Əlaqə: (012) 497-46-21 [email protected]

ATV.AZ×

Şərqin diz çökmüş bir dövrü - KEMP-DEVİD - Qahirədən Nilə axan göz yaşları

Şərqin diz çökmüş bir dövrü - KEMP-DEVİD - Qahirədən Nilə axan göz yaşları
   16545 dəfə oxunub

Mehmet Ali Paşa bir vali kimi o qədər böyüdü və gücləndi ki, Osmanlı sultanı elə bildi  vali onun əfəndisidir.

Türklərin yaxşı bir ifadəsi var: “Buynuz qulağı keçdi”.

Deyəsən, Mehmet Ali Paşa öz məqamında əyləşərək, Osmanlının açıq qalmış kürəyini daha asan bir formada bıçaqlayacağı zamanı ölçüb-biçməyə vaxtı olmuşdu.

Bu hadisələr baş verirdi XIX əsrin Misirində.

O Misir ki, uzun illər boyu Məmlük türklərinin hakimiyyəti altında idi.

O Misir ki, Əyyubinin qəhrəmanlığı ilə Xaçlıları Yaxın Şərqdən qovaraq, sivilizasiyanın islam üçün rənarəng olmasını təmin etmişdi.

Amma illər sonra Misirin gücü, qüvvəti daha böyük başqa bir türkün tərkibinə keçmiş və 500 illik Osmanlı hakimiyyəti ilə sabit yaşamını sürdürmüşdü...

Alban əsilli Mehmet Əli Paşa bir gün  yuxudan bir müjdə ilə oyanır.

Napoleon Aralıq dənizində gəmisiz qalmış və Nelsonun qabağından qaçaraq İskəndəriyyə sığınmışdı.

Belə bir məqamda Osmanlının Misir torpaqları təhlükə altına düşür və Mehmet Ali Paşa da belə bir həssas dönəmdə buraya vali təyin edilir.

Və qısa bir müddətdə, bu alban Misirin məmlük feodallarını bircə-bircə asaraq edam edir və 500 illik bir xanədanı tarixə qovuşdurur.

Həmin əsrin 30 –cu illərində Paşanın 100 mini aşan qoşunu ilə Osmanlının ərəb torpaqlarını və Ərzuruma qədər Osmanlı şəhərlərini zəbt etdi.

Bax, bu hadisə, indiki Yaxış Şərqə Rusiyanın, Fransanın və İngiltərənin ilk dəfə əsaslı girişinin başlanğıcı oldu.

Bu hadisə qısaca olaraq, türk dünyasının faciəsinin əməli olaraq başlanması hesab etmək olar.

Elə bilirsiniz, Misir bu oyundan nəsə qazandı?

Yox, 1952-ci ilə qədər Paşanın xanədanı davam etdi və "Azad Zabitlər"in lideri olan Nasırın başçılığı ilə ərəb milliyyətçiliyi kök atdı. O hakimiyyəti devirərək prezident oldu.

Arxasınca isə günümüzə qədər davam edən dini savaşlar, daxili müharibələr, terrorizm və radikal islamçılıq başladı.

Əslində keçmiş tarixə məsxus hər cür möhtəşəm adət-ənənə unduldu. Böyük bir tarix qapanmışdı.

Onun qalıqları üzərində isə bir-birinə qarşı qoyulmuş eyni xalqın övladları yeni qan göllərində üzməyə başlayacaqdı.

Bu gün tarix 17 sentyabrı göstərdikdə, dünya təqviminin mühüm bir hadisəsini xatırlamaya bilmirik.

Bu 70-ci illərin sonunda Misiri İsrail qarşısında dizə gətirən Kemp-Devid sazişi idi.

Böyük məğlubiyyətin ildönümü

1952-70-ci illərdə Misir bir lider yetişdirdi.

O, ölkəni Osmanlılardan sonra mandatla işğal etmiş ingilislərdən xilas etdi.

Birləşmiş ərəb dünyası ideyası ilə ərəblərin vahid lideri kimi yetişdi və Suveyş böhranı ilə bütün orta şərqə möhrünü vurdu.

Camal Əbdül Nasir.

Adının ətrafında böyük bir siyasət və uzun bir dönəm meydana çıxdı.

Misirin kölgəsində Yəmən, Livan, Suriya, Sudan, və s. ölkələr boy atmağa çalışdı.

Amma 70-ci ildə onun qəfil ölümü ilə tərəzinin gözü dəyişdi.

