Əlaqə: (012) 497-46-21 [email protected]

ATV.AZ×

Şərqin diz çökmüş bir dövrü - KEMP-DEVİD - Qahirədən Nilə axan göz yaşları

Şərqin diz çökmüş bir dövrü - KEMP-DEVİD - Qahirədən Nilə axan göz yaşları
16808 dəfə oxunub

Mehmet Ali Paşa bir vali kimi o qədər böyüdü və gücləndi ki, Osmanlı sultanı elə bildi  vali onun əfəndisidir.

Türklərin yaxşı bir ifadəsi var: “Buynuz qulağı keçdi”.

Deyəsən, Mehmet Ali Paşa öz məqamında əyləşərək, Osmanlının açıq qalmış kürəyini daha asan bir formada bıçaqlayacağı zamanı ölçüb-biçməyə vaxtı olmuşdu.

Bu hadisələr baş verirdi XIX əsrin Misirində.

O Misir ki, uzun illər boyu Məmlük türklərinin hakimiyyəti altında idi.

O Misir ki, Əyyubinin qəhrəmanlığı ilə Xaçlıları Yaxın Şərqdən qovaraq, sivilizasiyanın islam üçün rənarəng olmasını təmin etmişdi.

Amma illər sonra Misirin gücü, qüvvəti daha böyük başqa bir türkün tərkibinə keçmiş və 500 illik Osmanlı hakimiyyəti ilə sabit yaşamını sürdürmüşdü...

Alban əsilli Mehmet Əli Paşa bir gün  yuxudan bir müjdə ilə oyanır.

Napoleon Aralıq dənizində gəmisiz qalmış və Nelsonun qabağından qaçaraq İskəndəriyyə sığınmışdı.

Belə bir məqamda Osmanlının Misir torpaqları təhlükə altına düşür və Mehmet Ali Paşa da belə bir həssas dönəmdə buraya vali təyin edilir.

Və qısa bir müddətdə, bu alban Misirin məmlük feodallarını bircə-bircə asaraq edam edir və 500 illik bir xanədanı tarixə qovuşdurur.

Həmin əsrin 30 –cu illərində Paşanın 100 mini aşan qoşunu ilə Osmanlının ərəb torpaqlarını və Ərzuruma qədər Osmanlı şəhərlərini zəbt etdi.

Bax, bu hadisə, indiki Yaxış Şərqə Rusiyanın, Fransanın və İngiltərənin ilk dəfə əsaslı girişinin başlanğıcı oldu.

Bu hadisə qısaca olaraq, türk dünyasının faciəsinin əməli olaraq başlanması hesab etmək olar.

Elə bilirsiniz, Misir bu oyundan nəsə qazandı?

Yox, 1952-ci ilə qədər Paşanın xanədanı davam etdi və "Azad Zabitlər"in lideri olan Nasırın başçılığı ilə ərəb milliyyətçiliyi kök atdı. O hakimiyyəti devirərək prezident oldu.

Arxasınca isə günümüzə qədər davam edən dini savaşlar, daxili müharibələr, terrorizm və radikal islamçılıq başladı.

Əslində keçmiş tarixə məsxus hər cür möhtəşəm adət-ənənə unduldu. Böyük bir tarix qapanmışdı.

Onun qalıqları üzərində isə bir-birinə qarşı qoyulmuş eyni xalqın övladları yeni qan göllərində üzməyə başlayacaqdı.

Bu gün tarix 17 sentyabrı göstərdikdə, dünya təqviminin mühüm bir hadisəsini xatırlamaya bilmirik.

Bu 70-ci illərin sonunda Misiri İsrail qarşısında dizə gətirən Kemp-Devid sazişi idi.

Böyük məğlubiyyətin ildönümü

1952-70-ci illərdə Misir bir lider yetişdirdi.

O, ölkəni Osmanlılardan sonra mandatla işğal etmiş ingilislərdən xilas etdi.

