Əlaqə: (012) 497-46-21 [email protected]

ATV.AZ×

Çernobılda minlərlə insan qan qusur - ətləri tikə-tikə tökülürdü

Çernobılda minlərlə insan qan qusur - ətləri tikə-tikə tökülürdü
   9930 dəfə oxunub

Düz 29 il əvvəl, 1986-cı il aprel ayının 25-i...

İlk AES qəzası ABŞ-da baş vermişdi, amma onun nəticələri elə də ağır olmamışdı. Tarixdə ilk və ən böyük texnogen atom qəzası isə SSRİ-də baş verdi. Bütün dünyanı sarsıdan bir faciənin qısa tarixçəsini xatırlayaq.

Ukraynanın paytaxtı Kiyev şəhəri yaxınlığında yerləşən Çernobıl Atom Elektrik Stansiyasının 4 nömrəli reaktorunda elektrik cərəyanını dövrədən ayırandan sonra turbinlərin nə qədər dövr edəcəyini və bu yolla onun növbəti iş gününə hansı səviyyədə hazır olacağını müəyyən etmək üçün növbəti yoxlama işləri aparılırdı.

Bu, həddən artıq təhlükəli bir sınaq idi. Baxmayaraq ki, əvvəllər də belə bir sınaq keçirilmişdi və heç bir problem yaranmamışdı.

2832-990x634.jpg

26 aprel saat 01.00. Bir neçə dəqiqədən sonra dünyaya hansı fəlakətin üz verəcəyini ağlına belə gətirməyən texniki personal elektrik cərəyanını kəsir, turbinlərə gedən soyuducu su tədricən azalmağa başlayır.

Saat 01.23. Operator aztəzyiqli reaktoru bağlamaq istəyir. Lakin artıq gec idi. Sınaq zamanı ilk anlardan özünü göstərən və çox zəif hiss edilən nasazlıq zəncirvari prosesə çevrilərək reaktorun sürətinin kəskin şəkildə artmasına gətirib çıxarır. Nəticədə reaktorun daxilində güclü buxarlanma və ardınca da dəhşətli partlayışlar başlayır.

Güclü partlayışlar reaktoru əhatə edərək onun xarici aləmlə əlaqəsinə imkan verməyən 1000 tonluq qoruyucu çəmbəri yerlə yeksan edir. Partlayışdan dərhal sonra böyük yanğın başlayır. Gecəni gündüzə çevirən güclü alovları onlarla kilometr məsafədən seyr etmək mümkün idi.

İlk anda nə baş verdiyini heç kim anlaya bilmir. Reaktordakılar buna macal belə tapa bilmirlər. Son gördükləri güclü alov, son eşitdikləri isə partlayış səsi olur…

Bu, atom elektrik stansiyaları tarixində indiyədək rast gəlinməmiş dəhşətli bir qəza idi, onunla necə mübarizə aparılacağı heç kimə aydın deyildi. Yanğını söndürmək və şüalanmanın qarşısını almaq məqsədi ilə dərhal vertolyotlar çağırılır.

9 gün onlarla vertolyot partlayış baş verən 4-cü blokun üzərinə qum, çınqıl və digər maddələr tökürlər. Qısa müddətdə blokun üzərində 5 min tondan ibarət qum və çınqıl dağı əmələ gəlir. 130-dək Azərbaycan vətəndaşının da qatıldığı “Sarkofaq” əməliyyatı da ciddi nəticə vermir, təhlükəli şüalanma yenə də davam etməkdə idi…

İlk anlardan etibarən heç bir sərhəd tanımayan radioaktiv şüalanma on minlərlə kvadrat kilometr məsafəni öz təsiri altına alır. Böyük bir bölgədə bütün canlı aləmə zərbə dəyir, nəinki insanlar, bitkilər və heyvanlar da güclü şüalanmadan və radioaktiv tozdan dəhşətli zərər çəkir.

3815-990x659.jpg

Ölən və yaralananlarla bağlı müxtəlif rəqəmlər səslənir. Lakin bu rəqəmləri yuvarlaşdıraraq orta sayı götürərək saysaq, qəzanın ilk günlərində 10 minə yaxın, sonrakı aylarda daha 15 min insan öldüyünü, sonrakı illərdə isə bu rəqəm 100 mini keçdiyini deyə bilərik.

