2019

Qusar sakini süni göldə batdı - Qadağan olunan göldə çimərkən boğulub
17:18 22.07.2019

Milli Kitabxanada “22 İyul – Milli Mətbuat və Jurnalistika Günü” adlı kitab sərgisi açılıb
16:58 22.07.2019

Aygün Kazımovanın 320 000-lik yeni evi - "ATV Maqazin 10larla"da - VİDEO - FOTOLAR
16:36 22.07.2019

Qarabağ atları əvvəlki tək meydandadır - FOTOLAR
16:15 22.07.2019

Yük avtomobillərinə müvəqqəti olaraq məhdudiyyət qoyuldu
15:56 22.07.2019

“YUĞ” Teatrının şimal rayonlarına qastrolu başa çatıb
15:47 22.07.2019

22 İyulda tarixdə nələr baş verib? - Heydər Əliyevin Naxçıvana gəlməsi, Milli Mətbuat Günü, Beynəlxalq Valyuta Fondunun yaranması, Ümumdünya Beyin Günü . . .
15:35 22.07.2019

Təhsil naziri əmr imzalayıb
15:14 22.07.2019

Azərbaycan Respublikasında nəşr olunan qəzetlərə əlavə maliyyə yardımının ayrılması haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
14:53 22.07.2019

İran ABŞ-ın 17 casusunu edam edəcək
14:34 22.07.2019

Türkiyədən PKK-ya qarşı növbəti əməliyyat
14:15 22.07.2019

Heydər Əliyev Mərkəzində tezliklə “Musiqi alətləri: birlik və müxtəliflik” sərgisi açılacaq
13:56 22.07.2019

Musiqili Teatrda keçirilən müsabiqənin nəticələri açıqlanıb - FOTOLAR
13:37 22.07.2019

Əməkdar artist Timur Əsgərov şahzadə Ziqfrid obrazını canlandıracaq
13:18 22.07.2019

Bu gün üzgüçülər, atletlər və güləşçilər medal uğurunda mübarizə aparacaq
12:59 22.07.2019

Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin rəhbəri vəfat edib
12:40 22.07.2019

“EYOF Bakı 2019”un birinci günündə medal siyahısına Azərbaycan yığma komandası başçılıq edib - FOTOLAR
12:21 22.07.2019

Pirşağı və Lahıc bağlararı ərazisində yaşayanların nəzərinə! - Bu gün elektrik enerjisinin verilməsində fasilələr olacaq
12:02 22.07.2019

On nəfər dənizdə batmaqdan son anda xilas olundu
11:42 22.07.2019

“Əkinçi”dən başlanan yol . . . - Milli Mətbuatın 144 yaşı tamam olur
11:23 22.07.2019

Ukraynada seçki başa çatdı - “Exit-poll”un nəticələri
11:05 22.07.2019

Loran Tardivel: Azərbaycanda xalçaçılıq sənətinin qorunub saxlanması və inkişaf etdirilməsi diqqətə layiqdir
10:47 22.07.2019

“Mən, yay, uşaqlar - Ən yaxın dostlar” adlı layihə həyata keçiriləcək
10:30 22.07.2019

“Qobustan” sənət toplusunun bu il üçün ikinci nömrəsi oxucuların ixtiyarına verilib
10:11 22.07.2019

Tanınmış şairin “Seçilmiş əsərləri”nin X cildi işıq üzü görüb - FOTOLAR
09:53 22.07.2019

Pol Makkartni müzikl üzərində çalışır
09:35 22.07.2019

Bakıda “Quiz Mania” Beynəlxalq Bilik Yarışmasının seçim turları keçirilib - FOTOLAR
23:10 20.07.2019

28 min 699 abituriyentdən fərqlənən məzun - Səbinə Zülfiyeva maksimum nəticə göstərdi - VİDEO
22:54 20.07.2019

Taksilər götürüldü, piyadalara xəbərdarlıq olundu - Polis Bakıda reydləri davam etdirir - VİDEO
22:35 20.07.2019

Özünü qocaldanların nəzərinə! - “Face App” təhlükəsi haqqında
22:16 20.07.2019

Milli Yaylaq Festivalı başlayır - VİDEO
22:05 20.07.2019

İran Britaniya neft tankerinin saxlanmasının səbəbini açıqladı
21:52 20.07.2019

Şahdağ Turizm Mərkəzində gənclər fləşmob keçirib
21:36 20.07.2019

Ukrayna Rusiyadakı turnirə gəlmədi - Azərbaycan yığmasının ilk oyunu baş tutmadı
21:15 20.07.2019

Sabah hava küləkli olacaq
20:57 20.07.2019

Tanker qalmaqalı böyüyür - Böyük Britaniya İrana xəbərdarlıq etdi
20:38 20.07.2019

Sabah Avropa Olimpiya festivalı başlayır - Cüdoçularımız medallara iddialıdır
19:57 20.07.2019

Abşeron göllərinin çirklənmə səbəbi açıqlandı - Problemi həll etmək üçün layihə hazırlanıb
19:35 20.07.2019

Kürdəmirdə əməliyyat - Taksi sürücüsünə 16 bıçaq zərbəsi vuran şəxslər saxlanıldı
19:16 20.07.2019

“Adekvat tədbirlər görülsün” - Nazirdən kəşfiyyatçılara tapşırıq
18:58 20.07.2019

Bütün xəbərlər