Birləşmiş ərəb dünyası ideyası ilə ərəblərin vahid lideri kimi yetişdi və Suveyş böhranı ilə bütün orta şərqə möhrünü vurdu.

Camal Əbdül Nasir.

Adının ətrafında böyük bir siyasət və uzun bir dönəm meydana çıxdı.

Misirin kölgəsində Yəmən, Livan, Suriya, Sudan, və s. ölkələr boy atmağa çalışdı.

Amma 70-ci ildə onun qəfil ölümü ilə tərəzinin gözü dəyişdi.

Misirdə Ənvər Sədat hakimiyyəti işinə başlamışdı.

Onun zamanına isə kasıb Misir və işğal olunmuş Sinay, eləcə də Ərəb birliyindən qovulmuş ölkəsi miras qalmışdı.

Liberal iqtisadi xətlə iqtisadiyyatı idarə etməyə çalışır, ABŞ və SSRİ arasında balans yaradır və ilk dəfə onun dövründə siyasi kəsim olaraq ortaya çıxan "Müsəlman qardaşları"nın təhlükəsini aydınca hiss etməyə başlayırdı.

Və bir gün ərəb aləmindən ayrı düşmüş Misirin atdığı addım əsil şok effekti verdi.

Misir sanki ərəb dünyasəndan kənarda qalmasının acığını çıxaraq qanamış əlləri ilə İsraili qucaqlamışdı.

Kem-Deviddən gələn səs

Kemp-Devid ABŞ-da ölkə başçılarının istirahət mərkəzlərindən olan bir yerdir. Kemp-Devid müqaviləsi bu şəhərdə 12 gün məxfi müzakirələrdən sonra 1979-cu ilin sentyabr ayında ABŞ prezidenti Cimmi Karter tərəfindən Ağ Evdə imzalanmışdır. Kemp-Devid ərəblərlə İsrail arasında ilk sülh razılaşmasıdır. Bu müqavilə Misirlə İsrail arasında qarşıdurmaya son qoyurdu. Misir prezidenti Ənvər Sadat İsraili rəsmi tanımış və onunla sülhə imza atmış ilk ərəb başçısıdır. O bu addımına görə 2 il sonra hərbi paradda terror edildi.

Və beləcə, həmin müqavilə özündən sonra hüquqi nəticələr doğurdu:

1.    İsrail Misirlə barışdı;

2.    İsrail iqtisadi blokadadan çıxdı;

3.    İsrail ilk dəfə ən güclü ərəb ölkəsini çökdürdü;

4.    İsrail Misiri ərəb dünyasında təkləməklə parçalanma yaratdı;

5.    İsrail Sinyaı qaytarsa da, hərbi nəzarəti özündə saxladı;

6.    İsrail digər işğal olunmuş ərəb torpaqlarının taleyini arxa plana atdı;

7.    İsrail öz de-yure varlığını ərəb dünyasına qəbul etdirə bildi.

Ənvər Sədat isə bunun əvəzini ağır ödədi.

1981-ci ilin 6 oktyabrında təşkil edilən tədbir əvvəlki rəsm-keçidlərdən bir o qədər də fərqlənmirdi. Həmişəki kimi, Misir ordusunun qüdrəti nümayiş etdiriləcəkdi. Amma bu dəfə hərbi nazir Əbu-Qəzəlin xüsusi göstərişi ilə təhlükəsizlik tədbirləri gücləndirilmişdi. Ciddi surətdə göstəriş verilmişdi ki, rəsm-keçiddə iştirak edənlərin avtomat və pistoletlərində bir patron da olmamalıdır. Təhlükəsizlik orqanları bunun üçün məsuliyyət daşıyırdılar. Rəsm-keçidə bir gün qalmış əsgərlərə kazarmalardan çıxmaq qadağan olundu, hətta xəstələnən də buraxılmırdı. Mühafizəçilərin sayı da artırılmışdı. Rəsm-keçid zamanı heç bir maşın əsas tribunanın qarşısında dayanmamalı idi, əks təqdirdə mühafizə xəbərdarlıq etmədən atəş açacaqdı.

