Əlaqə: (012) 497-46-21 [email protected]

ATV.AZ×

Krımı Ukraynaya kim verib? - FOTOLAR

Krımı Ukraynaya kim verib? - FOTOLAR
   5097 dəfə oxunub

60 il əvvəl 1954-cü ilin yanvarından aprelinə kimi Kremldə baş verən hadisələr Krımın RSFSR-dan Ukraynaya verilməsi ilə bağlı yaranan gizli münaqişələrə gətirib çıxarırdı. İndiyə kimi mətbuatda bu haqda bir çox suallar yaranırdı ki, onların da heç birinin ciddi əsasnaməsi yox idi. Həmin məqalələrin əsasını təşkil edən əsas tezis “Xruşşov Krımı Ukraynaya qanunsuz verdi”  başlığı idi.

Əslində bu mübahisəli yarımadanı qonşu respublikaya kim verirdi? Hüquqi nöqteyi-nəzərindən baxsaq hakimiyyət orqanları qanuni hərəkət edirdi. Lakin problemlə bağlı olan bütün sənədlər tədqiqatçılara çatırdımı? Məhz bu suallara arxiv sənədlərinə, bəzi mənbələrə əsaslanaraq cavab verməyə çalışacağıq…

Məxfi partiya təşəbbüsü

1954-cü il yanvarın 25-də Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının MK-nin Rəyasət heyətinin iclası keçirilib. Həmin iclas zamanı tarixçilər ilk dəfə olaraq bu məsələni müzakirə edir. Və beləliklə, həmin ilin 28 aprelində SSRİ “Krımın RSFSR-nın tərkibindən çıxarılıb Ukraynaya verilməsi haqqında” qanun qəbul edir. Bütün bu proseslər üçün isə cəmi 3 ay lazım idi.

1952-ci ildə hələ Stalinin dövründə yaradılmış Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının MK-nin rəyasət heyəti plenumlararası partiyanın dövlət işləri məşğul olurdu. 1953-cü ilin martında həmin heyətin tərkibinə Beriya, Bulqanin, Voroşılov, Malenkov, Kaqanoviç, Mikoyan, Molotov, Pervuxin, Saburov və Xruşşov kimi üzvlər daxil olur. Ən maraqlısı odur ki, Mikoyandan başqa həmin heyətin bütün üzvləri 10 il ərzində ya güllələnib, ya partiyadan xaric edilib, ya da “nevroz” diaqnozu ilə təqaüdə göndərilib.

Beləliklə, 1954-cü il yanvarın 25-dən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının MK-nin rəyasət heyətinin iclasının 11 nömrəli bəndinin gündəliyində Krım ərazisinin RSFSR-nın tərkibinə keçirilməsi məsələsi yenə də əsas məsələlərdən biri kimi gündəmdə qalır. Rusiyanın Prezident Aparatının arxivində sözügedən iclasın protokolu 3 variantda saxlanılır. Onların 2-si qaralama, digəri isə orijinal versiyadır. İclas zalında Molotovdan başqa MK-nin rəyasət heyətinin bütün üzvləri iştirak edirdi və həmin namizədlərdən biri də Malenkov idi. MK-nin katibləri iclasa gəlsə də, iclasa sədrliyi Xruşşov yox, Malenkov edirdi.

Krım məsələsi haqqında Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının MK qətnamə qəbul edir və bu sənəd məxfiləşdirilir. Həmin çıxarış Xruşşova, Voroşılova, RSFSR Ali Sovetinin Rəyasət heyətinin sədri Tarasova, USSR Korotçenko Ali Sovetinin Rəyasət heyətinin sədrinə, həmçinin Ukrayna Kommunist partiyasının MK-nin rəhbərliyinə göndərilir. Göndərilmiş sənədlər 7 gün ərzində MK-nin Rəyasət heyətinin dəftərxanasına qaytarılmalı idi.

Əsas qanunun əksinə

Stalinin dövrü və ondan sonraki ilk illəri müqayisə etsək görərik ki, əhalinin problemləri daha çox nəzərə alınırdı. Stalinə məktublar yazılırdı, mətbuatda müxtəlif sahənin insanların çıxışları tez-tez dərc olunurdu.