Qəzanın nəticələrini aradan qaldırmaq üçün uzun müddət güclü mübarizə aparıldı, 600 mindən artıq sovet insanı gerçək qəhrəmanlıq göstərdi. Onların hamısı – 5 milyon ukraynalıdan əlavə, SSRİ respublikalarında və Avropa ölkələrində yaşayan azı 10 milyon nəfər şüalanmaya məruz qalaraq ağır xəstəliklərə tutuldular.

İlk günlərdə qəzanın səviyyəsini əhalidən gizlətməyə çalışdılar. Sovet rəhbərliyi qısa müddətdə radiasiyanın azalacağına və nəticələrin aradan qaldırılacağına ümid edirdi. Lakin artıq bölgədə yaşayanlar güclü şüalanmanı aşkar hiss etmişdilər və SSRİ-nin hər yerində Çernobılda baş verən faciədən xəbər tutmuşdular. 2 həftəlik mübarizədən sonra Sovet İttifaqının rəhbəri M.Qorbaçov Çernobılda dəhşətli atom qəzası baş verdiyini etiraf etdi.

Bu açıqlamadan sonra Çernobıl ətrafında yaşayan əhali kütləvi şəkildə ərazini tərk etdi. Bölgəni tərk edənlərin evləri isə müəyyən qrup adamlar tərəfindən talan edildi. Nəticədə, radioaktiv şüalanmaya məruz qalan məişət əşyaları satışa çıxarıldı və bu, əhali arasında xəstəliyə tutulanların sayının daha da artmasına səbəb oldu…

Bu elə bir qəza idi ki, uzaqdan idarə olunan maşınlar kömək etmədi. Yüksək radiasiya bütün dünyanın rahatlığını əlindən aldı. Həmin vaxt ən etibarlı robotlar insanlar idi. Qəzadan sonra Çernobıl ətrafında işləyən minlərlə insan sonradan qan qusaraq, ətləri tikə-tikə tökülərək və ağrı-acı içində qıvrılaraq can verdi. Bu insanlar fiziki qanunların qarşısında çarəsiz olduqlarını həyatları bahasına öyrəndilər. Düzdür, onların qoruyucu geyimləri var idi, lakin radiasiya çox olduğu üçün o geyimlərdə işləyə bilmirdilər.

Qəzadan sonra Avropanın yarısını məhv edəcək 3-5 meqaton həcmi olan ikinci partlayışın da qarşısını bu insanlar almışdı.

“... Hər şeydən çox sevdiyim insan idi. Onu özüm dünyaya gətirsəm, bəlkə də bu qədər sevməzdim. Həmin insan gözlərimin qarşısında dəhşətli varlığa çevrilərək can verdi. Limfa vəzlərini götürdükləri üçün qan dövranı pozulmuşdu, burnu bir tərəfə əyilmişdi, 3 dəfə böyümüşdü. Gözləri hər iki tərəfə baxmağa başlamışdı, tamam başqa adam baxırdı sanki... Sonra bir gözü tamamilə bağlandı.

Qorxduğum tək şey onun özünü görməsi idi. Sonra məndən əl işarələriylə güzgü istədi. Özümü unutqanlığa vurub mətbəxə qaçırdım. İki gün yola verə bildim. Üçüncü gün dəftərə “Güzgünü gətir” yazıb sonuna üç nida işarəsi qoydu. Heç pıçıldaya da bilmirdi, ona görə dəftər-qələmlə danışırdıq. Axırda ən balaca güzgünü gətirdim. Özünə baxdı, baxan kimi də başını yastığa vurmağa başladı. Onu ovutmağa çalışdım...

Bu adi xərçəng deyildi, bu Çernobıl xərçəngi idi. Həkimlərin dediyinə görə, şiş bədənində metastaz versə, qısa müddətdə ölə bilərdi. Halbuki yavaş-yavaş yuxarıya, əsas da üzünə tərəf qalxmışdı. Getdikcə üzündə qara bir şey yarandı. Çənəsi itdi, dili çölə çıxdı. Damarları çölə çıxdı, qanamağa başladı. Boynundan, yanaqlarından, qulaqlarından, hər yerindən... Soyuq su gətirib onu yaş bezlərə bükürdüm. Amma heç bir faydası olmurdu...”

Valentina Timofeyevna Panaseviç

Çernobıl müdaxilə qrupunun inşaat işçilərindən birinin həyay yoldaşı.