Misirdə Ənvər Sədat hakimiyyəti işinə başlamışdı.

Onun zamanına isə kasıb Misir və işğal olunmuş Sinay, eləcə də Ərəb birliyindən qovulmuş ölkəsi miras qalmışdı.

Liberal iqtisadi xətlə iqtisadiyyatı idarə etməyə çalışır, ABŞ və SSRİ arasında balans yaradır və ilk dəfə onun dövründə siyasi kəsim olaraq ortaya çıxan "Müsəlman qardaşları"nın təhlükəsini aydınca hiss etməyə başlayırdı.

Və bir gün ərəb aləmindən ayrı düşmüş Misirin atdığı addım əsil şok effekti verdi.

Misir sanki ərəb dünyasəndan kənarda qalmasının acığını çıxaraq qanamış əlləri ilə İsraili qucaqlamışdı.

Kem-Deviddən gələn səs

Kemp-Devid ABŞ-da ölkə başçılarının istirahət mərkəzlərindən olan bir yerdir. Kemp-Devid müqaviləsi bu şəhərdə 12 gün məxfi müzakirələrdən sonra 1979-cu ilin sentyabr ayında ABŞ prezidenti Cimmi Karter tərəfindən Ağ Evdə imzalanmışdır. Kemp-Devid ərəblərlə İsrail arasında ilk sülh razılaşmasıdır. Bu müqavilə Misirlə İsrail arasında qarşıdurmaya son qoyurdu. Misir prezidenti Ənvər Sadat İsraili rəsmi tanımış və onunla sülhə imza atmış ilk ərəb başçısıdır. O bu addımına görə 2 il sonra hərbi paradda terror edildi.

Və beləcə, həmin müqavilə özündən sonra hüquqi nəticələr doğurdu:

1.    İsrail Misirlə barışdı;

2.    İsrail iqtisadi blokadadan çıxdı;

3.    İsrail ilk dəfə ən güclü ərəb ölkəsini çökdürdü;

4.    İsrail Misiri ərəb dünyasında təkləməklə parçalanma yaratdı;

5.    İsrail Sinyaı qaytarsa da, hərbi nəzarəti özündə saxladı;

6.    İsrail digər işğal olunmuş ərəb torpaqlarının taleyini arxa plana atdı;

7.    İsrail öz de-yure varlığını ərəb dünyasına qəbul etdirə bildi.

Ənvər Sədat isə bunun əvəzini ağır ödədi.

1981-ci ilin 6 oktyabrında təşkil edilən tədbir əvvəlki rəsm-keçidlərdən bir o qədər də fərqlənmirdi. Həmişəki kimi, Misir ordusunun qüdrəti nümayiş etdiriləcəkdi. Amma bu dəfə hərbi nazir Əbu-Qəzəlin xüsusi göstərişi ilə təhlükəsizlik tədbirləri gücləndirilmişdi. Ciddi surətdə göstəriş verilmişdi ki, rəsm-keçiddə iştirak edənlərin avtomat və pistoletlərində bir patron da olmamalıdır. Təhlükəsizlik orqanları bunun üçün məsuliyyət daşıyırdılar. Rəsm-keçidə bir gün qalmış əsgərlərə kazarmalardan çıxmaq qadağan olundu, hətta xəstələnən də buraxılmırdı. Mühafizəçilərin sayı da artırılmışdı. Rəsm-keçid zamanı heç bir maşın əsas tribunanın qarşısında dayanmamalı idi, əks təqdirdə mühafizə xəbərdarlıq etmədən atəş açacaqdı.

 
Ənvər Sadat və Cimmi Karter

Həmin gün prezident Sədat  baş tribunada birinci cərgənin ortasında oturmuşdu. Sağ tərəfində vitse-prezident Mübarək, solda da hərbi nazir Əbu-Qələz əyləşmişdi. Hava mülayim idi. Rəsm-keçid həmişəki kimi başladı. Ordu təlimlərdə əxz edib örəndiyini bacarıqla nümayiş etdirirdi. Diktor mərkəzi tribuna qarşısından keçən hissələr haqqında ərəb və ingilis dillərində reportaj aparırdı.