 
Ənvər Sadat və Cimmi Karter

Həmin gün prezident Sədat  baş tribunada birinci cərgənin ortasında oturmuşdu. Sağ tərəfində vitse-prezident Mübarək, solda da hərbi nazir Əbu-Qələz əyləşmişdi. Hava mülayim idi. Rəsm-keçid həmişəki kimi başladı. Ordu təlimlərdə əxz edib örəndiyini bacarıqla nümayiş etdirirdi. Diktor mərkəzi tribuna qarşısından keçən hissələr haqqında ərəb və ingilis dillərində reportaj aparırdı.

Rəsm-keçid sona çatan radələrdə, saat 11.40-da, meydana 130 mm. topları dartıb aparan maşınlar daxil oldular. Onlar o qədər də diqqəti cəlb etmədilər, çünki diktor "Miraj" qırıcı - bombardmançı təyyarələrin meydan üzərindən uçacağını xəbər verdi. Prezident və onun ətrafında olanlar buludsuz səmaya baxdılar. "Misirə eşq olsun! İrəli!" qışqırıqları eşidilirdi. Səmada "Miraj"lar guruldayanda, top daşıyan maşınların biri mərkəzi tribunanın qarşısında nəqafil dayandı. Sürücünün yanında oturmuş zabit sürücüyə dayanmağı əmr edir. Onun çaşdığını görən zabitin özü əl əyləcini çəkir. Zabit artilleriya qurğusunun komandiri Əl-İslambuli idi, o, kabinədən çölə çıxanda maşının kuzovundan iki hərbçi də yerə atılır. Kənardan baxan yəqin düşünərdi ki, onlar yerindən tərpənməyən maşını itələyib bir yana çıxarmaq istəyir. Amma hərbi formalı bu adamların əllərində avtomat vardı. Onlar bir saniyə də vaxt itirmədən irəliyə yüyürüb tribunaya atəş açdılar. Güllələrin əsas hədəfi prezident idi... Qəsdçilər eyni zamanda tribunaya əl qumbaraları da tullayırdılar (onların bir neçəsi partlamadı). Tamaşaçılar arasında vahimə başladı... Baş leytenant paqonlarını daşıyan zabit tribunaya yaxınlaşanda hərbi nazirə qışqırdı: "Kənara çəkilin, mənə bu köpək lazımdır."

Üstündən illər ötüb.

Amma Misir və ərəb dünyası hələ də bu sazişin nə olduğunun anlamış deyillər.

Orta Şərq hələ də qan çanağı olmağa davam edir.

Kemp-Deviddən isə gecə barlarının və kazinoların işığı daha parlaq və gözqamaşdırıcı görünür.

 

BUNU DA OXU

“Qırmızı kitab”a düşən maralları satmaq istəyən şəxs saxlanılıb
20 Yanvar faciəsinin ilk siqnalı - Dövlət Televiziyasının enerji bloku necə partladılıb? - VİDEO
“Vikipediya”da 84 məqalə yerləşdirilib - 20 Yanvar hadisələrinin beynəlxalq aləmdə təbliğinə ehtiyac var
Müstəqillik hərəkatını boğmağa cəhd - 20 Yanvar hadisələri ABŞ Konqresində anılıb
Agentlik sədrindən xəbərdarlıq - Qida təhlükəsizliyi ilə bağlı daha sərt tədbirlərə əl atılacaq - VİDEO
Xəbər lenti

Lənkəranda 20 Yanvar şəhidləri anılıb - Şəhidlərin xatirə kompleksi ziyarət olunub
18:22 20.01.2020

Ələt-Astara magistralında ağır qəza - Sürücü yanaraq həyatını itirib
17:49 20.01.2020