Hadisədən sonra Çernobıl reaktorunun ətrafında yaşayanlar maraqlı hadisələrlə qarşılaşırdı. Toyuqların pipiyi qırmızı yox, qara idi. Süd isə turşumurdu, quruyub ağ toza çevrilirdi. Rəsmilər əvvəlcə evlərin, binaların damlarını yudular. Bütün tarlalar, bağlar, meşələr kollar və torpaq müəyyən dərinlikdə qazılıb xalı kimi bükülüb dərin vadilərə basdırılırdı. Bir həftə sonra gəlib işi yenidən görürdülər. Torpağı torpağa basdırırdılar.

İnsanlar nə baş verdiyini başa düşmürdü. “Nə olub, dünyanın sonudur?” deyirdilər. Heyvanları çölə çıxarıb vururdular. Bunu edənlərdən biri “Atlar, onları vurmaq üçün çölə çıxaranda ağlamağa başlayırdılar” deyirdi. İnsanlar bitkin idi... Şagirdlər dərsin ortasında partaların üstünə yıxılırdı, özlərindən gedirdilər. Hər kəs bədbəxt görünürdü... Analar gündəlik geyindikləri geyimləri niyə hər gün yumaq məcburiyyətində olduqlarını başa düşmürdü. Bağçalarında yetişən ləzzətli tərəvəzləri iki il ərzində niyə yeyə bilməyəcəklərini də başa düşmürdülər.

Anaların südü radioaktiv tərkibli idi. Uşaqlarına yemək yox, ölüm verdiklərinin fərqində belə deyildilər.

Çernobıl fəlakətindən 29 il keçsə də, uşaqlar bunun əzabını hələ də çəkirlər. Hazırki dövrdə də minlərlə uşaq şikəst və ya xəstə doğulur. Və ya sonradan üzərlərində yığılan radiasiyanın qurbanı olurlar. Xəstəxanalarda müalicə alan on minlərlə uşaq hər ötən gün daha bir dostunun radiasiyanın qurbanı olduqlarını öyrənirlər. Onlar üçün bir gün çox yaşamaq böyük xoşbəxtlikdir.

Nərgiz Nənə

BUNU DA OXU

Gülşən Qurbanovanın həyatı haqqında bilmədikləriniz - VİDEO
ATV-də yeni serial - "Duzkomediya" - FOTOLAR
Муж 30 лет скрывал от жены, что продал ее квартиру дочери от первого брака
AFFA-nln Baş katibi : "Tənqid hər insanın haqqı və hüququdur"
Rahidə Baxışova və İslam Mehrəliyevdən maraqlı səhnəcik - "Üçümüz" də - VİDEO
Xəbər lenti

“Dubai Airshow 2019” sərgisində ən müasir texnologiyalar nümayiş etdirilir - FOTOLAR
21:56 21.11.2019

Şəhid ailələri və Qarabağ əlillərinə ev verildi - Daha 13 ailə mənzillə təmin olunub
21:35 21.11.2019

Təhlükəli "GHOSTY" tətbiqi silindi - Nazirlik vətəndaşlara xəbərdarlıq etdi
21:16 21.11.2019

Ən çox islahat aparan 20 ölkədən biri - On ayda ölkəmizdə qeyri-neft sektoruna 7,2 milyard manat yönəldilib
20:55 21.11.2019

Pirşağı, Zabrat, Ramana və Maştağa sakinlərinə şad xəbər - Kanalizasiya xətləri çəkiləcək, yeni yol salınacaq
20:34 21.11.2019

Qobuda on ailə fərdi evlə təmin olundu - Şəhid ailələri və Qarabağ əlillərinin mənzil problemi həll olunur
20:13 21.11.2019

“Cinayətə əli bulaşanlar layiqli cəza alacaqlar” - Prezidentin köməkçisi deport olunanlardan danışdı
19:54 21.11.2019

Bələdiyyə sədri həbs edildi - Onun torpaq satdığı aşkarlanıb
19:35 21.11.2019

1500 hektarda 420 min fındıq ağacı əkilib - Yeni fındıq bağları salınır
19:14 21.11.2019

Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin əməkdaşlarına ali xüsusi rütbələrin verilməsi haqqında - Sərəncam
18:55 21.11.2019

Sabah hava necə olacaq?
18:36 21.11.2019

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Moskvada naməlum əsgərin məzarını ziyarət edib - FOTOLAR
18:19 21.11.2019

Qida zəhərlənməsi ilə bağlı cinayət işi açıldı - Tələbələrin nədən zəhərləndiyi araşdırılır
17:59 21.11.2019