Rəsm-keçid sona çatan radələrdə, saat 11.40-da, meydana 130 mm. topları dartıb aparan maşınlar daxil oldular. Onlar o qədər də diqqəti cəlb etmədilər, çünki diktor "Miraj" qırıcı - bombardmançı təyyarələrin meydan üzərindən uçacağını xəbər verdi. Prezident və onun ətrafında olanlar buludsuz səmaya baxdılar. "Misirə eşq olsun! İrəli!" qışqırıqları eşidilirdi. Səmada "Miraj"lar guruldayanda, top daşıyan maşınların biri mərkəzi tribunanın qarşısında nəqafil dayandı. Sürücünün yanında oturmuş zabit sürücüyə dayanmağı əmr edir. Onun çaşdığını görən zabitin özü əl əyləcini çəkir. Zabit artilleriya qurğusunun komandiri Əl-İslambuli idi, o, kabinədən çölə çıxanda maşının kuzovundan iki hərbçi də yerə atılır. Kənardan baxan yəqin düşünərdi ki, onlar yerindən tərpənməyən maşını itələyib bir yana çıxarmaq istəyir. Amma hərbi formalı bu adamların əllərində avtomat vardı. Onlar bir saniyə də vaxt itirmədən irəliyə yüyürüb tribunaya atəş açdılar. Güllələrin əsas hədəfi prezident idi... Qəsdçilər eyni zamanda tribunaya əl qumbaraları da tullayırdılar (onların bir neçəsi partlamadı). Tamaşaçılar arasında vahimə başladı... Baş leytenant paqonlarını daşıyan zabit tribunaya yaxınlaşanda hərbi nazirə qışqırdı: "Kənara çəkilin, mənə bu köpək lazımdır."

Üstündən illər ötüb.

Amma Misir və ərəb dünyası hələ də bu sazişin nə olduğunun anlamış deyillər.

Orta Şərq hələ də qan çanağı olmağa davam edir.

Kemp-Deviddən isə gecə barlarının və kazinoların işığı daha parlaq və gözqamaşdırıcı görünür.

 

BUNU DA OXU

Azərbaycanda malyariyanın qarşısı alınıb - Dünya səhiyyə təşkilatı ölkəmizlə bağlı müsbət rəy verdi
Bu qeyri-adi bostan bitkisi Yeni Yasamalda satılır - Günün fotosu - ÖZƏL - FOTOLAR
Şagirdlərin yerdəyişməsi müvəqqəti dayandırıldı - Prosesə oktyabrın 15-də yenidən start veriləcək
Dünya çempionumuz peşəkar rinqdə döyüşlərini qələbə ilə başladı
Cəmi on dəqiqəyə hazırlanan ponciklər - Dadlı və ləzzətli - VİDEO
Xəbər lenti

Növbəti metrostansiya gələn il təhvil veriləcək - Stansiya sayının 76-ya çatdırılması planlaşdırılır - VİDEO
22:53 14.09.2019

Yeni təhsil ocağı istifadəyə verildi - Nazir açılış mərasimində iştirak edib
22:33 14.09.2019

Yada düşər xatirələr. 1969-cu il - Elmira Rəhimova və Yaşar Səfərov - "Səadət" - VİDEO
22:11 14.09.2019

Niderland hökuməti ölkədəki müsəlman məktəblərində yoxlamalar aparır
21:52 14.09.2019

Ağstafada iki nəfəri cərəyan vurdu - Biri həyatını itirib, biri xəsarət alıb
21:30 14.09.2019

Məzar daşları eyni olacaq - Qəbiristanlıqlarla bağlı yeni tələblər açıqlandı
21:09 14.09.2019

“Multikulturalizmə giriş” dərsliyi təqdim edildi - Yeni dərslik ali məktəblərdə əsas fənn kimi tədris olunacaq
20:46 14.09.2019

Şirvanda faciəli hadisə - 71 yaşlı kişi kanalizasiya quyusuna düşdü
20:25 14.09.2019

Agentlikdən daşıyıcılara xəbərdarlıq - Avtobus sayı sərnişin axınına uyğun tənzimlənməlidir
20:04 14.09.2019

Donald Tramp Kubaya qarşı embarqonun müddətini daha bir il uzadıb
19:42 14.09.2019

Yük avtomobillərinə məhdudiyyət qoyulacaq - Sürücülərə xəbərdarlıq edildi
19:25 14.09.2019

Qorbaçovun “sarayı” satışa çıxarılıb
19:09 14.09.2019

Dəniz kənarı tullantılardan təmizləndi - İDEA növbəti təmizlik aksiyası keçirib
18:54 14.09.2019

Qazaxda torpaq uçqunu olub - Bir nəfər ölüb, bir nəfər xəsarət alıb
18:32 14.09.2019