“Qırmızı kitab”a düşən maralları satmaq istəyən şəxs saxlanılıb
17:10 20.01.2020

Gəncədə 20 Yanvar şəhidləri anılıb - Şəhidlər abidəsi ziyarət olunub
16:46 20.01.2020

Sovet Ordusunun ən qəddar əməliyyatı - 20 Yanvar şəhidləri Sofiyada anılıb
16:15 20.01.2020

Qaz xətlərinə qanunsuz müdaxilə edənlər kimlərdir? - Yaxın günlərdə reydlərə başlanılacaq - VİDEO
15:50 20.01.2020

20 Yanvar faciəsinin ilk siqnalı - Dövlət Televiziyasının enerji bloku necə partladılıb? - VİDEO
15:26 20.01.2020

“Vikipediya”da 84 məqalə yerləşdirilib - 20 Yanvar hadisələrinin beynəlxalq aləmdə təbliğinə ehtiyac var
15:25 20.01.2020

Elçin Quliyev İran Sərhəd Qoşunlarının komandanı ilə görüşüb - Dövlət Sərhədində mövcud əməliyyat şəraiti müzakirə olunub - VİDEO
14:58 20.01.2020

Azərbaycanda “WhatsApp” çökdü - VİDEO
14:33 20.01.2020

"Qarabağ" klubunun keçmiş futbolçusundan 20 Yanvar paylaşımı - FOTOLAR
14:04 20.01.2020

20 Yanvar şəhidləri bölgələrdə anılır - Qazaxda mərasim təşkil edilib
13:37 20.01.2020

20 Yanvar şəhidləri Berlində anılıb
13:09 20.01.2020

Rəşad Ələkbərovun "Kölgə" kompozisiyası - ATV-də - VİDEO
13:00 20.01.2020

Prezident İlham Əliyev 20 Yanvar şəhidlərinin əziz xatirəsini yad edib - FOTOLAR
12:42 20.01.2020

Müstəqillik hərəkatını boğmağa cəhd - 20 Yanvar hadisələri ABŞ Konqresində anılıb
12:23 20.01.2020

İRAN KÜVEYTİN 3 GƏMİSİNİ SAXLAYIB
11:50 20.01.2020

Agentlik əməliyyat keçirib - Ağcabədidə tank əleyhinə mina tapılıb
11:28 20.01.2020

Yol polisindən sürücülərə xəbərdarlıq! - Bəzi yollarda hərəkət tam məhdudlaşdırılacaq
11:00 20.01.2020

BEYRUTDA TOQQUŞMALAR BAŞ VERİB - 70-DƏN ARTIQ İNSAN XƏSARƏT ALIB
10:40 20.01.2020

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva: "20 yanvar 1990-cı il Azərbaycanın tarixinə ən faciəli günlərdən biri kimi daxil olub"
10:17 20.01.2020

20 YANVARIN 30-CU İLİ - ŞƏHİD QANI İLƏ YAZILAN TARİX
09:50 20.01.2020

Şəhidlər Xiyabanına ziyarət başlayıb
09:30 20.01.2020

XİN: "20 Yanvar hadisələrinin sifarişçiləri və icraçıları cəzalandırılmalıdır"
18:00 19.01.2020

Yol-nəqliyyat hadisəsi 48 yaşlı kişinin həyatına son qoydu
16:55 19.01.2020

Xatırlayın! Yaşadın! Unutmayın! - 20 Yanvar şəhidlərinin əşyaları sərgidə - VİDEO
15:42 19.01.2020

62 yaşlı qadını inək vurdu - Şamaxıda
14:50 19.01.2020

Prezident İlham Əliyevin rəsmi "Facebook" səhifəsində 20 Yanvar faciəsinin 30-cu ildönümü ilə bağlı paylaşım edilib - VİDEO
14:06 19.01.2020