1954-cü ildə SSRİ-də üçlü hakimiyyət var idi: Molotov, Xruşşov və Malenkov. Lakin bu üçlük əhalinin fikrini yönəltdiyi əsas məsələ olan Krım haqqında düşünmürdülər. Təsəvvür edin ki, onlar 10 illik məsələni 15 dəqiqə ərzində rəyasət heyətinin iclasında həll edir. Həmçinin qeyd edim ki, prosesdə RSFSR və USSR əhalisinin iştirakı rədd edilir və bütün qəbul edilmiş qətnamələr tam məxfiləşdirilir.

Tələsən təndirə düşər...

Partiya rəhbərləri çox tələsirdi, ona görə bir sıra səhvlərə yol verirlər. Məsələn, onlar krım tatarlarının mümkün qaydışını pronozlaşdırmamışdı. Xüsusilə MK Rəyasət heyətinin üzvlərinin ağlına gəlməzdi ki, Rusiya və Ukrayna nə vaxtsa müstəqil dövlət olacaq. Strategiya düz olsa da, mürəkkəb idi. Rəhbərlər isə bunun öhdəsindən gələ bilərdi, lakin həll edə bilmirlər.

25 yanvar 1954-cü ildən bəri imzalanan bütün sənədlər elə kağız üstündə qalmaqdan başqa bir işə yaramırdı. Lakin fevralın 5-də Rusiyanın Nazirlər Şurasının intizamlı əməkdaşları RSFSR-nın Ali Sovetinin rəyasət heyətinə Krım yarımadasının RSFSR-nın tərkibindən USSR-nın tərkibinə keçirilməsi haqqında müraciət göndərib. Və bütün həqiqətlər öz reallığı ilə ortaya çıxsın.

Nəzərə alsaq ki, həmin dövrdə Nazirlər Şurası RSFSR-ya qanunsuz müraciət edirdi, həmçinin RSFSR-nın rəyasət heyəti ərazi məsələləri üzrə sualları qəbul etmirdi. Digər tərəfdən də RSFSR Ali soveti hər hansı ərazini başqa respublikaya vermək hüquqlarına malik deyildi. RSFSR Ali sovetinin səlahiyyətlərinə sadəcə yeni ərazilərin yaranması daxil idi. Ona görə Rusiya Ali soveti Krım haqqında heç bir qanun vermək hüququna malik deyildi.

Sənədlər təsdiq edilməyib!

Hər kəs bilir ki, bəzi qanunlar, fərmanlar (məxfilər istisna olmaqla) və sovet dövrünün yüksək hakimiyyət orqanlarının qətnamələri sadəcə qanuni idisə dərc olunurdu. Bundan başqa Ukrayna Ali sovetinin qətnaməsi faktiki olaraq qeyri-qanuni idi. Rusiyadan fərqli olaraq, Ukrayna qanunu heç mərkəzi qəzetlərdə dərc etməmişdi. 19 fevral 1954-cü il SSRİ Ali sovetinin Rəyasət heyətinin iclasında Ukrayna Ali sovetinin Rəyasət heyətinin sədri Demyan Korotçenko çıxış edirdi. İclasın stenoqramında qətnamənin mətni olsa da, bu çıxış da digərləri kimi hüquqi gücə malik deyildi.

Kliment Voroşılov və Nikolay Peqovun imzaladığı SSRİ Ali sovetinin Rəyasət heyətinin fərman yenə də hansısa mifik “birgə təqdim etmə” haqqında idi. Təəssüf ki, həmin tədbirin bütün iştirakçıları çoxdan dünyasını dəyişib. Biz onlardan bu sadə sualların cavablarını ala bilərdik. Məsələn,  “onlar saxta və ya heç ümumiyyətlə, mövcud olmayan sənədi necə imzalayıb?” kimi. Onlar bir növ Krım problemini bizə girov qoyub getdilər.

Xruşşovun müdaxiləsi – bu sadəcə versiyadır!

Krım haqında bir çox versiyalar var. Lakin niyə məhz 1954-cü il? Niyə sırf həmin ildə Krım Ukraynaya verilir? Bu sualın cavabı Nikita Sergey Xruşşovun tərcümeyi-halında yazılan faktlara əsaslanır. Gəlin ən tez-tez rastımıza çıxan variantlara baxaq:

- “Xruşşov Krımı Ukraynaya kompensasiya kimi verdi. Çünki 30-cu illər kütləvi repressiyalar dövrü idi”.  Həqiqətən Xruşşov 1938-ci ildən 1949-cu ilə qədər Ukrayna Kommunist partiyasının MK-nin I katibi idi. Təbii ki, kütləvi repressiyalar onun iştirakı olmadan keçmirdi. Amma arxivlərdə Xruşşovun imzasına rast gəlmək mümkün deyil. Bəzi tədqiqatçılar hesab edir ki, bütün arxivlərin təmizlənməsi haqqında tapşırıqlar verilib.