İtaliyada Azərbaycan xalçalarının sərgisi keçirilir - FOTOLAR
18:15 14.09.2019

“Bürokratik maneələr götürülüb” - Xidmət rəisi viza tələbinin ləğvindən danışdı
18:00 14.09.2019

Azərbaycanda malyariyanın qarşısı alınıb - Dünya səhiyyə təşkilatı ölkəmizlə bağlı müsbət rəy verdi
17:41 14.09.2019

Səkkiz ayda 60 mindən çox şəxs işlə təmin edilib - İşlə təmin olunanların əksəriyyəti gənclərdir
17:22 14.09.2019

FHN-in qurumları arasında səmti müəyyən etmə idman növü üzrə çempionatı keçirildi
17:00 14.09.2019

Unudulmaz hitlər. 1992-ci il. - "Ace of Base" - "Happy Nation"
16:40 14.09.2019

Sabah 29 dərəcə isti olacaq
16:19 14.09.2019

Bu qeyri-adi bostan bitkisi Yeni Yasamalda satılır - Günün fotosu - ÖZƏL - FOTOLAR
16:03 14.09.2019

Şagirdlərin yerdəyişməsi müvəqqəti dayandırıldı - Prosesə oktyabrın 15-də yenidən start veriləcək
15:56 14.09.2019

Səudiyyə Ərəbistanında iki neft emalı zavodu yanıb
15:34 14.09.2019

Qışa tədarük - Pomidorların öz suyunda konservləşdirilməsi - VİDEO
15:13 14.09.2019

Yük və minik maşını toqquşdu - Sürücülər xəsarət aldı
14:58 14.09.2019

BMT Baş katibinin Beynəlxalq Demokratiya Günü münasibətilə müraciəti yayılıb
14:36 14.09.2019

Uşaqlar üçün müxtəlif fiqurlu peçenye resepti - VİDEO
14:14 14.09.2019

Çin ABŞ-ın bəzi məhsullarına tətbiq olunan əlavə tarifləri dayandırıb
13:53 14.09.2019

Strateji əməkdaşlığa daha bir töhvə - Azərbaycanla Gürcüstan arasında sənəd imzalandı
13:32 14.09.2019

Yüksək bal toplayan tələbələrlə görüş oldu - Binəqədidə yeni tədris ilinə həsr olunmuş konfrans keçirildi
13:13 14.09.2019

Qidanın və içkinin tərkibi yoxlanacaq - Bakıya yeni cihazlar gətirildi
12:48 14.09.2019

Növbəti metrostansiya gələn il təhvil veriləcək - Stansiya sayının 76-ya çatdırılması planlaşdırılır
12:25 14.09.2019

İran prezidenti Ankaraya səfər edəcək
12:00 14.09.2019

Лионель Месси: Я никогда не просил вернуть Неймара в «Барсу»
11:39 14.09.2019

Türkiyədə güclü zəlzələ qeydə alınıb
11:20 14.09.2019

Dünya çempionumuz peşəkar rinqdə döyüşlərini qələbə ilə başladı
10:57 14.09.2019

Bakının azad edilməsinin 101 illiyi - Türkiyədən gələn yazarların iştiraki ilə tədbir keçirildi
10:37 14.09.2019

Süfrəmizə qədər gəlib çıxan “leş”lər - Yaxud yararsız ət təhlükəsi davam edir
10:19 14.09.2019

Незабываемые песни.1988-й год - София Ротару - "Было, но прошло"
10:00 14.09.2019

“Ədəbi proses -2018” - Elmi-yaradıcılıq müşavirəsi keçirilib
09:35 14.09.2019

MSK-nın iclası keçirilib - Bəzi komissiyaların tərkibinə dəyişiklik edilib
22:50 13.09.2019

Azərbaycanlı müğənninin türk dilində oxuduğu bu mahnı rekord vurur - İki həftəyə bir milyon baxış ... - VİDEO
22:26 13.09.2019

Barama tədarükü 71 tonu ötüb - Nazirin iştiraki ilə Zərdabda respublika müşavirəsi keçirildi - FOTOLAR
22:04 13.09.2019

“Suriyada müharibə başa çatıb” - Lavrovdan münaqişə ilə bağlı açıqlama
21:39 13.09.2019

İcbari tibbi sığortaya hazırlıq - Xəstəxanalarda infrastruktur qurulur
21:17 13.09.2019