Məntiq üzrə test tapşırıqları olmayacaq - Müəllimlərin işə qəbul qaydaları dəyişdirildi - VİDEO
13:50 19.01.2020

Uşağı döyən müəllim işdən çıxarıldı - Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətində Komissiya yaradılıb - VİDEO
12:46 19.01.2020

“Azərbaycanın vahid və dayanıqlı dünyada rolu” - Davos Forumunun saytında Prezident İlham Əliyevin məqaləsi yerləşdirilib - VİDEO
11:54 19.01.2020

20 Yanvar hadisələrinin 30-cu ildönümü - Yeni Azərbaycan Partiyasında anım tədbiri keçirildi - VİDEO
10:48 19.01.2020

"20 Yanvar - Qürur mənbəyimizdir" fotosərgisi açıldı - ATV-də - Yenilənib - VİDEO - FOTOLAR
10:00 19.01.2020

20 Yanvar hadisələrinin 30-cu ildönümü - Şəhidlər Xiyabanında hazırlıq işləri başa çatıb - VİDEO
21:00 18.01.2020

MSK növbəti seminarı keçirdi - Müraciətlərə baxılması prosesi ilə bağlı məlumat verildi
20:29 18.01.2020

20 Yanvar hadisələrinin 30-cu ildönümü - Qanlı hadisələri əks etdirən foto və video nümayiş olundu - FOTOLAR
20:02 18.01.2020

“Xamenei öz sözlərində diqqətli olmalıdır” - Trampdan İranın Ali Dini Liderinə xəbərdarlıq
19:40 18.01.2020

Zelenski Baş nazirin istefasını qəbul etmədi - Gizli səs yazısı ilə bağlı cinayət işi açıldı
19:09 18.01.2020

Erməni deputatın avtomobili qarət edilib - Şəxsi sənədlərin olduğu çanta oğurlanıb
18:20 18.01.2020

Gürcüstanda silsilə tədbirlər davam edir - 20 Yanvar şəhidləri anılır
17:58 18.01.2020

Yol polisindən sürücülərə xəbərdarlıq - Bəzi yollarda hərəkət tam məhdudlaşdırılacaq
16:56 18.01.2020

Qəbələnin turizm imkanları genişlənir - 2020-ci il üçün xüsusi proqram hazırlanıb - VİDEO
16:17 18.01.2020

Bir ailənin beş üzvü göbələkdən zəhərləndi - Zəhərli göbələyi necə ayırd edək? - VİDEO
15:55 18.01.2020

Agentlik sədrindən xəbərdarlıq - Qida təhlükəsizliyi ilə bağlı daha sərt tədbirlərə əl atılacaq - VİDEO
15:28 18.01.2020

Çingiz Babayevin əsərləri Vyanada nümayiş olunur - Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzi sərgi təşkil edib - VİDEO - FOTOLAR
14:53 18.01.2020

20 Yanvar hadisələrinin 30-cu ildönümü - Bakı Ali Neft Məktəbində anım tədbiri keçirilib - VİDEO
14:24 18.01.2020

Putin özünə yeni köməkçi təyin edir
14:00 18.01.2020

20 Yanvar hadisələri fotolarda - Metronun “20 Yanvar” stansiyasında sərgi açılıb - VİDEO - FOTOLAR
13:33 18.01.2020

Gəncənin ilk şəhidləri - Şahidlər həmin günləri xatırlayır - VİDEO
12:59 18.01.2020

İŞİD-in yüksək rütbəli üzvü Mosulda ələ keçib - onu yalnız yük maşınına otuzdura biliblər - FOTOLAR
12:32 18.01.2020

Dənizçilərlə bağlı bədii film çəkilir - Film gələn il təqdim olunacaq - VİDEO
12:07 18.01.2020

Qanlı Yanvar fotomateriallarda - Fotolar ilk dəfə geniş ictimaiyyətə nümayiş etdirildi - VİDEO
11:38 18.01.2020