- “Xruşşov 1944-cü ilin fevralından 1947-ci ilin dekabrına kimi Nazirlər Şurasının sədri idi. Və güman edilir ki, məhz həmin dövrdə Krımı Ukraynaya vermək haqqında qərar qəbul edir. Bu versiya reallığı daha çox əks etdirir.

- “1953-cü ilin sentyabrında Xruşşov Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının MK-nin I katibi olur və ona güclü Ukrayna partiya təşkilatının dəstəyi lazım gəlir”.

Əgər arxiv sənədlərini araşdırsaq onda Krımın Ukraynaya verilməsində Xruççovun heç bir şəxsi marağının olmadığını görərik. O bu məsələdə heç bir sənəd imzalamırdı, SSRİ Ali sovetinin Rəyasət heyətinin iclasında çıxış etmirdi. Heç onun Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının MK-nin rəyasət heyətinin müzakirəsində bilavasitə iştirak etdiyi belə dəqiq deyil. O, bu işə təşəbbüs etmək və tək başına həll etmək itidarında deyildi. Və bütün qərarları ən azı Molotov və Malenkovla verməyə məcbur idi. Buna görə böyük ehtimalla verilmiş qərar kollektiv idi.

Hadisələr yarım əsrdən çoxdur ki, davam edir. Əslində referendum nəticəsində Krımın Rusiyaya verilməsi haqqında qərar qəbul edilib. Lakin BMT-in digər üzvləri Ukraynanın torpaq bölünməzliyi qərarını tanımır.

Nərgiz Nənə

 

 









BUNU DA OXU

Gülşən Qurbanovanın həyatı haqqında bilmədikləriniz - VİDEO
ATV-də yeni serial - "Duzkomediya" - FOTOLAR
Муж 30 лет скрывал от жены, что продал ее квартиру дочери от первого брака
AFFA-nln Baş katibi : "Tənqid hər insanın haqqı və hüququdur"
Rahidə Baxışova və İslam Mehrəliyevdən maraqlı səhnəcik - "Üçümüz" də - VİDEO
Xəbər lenti

“Dubai Airshow 2019” sərgisində ən müasir texnologiyalar nümayiş etdirilir - FOTOLAR
21:56 21.11.2019

Şəhid ailələri və Qarabağ əlillərinə ev verildi - Daha 13 ailə mənzillə təmin olunub
21:35 21.11.2019

Təhlükəli "GHOSTY" tətbiqi silindi - Nazirlik vətəndaşlara xəbərdarlıq etdi
21:16 21.11.2019

Ən çox islahat aparan 20 ölkədən biri - On ayda ölkəmizdə qeyri-neft sektoruna 7,2 milyard manat yönəldilib
20:55 21.11.2019

Pirşağı, Zabrat, Ramana və Maştağa sakinlərinə şad xəbər - Kanalizasiya xətləri çəkiləcək, yeni yol salınacaq
20:34 21.11.2019

Qobuda on ailə fərdi evlə təmin olundu - Şəhid ailələri və Qarabağ əlillərinin mənzil problemi həll olunur
20:13 21.11.2019

“Cinayətə əli bulaşanlar layiqli cəza alacaqlar” - Prezidentin köməkçisi deport olunanlardan danışdı
19:54 21.11.2019

Bələdiyyə sədri həbs edildi - Onun torpaq satdığı aşkarlanıb
19:35 21.11.2019

1500 hektarda 420 min fındıq ağacı əkilib - Yeni fındıq bağları salınır
19:14 21.11.2019

Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin əməkdaşlarına ali xüsusi rütbələrin verilməsi haqqında - Sərəncam
18:55 21.11.2019

Sabah hava necə olacaq?
18:36 21.11.2019

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Moskvada naməlum əsgərin məzarını ziyarət edib - FOTOLAR
18:19 21.11.2019

Qida zəhərlənməsi ilə bağlı cinayət işi açıldı - Tələbələrin nədən zəhərləndiyi araşdırılır
17:59 21.11.2019