Roma Papası Yaponiyaya səfər edəcək
20:54 13.09.2019

İslahatlarla bağlı konfrans keçirildi - Ağsaqqallar Şurası Qəbələdə müzakirə təşkil edib
20:32 13.09.2019

Türkiyədə hərbi hissəyə ildırım düşməsi nəticəsində yeddi əsgər yaralanıb
20:10 13.09.2019

Əcəniblər hansı sahələrdə çalışır? - Ötən il iş icazəsi alan əcnəbilərin sayı yeddi minə yaxın olub
19:47 13.09.2019

Sabah hava dumanlı olacaq
19:26 13.09.2019

Ukrayna MSK-nın tərkibi buraxıldı - Yeni tərkib oktyabrda təsdiqlənəcək
19:04 13.09.2019

Ankarada “Əbədi ezamiyyət” sənədli filmi nümayiş olunub
18:42 13.09.2019

Ağsu rayonunda baş vermiş təbii fəlakətin nəticələrinin aradan qaldırılması işlərinin davam etdirilməsi ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
18:30 13.09.2019

Tramp amerikalılar üçün vergi azaltma planını irəli sürüb
18:21 13.09.2019

İdarəetməni itirib, maşını ağaca çırpdı - Sürücü ağır xəsarət alıb
17:59 13.09.2019

Maşınlardakı “apteçka” və odsöndürənlə bağlı sürücülərə xəbərdarlıq
17:37 13.09.2019

XİN: Fransa deputatlarının Azərbaycanın işğal olunmuş Dağlıq Qarabağ bölgəsinə qanunsuz səfərini qəti şəkildə pisləyirik
17:16 13.09.2019

Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi monitorinqləri davam etdirir
16:55 13.09.2019

Modul tipli məktəblərin sayı artırılır - Dağ kəndlərində yeni məktəblər istifadəyə verilib
16:34 13.09.2019

Robert Koçaryanın cinayət işi üzrə növbəti məhkəmə prosesi keçirilib
16:12 13.09.2019

"Erməni xalqı Azərbaycana qarşı təcavüzün məsuliyyətini dərk etməlidir" - Xələf Xələfov
15:51 13.09.2019

Qadın ərini oğurluqda ittiham etdi - Bakıda
15:30 13.09.2019

İrandan gələn Azərbaycan vətəndaşının üzərindən narkotik aşkarlandı
15:08 13.09.2019

İsveçrədə parlament seçkiləri üçün rekord sayda qadın namizəd qeydiyyatdan keçib
14:46 13.09.2019

“Nəsimin məzarının bərpası ilə bağlı danışıqlar aparılır”
14:25 13.09.2019

Türkiyədə terrora qarşı yürüş keçirilib
14:04 13.09.2019

Qanun layihəsi hazırlanır - Məktəb psixoloqlarının fəaliyyəti tənzimlənir
13:42 13.09.2019

Dağlıq Qarabağın azərbaycanlı icmasından bəyanat
13:21 13.09.2019

Незабываемые песни. 1997-й год - Алена Апина - "Электричка" - VİDEO
13:00 13.09.2019

Təhsil idarəsi və polis birgə tədbirlərə başlayır - Məktəb qarşısında avtomobil saxlayan cərimələnəcək
12:40 13.09.2019

Dələduzluqla məşğul olan qadın saxlanıldı - 16 min dollar "atıb"
12:27 13.09.2019

Ordumuz təlimlər keçirəcək - Təlimə 10 min nəfərədək şəxsi heyət qatılacaq
12:05 13.09.2019

Evdə saxlanılan it 5 yaşlı uşağa xəsarət yetirdi
11:46 13.09.2019

“Böyük səhvlərə yol verirdi” - Tramp Boltonun istefaya göndərilməsindən danışdı
11:28 13.09.2019

Cəmi on dəqiqəyə hazırlanan ponciklər - Dadlı və ləzzətli - VİDEO
11:07 13.09.2019

Çində kosmik aparatlar üçün kiçik ion mühərriki hazırlanıb
10:44 13.09.2019

Tovuzda sabiq məhkəmə sədri güllələndi - FOTOLAR
10:35 13.09.2019

“Nüvə müharibəsinin başlanma təhlükəsi var” - Rəsmi Moskvadan xəbərdarlıq
10:22 13.09.2019

“YARAT” Akademiyasının növbəti payız sessiyasına qeydiyyat davam edir
09:59 13.09.2019

Bütün xəbərlər