Şəhidlər Xiyabanında hazırlıq işləri - İşlər sabah yekunlaşacaq - VİDEO
11:11 18.01.2020

BMT Baş katibinə məktub göndərildi - Dilqəm və Şahbazın qanunsuz həbsi ilə bağlı - VİDEO
10:54 18.01.2020

Növbədənkənar parlament seçkiləri - 81 Beynəlxalq müşahidəçi qeydiyyatdan keçib - VİDEO
10:30 18.01.2020

Xoşbəxt Yusifzadənin adını daşıyan məktəb - Bu məktəbdə fərqlənən şagirdlərə mükafat veriləcək - VİDEO
10:06 18.01.2020

“20 Yanvar.Təcavüz 1990” - Elektron nəşrin yenilənmiş versiyası təqdim edilib
09:44 18.01.2020

Bakı Dövlət Universitetində 20 Yanvar şəhidləri anılıb
09:20 18.01.2020

Şəhidlərin xatirəsi yad edilib - AMEA-da 20 Yanvar hadisələrinin 30-cu ildönümü anılıb - VİDEO
22:00 17.01.2020

278 bağlı cinayət açılıb, 57 qrup ifşa olunub - Paytaxt polisi hesabat verib
21:40 17.01.2020

Çin əhalisinin sayı 1,4 milyardı keçib - Əhalinin 715,27 milyonu kişi, 684,78 milyonu qadındır
21:12 17.01.2020

2591 məhkumun cəza müddəti azaldılıb
20:47 17.01.2020

ADA Məktəbinin şagirdləri 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsini anıblar
20:24 17.01.2020

20 yanvar hadisələrinin 30-cu ildönümü - AMEA-da anım tədbiri təşkil edilib
19:58 17.01.2020

Cənnət Səlimova “Şərəf” ordeni ilə təltif edildi
19:30 17.01.2020

Təmizliyə hədsiz meyillilik - Həyat tərzidir, yoxsa xəstəlik? - VİDEO
19:09 17.01.2020

“Daha sərt mövqe nümayiş etdirməlidirlər” - Əli Əhmədovdan beynəlxalq təşkilatlara irad - VİDEO
18:44 17.01.2020

Yanvarın 20-də paytaxtın bəzi küçə və prospektlərində nəqliyyatın hərəkəti məhdudlaşdırılacaq
18:15 17.01.2020

Saxta spirtli içki satan dəstə ələ keçdi - VİDEO
17:50 17.01.2020

Ermənistanda müəmmalı ölüm - Təhlükəsizlik Xidmətinin sabiq direktorunun meyiti tapılıb
17:40 17.01.2020

Bakıya yeni nəsil "London taksiləri" gətiriləcək - VİDEO
17:27 17.01.2020

XİN rəhbərləri razılaşdı - İran tərəfi meyitləri Ukraynaya verməyə hazırdır
17:00 17.01.2020

Ukraynanın Baş naziri istefa ərizəsi yazıb
16:34 17.01.2020

ABŞ-da 2020-ci ilin ilk edamı - Həyat yoldaşını qətlə yetirən şəxs inyeksiya yolu ilə öldürülüb
16:16 17.01.2020

Kürdəmirdə xırda buynuzlu heyvan oğurlayan şəxslər tutulub
15:55 17.01.2020

Sərnişindaşımada problemlər - VİDEO
15:24 17.01.2020

Sosial sahədə uğurlu addımlar - Proses bu il də davam edəcək - VİDEO
14:53 17.01.2020

Rəsmi Tehrandan təzminat tələb olunur
14:30 17.01.2020

Üç Türkiyə əsgəri şəhid olub - Bomba quraşdırılmış avtomobil partladılıb
14:04 17.01.2020

Avro-2020 könüllüləri - Onlar təlimə cəlb olunacaq - VİDEO
13:42 17.01.2020

Bütün xəbərlər