Gürcüstanda növbəti etiraz aksiyası keçirilib
17:38 21.11.2019

Körpə uşağını atıb gedən ana studiyaya gəldi - "Bizimləsən" - VİDEO
17:19 21.11.2019

Ermənistanın keçmiş prezidentindən açıqlama
16:59 21.11.2019

Zakir Fərəcov 1-ci dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordeni ilə təltif edildi
16:47 21.11.2019

Sumqayıt şəhərində yeni ümumtəhsil məktəbi binasının tikintisi ilə bağlı tədbirlər haqqında - Sərəncam
16:40 21.11.2019

Sumqayıt şəhərində yeni “ASAN xidmət”lə bağlı - Sərəncam
16:35 21.11.2019

Mehdi Hüseynzadə adına Sumqayıt şəhər stadionunun yenidən qurulması ilə bağlı tədbirlər haqqında - Sərəncam
16:30 21.11.2019

Milli Qəhrəmana film həsr olundu
16:24 21.11.2019

Üç ölkənin opera ulduzu Bakıda bir araya gəlib
16:06 21.11.2019

Tailand-Laos sərhədində 5,8 bal gücündə zəlzələ olub
15:48 21.11.2019

Bakıda avtobus qəzasında 6 nəfər yaralanıb - Yaralılardan biri azyaşlıdır
15:29 21.11.2019

İranda etirazçıların rəhbərləri həbs edilib - Onların xarici casuslarla əlaqəsinin olduğu bildirilir
15:10 21.11.2019

Estoniya internetsiz qalıb - Siçovullar kabelləri yeyib
14:51 21.11.2019

Sabunçu-Pirşağı xətti istifadəyə hazırdır - Stansiya müasir standartlara uyğun qurulub - VİDEO
14:32 21.11.2019

Nitq qüsurlu Şəhriyar evlənmək üçün efirə gəldi - “Bizimləsən” - VİDEO
14:15 21.11.2019

Gülşən Qurbanovanın həyatı haqqında bilmədikləriniz - VİDEO
14:00 21.11.2019

Yaşar Böyükanıt vəfat edib - Dörd gün əvvəl isə həyat yoldaşı dünyasını dəyişmişdi
13:45 21.11.2019

Sosial Tədqiqatlar Mərkəzi sorğu keçirib - VİDEO
13:23 21.11.2019

Hacıqabulda elektrik xətlərini kəsib oğurlayan 2 nəfər saxlanılıb - VİDEO
13:02 21.11.2019

Hindistan ballistik raketlərin sınağını keçirib - Raketlər nüvə başlıqları daşıya bilir
12:45 21.11.2019

Əsədə tabe qüvvələr İdlibi bombalayıb - 12 dinc sakin həyatını itirib
12:27 21.11.2019

Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılmasından 27 il ötür
12:08 21.11.2019

Роналду тайно женился на Джорджине Родригес в Марокко?
11:51 21.11.2019

Kürdəmirdə avtomobil qəzası baş verib - Sürücü dünyasını dəyişib - FOTOLAR
11:35 21.11.2019

İki avtomagistralda sürət həddi endirildi - Yağışlı hava ilə əlaqədar
11:16 21.11.2019

İş axtarmaq asanlaşdı - Yeni sistemdən istifadə qaydası - VİDEO
10:58 21.11.2019

Pompeodan strateji silahlarla bağlı vacib bəyanat
10:39 21.11.2019

İnquşetiyada bütpərəstlik məbədi tapılıb
10:20 21.11.2019

Bələdiyyə seçkilərinə hazırlıq - Komissiya üzvləri üçün treninqlərə start verildi
10:03 21.11.2019

Sumqayıt məktəbliləri ATV-də - Kanalın əməkdaşları ilə görüşüb, studiyalara baxdılar - VİDEO
09:45 21.11.2019

Tarixdə bu gün - 21 Noyabr - YAP-ın yaranması, Ümumdünya Salam Günü və hava şarı
09:30 21.11.2019

Mal-qara müəmmalı şəkildə tələf olur - Təcili müayinələrə başlandı
22:02 20.11.2019

İcbari tibbi sığortanın tətbiqinə 41 gün qaldı - Kimlər sığorta haqqı ödəməkdən azaddır?
21:45 20.11.2019

“ASAN xidmət” BMT ilə memorandum imzaladı - Uşaq hüquqlarının qorunması istiqamətində işlər görüləcək
21:29 20.11.2019