Gürcüstanda növbəti etiraz aksiyası keçirilib
17:38 21.11.2019

Körpə uşağını atıb gedən ana studiyaya gəldi - "Bizimləsən" - VİDEO
17:19 21.11.2019

Ermənistanın keçmiş prezidentindən açıqlama
16:59 21.11.2019

Zakir Fərəcov 1-ci dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordeni ilə təltif edildi
16:47 21.11.2019

Sumqayıt şəhərində yeni ümumtəhsil məktəbi binasının tikintisi ilə bağlı tədbirlər haqqında - Sərəncam
16:40 21.11.2019

Sumqayıt şəhərində yeni “ASAN xidmət”lə bağlı - Sərəncam
16:35 21.11.2019

Mehdi Hüseynzadə adına Sumqayıt şəhər stadionunun yenidən qurulması ilə bağlı tədbirlər haqqında - Sərəncam
16:30 21.11.2019

Milli Qəhrəmana film həsr olundu
16:24 21.11.2019

Üç ölkənin opera ulduzu Bakıda bir araya gəlib
16:06 21.11.2019

Tailand-Laos sərhədində 5,8 bal gücündə zəlzələ olub
15:48 21.11.2019

Bakıda avtobus qəzasında 6 nəfər yaralanıb - Yaralılardan biri azyaşlıdır
15:29 21.11.2019

İranda etirazçıların rəhbərləri həbs edilib - Onların xarici casuslarla əlaqəsinin olduğu bildirilir
15:10 21.11.2019

Estoniya internetsiz qalıb - Siçovullar kabelləri yeyib
14:51 21.11.2019

Sabunçu-Pirşağı xətti istifadəyə hazırdır - Stansiya müasir standartlara uyğun qurulub - VİDEO
14:32 21.11.2019

Nitq qüsurlu Şəhriyar evlənmək üçün efirə gəldi - “Bizimləsən” - VİDEO
14:15 21.11.2019

Gülşən Qurbanovanın həyatı haqqında bilmədikləriniz - VİDEO
14:00 21.11.2019

Yaşar Böyükanıt vəfat edib - Dörd gün əvvəl isə həyat yoldaşı dünyasını dəyişmişdi
13:45 21.11.2019

Sosial Tədqiqatlar Mərkəzi sorğu keçirib - VİDEO
13:23 21.11.2019

Hacıqabulda elektrik xətlərini kəsib oğurlayan 2 nəfər saxlanılıb - VİDEO
13:02 21.11.2019

Hindistan ballistik raketlərin sınağını keçirib - Raketlər nüvə başlıqları daşıya bilir
12:45 21.11.2019

Əsədə tabe qüvvələr İdlibi bombalayıb - 12 dinc sakin həyatını itirib
12:27 21.11.2019

Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılmasından 27 il ötür
12:08 21.11.2019

Роналду тайно женился на Джорджине Родригес в Марокко?
11:51 21.11.2019

Kürdəmirdə avtomobil qəzası baş verib - Sürücü dünyasını dəyişib - FOTOLAR
11:35 21.11.2019

İki avtomagistralda sürət həddi endirildi - Yağışlı hava ilə əlaqədar
11:16 21.11.2019

İş axtarmaq asanlaşdı - Yeni sistemdən istifadə qaydası - VİDEO
10:58 21.11.2019

Pompeodan strateji silahlarla bağlı vacib bəyanat
10:39 21.11.2019

İnquşetiyada bütpərəstlik məbədi tapılıb
10:20 21.11.2019

Bələdiyyə seçkilərinə hazırlıq - Komissiya üzvləri üçün treninqlərə start verildi
10:03 21.11.2019

Sumqayıt məktəbliləri ATV-də - Kanalın əməkdaşları ilə görüşüb, studiyalara baxdılar - VİDEO
09:45 21.11.2019

Tarixdə bu gün - 21 Noyabr - YAP-ın yaranması, Ümumdünya Salam Günü və hava şarı
09:30 21.11.2019

Mal-qara müəmmalı şəkildə tələf olur - Təcili müayinələrə başlandı
22:02 20.11.2019

İcbari tibbi sığortanın tətbiqinə 41 gün qaldı - Kimlər sığorta haqqı ödəməkdən azaddır?
21:45 20.11.2019

“ASAN xidmət” BMT ilə memorandum imzaladı - Uşaq hüquqlarının qorunması istiqamətində işlər görüləcək
21:29 20.11.2019