VI İncəsənət Biennalesi başladı - Tədbirə 17 ölkədən 40 rəssam dəvət edilib - FOTOLAR
21:10 20.11.2019

Morales kompromis təklif edir - O, Boliviyaya geri dönmək arzusundadır
20:52 20.11.2019

Qidalar necə yoxlanılır? - İstehlakçılar proseslə əyani tanış oldular
20:31 20.11.2019

Avtomobil anidən alışaraq yanıb - Ucarda - FOTOLAR
20:12 20.11.2019

Ehtiyatda olan hərbi qulluqçular təltif olundu - Goranboyda tədbir təşkil edilib - FOTOLAR
19:53 20.11.2019

Qəhrəman dənizçilər mükafatlandırıldı - Onlar 14 nəfəri partlayışdan sağ çıxarmışdılar - FOTOLAR
19:35 20.11.2019

İsrailin Suriyaya hava hücumu
19:16 20.11.2019

Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva Rusiyaya rəsmi səfərə gəlib
18:57 20.11.2019

Sabah bəzi rayonlara sulu qar yağacaq
18:40 20.11.2019

Daha 50 ailəyə mənzil verildi - Şəhid ailəsi və Qarabağ əlillərinin mənzil problemi həll olunur
18:21 20.11.2019

“Qarabağın statusu ilə bağlı qəlizlik yoxdur” - Politoloq Lavrovun fikirlərinə münasibət bildirdi
18:02 20.11.2019

Quba rayonunda 6 kənddə 948 fərdi evə qaz verildi - FOTOLAR
17:41 20.11.2019

Əfqanıstanda “Taliban” hərbi bazaya hücum edib
17:23 20.11.2019

Qadın fermerlər avadanlıq problemi ilə üzləşib - Onlara AFAQ layihəsi çərçivəsində kömək ediləcək - VİDEO
17:04 20.11.2019

38 ildən sonra atasına qovuşdu - “Bizimləsən” - VİDEO
16:45 20.11.2019

Xamenei: “Düşməni geri oturtmuşuq"
16:27 20.11.2019

Bakı şəhərinin Sabunçu rayonu ərazisində avtomobil yollarının, həmçinin su təchizatı və kanalizasiya sistemlərinin yenidən qurulması işlərinin davam etdirilməsi ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında - Sərəncam
16:08 20.11.2019

ATV-də yeni serial - "Duzkomediya" - FOTOLAR
15:50 20.11.2019

Муж 30 лет скрывал от жены, что продал ее квартиру дочери от первого брака
15:32 20.11.2019

Almaniyanın sabiq prezidentinin oğlu mühazirə zamanı öldürülüb
15:17 20.11.2019

Azərbaycanın bu rayonlarına yeni icra hakimləri təyin edildi
15:00 20.11.2019

Azərbaycanın bu rayonlarının icra hakimləri işdən azad edildi
14:45 20.11.2019

Bakı-İstanbul təyyarəsi təcili eniş edib - Sərnişinlərdən birinin halı qəfildən pisləşib
14:34 20.11.2019

Masallıda evdən oğurluq olub - Pul və qızıl-zinət əşyaları götürülüb
14:16 20.11.2019

Balakəndə əl qumbaraları tapılıb
13:59 20.11.2019

İranda aksiyalarda ölənlərin sayi 106 nəfərə çatıb - Aksiyanın təşkilatçıları edam olunacaq
13:48 20.11.2019

AFFA-nln Baş katibi : "Tənqid hər insanın haqqı və hüququdur"
13:29 20.11.2019

Bakıda Quba yolunda sürət həddi endirildi - Səbəb yolda qəzaların sayının artmasıdır - VİDEO
13:10 20.11.2019

Sumqayıtın 70 illiyi qeyd olunub - Ümümşəhər tədbiri möhtəşəm paradla yadda qalıb YENİLƏNİB - VİDEO - FOTOLAR
12:52 20.11.2019

Mourinyo "Tottenhem"də!
12:35 20.11.2019

Leyla Əliyevanın iştirakı ilə Bakının Atatürk prospektindəki parka 10 tutuquşu buraxılıb - FOTOLAR
12:30 20.11.2019

Özəl məhkəmə ekspertizası yaradılır - İkinci qanunvericilik paketi müzakirəyə çıxarıldı
12:17 20.11.2019

Avropa çempionatının final mərhələsinə vəsiqə qazanan 20 komanda bəlli oldu
12:00 20.11.2019

Bütün xəbərlər