VI İncəsənət Biennalesi başladı - Tədbirə 17 ölkədən 40 rəssam dəvət edilib - FOTOLAR
21:10 20.11.2019

Morales kompromis təklif edir - O, Boliviyaya geri dönmək arzusundadır
20:52 20.11.2019

Qidalar necə yoxlanılır? - İstehlakçılar proseslə əyani tanış oldular
20:31 20.11.2019

Avtomobil anidən alışaraq yanıb - Ucarda - FOTOLAR
20:12 20.11.2019

Ehtiyatda olan hərbi qulluqçular təltif olundu - Goranboyda tədbir təşkil edilib - FOTOLAR
19:53 20.11.2019

Qəhrəman dənizçilər mükafatlandırıldı - Onlar 14 nəfəri partlayışdan sağ çıxarmışdılar - FOTOLAR
19:35 20.11.2019

İsrailin Suriyaya hava hücumu
19:16 20.11.2019

Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva Rusiyaya rəsmi səfərə gəlib
18:57 20.11.2019

Sabah bəzi rayonlara sulu qar yağacaq
18:40 20.11.2019

Daha 50 ailəyə mənzil verildi - Şəhid ailəsi və Qarabağ əlillərinin mənzil problemi həll olunur
18:21 20.11.2019

“Qarabağın statusu ilə bağlı qəlizlik yoxdur” - Politoloq Lavrovun fikirlərinə münasibət bildirdi
18:02 20.11.2019

Quba rayonunda 6 kənddə 948 fərdi evə qaz verildi - FOTOLAR
17:41 20.11.2019

Əfqanıstanda “Taliban” hərbi bazaya hücum edib
17:23 20.11.2019

Qadın fermerlər avadanlıq problemi ilə üzləşib - Onlara AFAQ layihəsi çərçivəsində kömək ediləcək - VİDEO
17:04 20.11.2019

38 ildən sonra atasına qovuşdu - “Bizimləsən” - VİDEO
16:45 20.11.2019

Xamenei: “Düşməni geri oturtmuşuq"
16:27 20.11.2019

Bakı şəhərinin Sabunçu rayonu ərazisində avtomobil yollarının, həmçinin su təchizatı və kanalizasiya sistemlərinin yenidən qurulması işlərinin davam etdirilməsi ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında - Sərəncam
16:08 20.11.2019

ATV-də yeni serial - "Duzkomediya" - FOTOLAR
15:50 20.11.2019

Муж 30 лет скрывал от жены, что продал ее квартиру дочери от первого брака
15:32 20.11.2019

Almaniyanın sabiq prezidentinin oğlu mühazirə zamanı öldürülüb
15:17 20.11.2019

Azərbaycanın bu rayonlarına yeni icra hakimləri təyin edildi
15:00 20.11.2019

Azərbaycanın bu rayonlarının icra hakimləri işdən azad edildi
14:45 20.11.2019

Bakı-İstanbul təyyarəsi təcili eniş edib - Sərnişinlərdən birinin halı qəfildən pisləşib
14:34 20.11.2019

Masallıda evdən oğurluq olub - Pul və qızıl-zinət əşyaları götürülüb
14:16 20.11.2019

Balakəndə əl qumbaraları tapılıb
13:59 20.11.2019

İranda aksiyalarda ölənlərin sayi 106 nəfərə çatıb - Aksiyanın təşkilatçıları edam olunacaq
13:48 20.11.2019

AFFA-nln Baş katibi : "Tənqid hər insanın haqqı və hüququdur"
13:29 20.11.2019

Bakıda Quba yolunda sürət həddi endirildi - Səbəb yolda qəzaların sayının artmasıdır - VİDEO
13:10 20.11.2019

Sumqayıtın 70 illiyi qeyd olunub - Ümümşəhər tədbiri möhtəşəm paradla yadda qalıb YENİLƏNİB - VİDEO - FOTOLAR
12:52 20.11.2019

Mourinyo "Tottenhem"də!
12:35 20.11.2019

Leyla Əliyevanın iştirakı ilə Bakının Atatürk prospektindəki parka 10 tutuquşu buraxılıb - FOTOLAR
12:30 20.11.2019

Özəl məhkəmə ekspertizası yaradılır - İkinci qanunvericilik paketi müzakirəyə çıxarıldı
12:17 20.11.2019

Avropa çempionatının final mərhələsinə vəsiqə qazanan 20 komanda bəlli oldu
12:00 20.11.2019

Bütün xəbərlər