Əlaqə: (012) 497-46-21 [email protected]

ATV.AZ×

Krımı Ukraynaya kim verib? - FOTOLAR

Krımı Ukraynaya kim verib? - FOTOLAR
   4966 dəfə oxunub

60 il əvvəl 1954-cü ilin yanvarından aprelinə kimi Kremldə baş verən hadisələr Krımın RSFSR-dan Ukraynaya verilməsi ilə bağlı yaranan gizli münaqişələrə gətirib çıxarırdı. İndiyə kimi mətbuatda bu haqda bir çox suallar yaranırdı ki, onların da heç birinin ciddi əsasnaməsi yox idi. Həmin məqalələrin əsasını təşkil edən əsas tezis “Xruşşov Krımı Ukraynaya qanunsuz verdi”  başlığı idi.

Əslində bu mübahisəli yarımadanı qonşu respublikaya kim verirdi? Hüquqi nöqteyi-nəzərindən baxsaq hakimiyyət orqanları qanuni hərəkət edirdi. Lakin problemlə bağlı olan bütün sənədlər tədqiqatçılara çatırdımı? Məhz bu suallara arxiv sənədlərinə, bəzi mənbələrə əsaslanaraq cavab verməyə çalışacağıq…

Məxfi partiya təşəbbüsü

1954-cü il yanvarın 25-də Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının MK-nin Rəyasət heyətinin iclası keçirilib. Həmin iclas zamanı tarixçilər ilk dəfə olaraq bu məsələni müzakirə edir. Və beləliklə, həmin ilin 28 aprelində SSRİ “Krımın RSFSR-nın tərkibindən çıxarılıb Ukraynaya verilməsi haqqında” qanun qəbul edir. Bütün bu proseslər üçün isə cəmi 3 ay lazım idi.

1952-ci ildə hələ Stalinin dövründə yaradılmış Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının MK-nin rəyasət heyəti plenumlararası partiyanın dövlət işləri məşğul olurdu. 1953-cü ilin martında həmin heyətin tərkibinə Beriya, Bulqanin, Voroşılov, Malenkov, Kaqanoviç, Mikoyan, Molotov, Pervuxin, Saburov və Xruşşov kimi üzvlər daxil olur. Ən maraqlısı odur ki, Mikoyandan başqa həmin heyətin bütün üzvləri 10 il ərzində ya güllələnib, ya partiyadan xaric edilib, ya da “nevroz” diaqnozu ilə təqaüdə göndərilib.

Beləliklə, 1954-cü il yanvarın 25-dən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının MK-nin rəyasət heyətinin iclasının 11 nömrəli bəndinin gündəliyində Krım ərazisinin RSFSR-nın tərkibinə keçirilməsi məsələsi yenə də əsas məsələlərdən biri kimi gündəmdə qalır. Rusiyanın Prezident Aparatının arxivində sözügedən iclasın protokolu 3 variantda saxlanılır. Onların 2-si qaralama, digəri isə orijinal versiyadır. İclas zalında Molotovdan başqa MK-nin rəyasət heyətinin bütün üzvləri iştirak edirdi və həmin namizədlərdən biri də Malenkov idi. MK-nin katibləri iclasa gəlsə də, iclasa sədrliyi Xruşşov yox, Malenkov edirdi.

Krım məsələsi haqqında Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının MK qətnamə qəbul edir və bu sənəd məxfiləşdirilir. Həmin çıxarış Xruşşova, Voroşılova, RSFSR Ali Sovetinin Rəyasət heyətinin sədri Tarasova, USSR Korotçenko Ali Sovetinin Rəyasət heyətinin sədrinə, həmçinin Ukrayna Kommunist partiyasının MK-nin rəhbərliyinə göndərilir. Göndərilmiş sənədlər 7 gün ərzində MK-nin Rəyasət heyətinin dəftərxanasına qaytarılmalı idi.

Əsas qanunun əksinə

Stalinin dövrü və ondan sonraki ilk illəri müqayisə etsək görərik ki, əhalinin problemləri daha çox nəzərə alınırdı. Stalinə məktublar yazılırdı, mətbuatda müxtəlif sahənin insanların çıxışları tez-tez dərc olunurdu.

1954-cü ildə SSRİ-də üçlü hakimiyyət var idi: Molotov, Xruşşov və Malenkov. Lakin bu üçlük əhalinin fikrini yönəltdiyi əsas məsələ olan Krım haqqında düşünmürdülər. Təsəvvür edin ki, onlar 10 illik məsələni 15 dəqiqə ərzində rəyasət heyətinin iclasında həll edir. Həmçinin qeyd edim ki, prosesdə RSFSR və USSR əhalisinin iştirakı rədd edilir və bütün qəbul edilmiş qətnamələr tam məxfiləşdirilir.

Tələsən təndirə düşər...

Partiya rəhbərləri çox tələsirdi, ona görə bir sıra səhvlərə yol verirlər. Məsələn, onlar krım tatarlarının mümkün qaydışını pronozlaşdırmamışdı. Xüsusilə MK Rəyasət heyətinin üzvlərinin ağlına gəlməzdi ki, Rusiya və Ukrayna nə vaxtsa müstəqil dövlət olacaq. Strategiya düz olsa da, mürəkkəb idi. Rəhbərlər isə bunun öhdəsindən gələ bilərdi, lakin həll edə bilmirlər.

25 yanvar 1954-cü ildən bəri imzalanan bütün sənədlər elə kağız üstündə qalmaqdan başqa bir işə yaramırdı. Lakin fevralın 5-də Rusiyanın Nazirlər Şurasının intizamlı əməkdaşları RSFSR-nın Ali Sovetinin rəyasət heyətinə Krım yarımadasının RSFSR-nın tərkibindən USSR-nın tərkibinə keçirilməsi haqqında müraciət göndərib. Və bütün həqiqətlər öz reallığı ilə ortaya çıxsın.

Nəzərə alsaq ki, həmin dövrdə Nazirlər Şurası RSFSR-ya qanunsuz müraciət edirdi, həmçinin RSFSR-nın rəyasət heyəti ərazi məsələləri üzrə sualları qəbul etmirdi. Digər tərəfdən də RSFSR Ali soveti hər hansı ərazini başqa respublikaya vermək hüquqlarına malik deyildi. RSFSR Ali sovetinin səlahiyyətlərinə sadəcə yeni ərazilərin yaranması daxil idi. Ona görə Rusiya Ali soveti Krım haqqında heç bir qanun vermək hüququna malik deyildi.

Sənədlər təsdiq edilməyib!

Hər kəs bilir ki, bəzi qanunlar, fərmanlar (məxfilər istisna olmaqla) və sovet dövrünün yüksək hakimiyyət orqanlarının qətnamələri sadəcə qanuni idisə dərc olunurdu. Bundan başqa Ukrayna Ali sovetinin qətnaməsi faktiki olaraq qeyri-qanuni idi. Rusiyadan fərqli olaraq, Ukrayna qanunu heç mərkəzi qəzetlərdə dərc etməmişdi. 19 fevral 1954-cü il SSRİ Ali sovetinin Rəyasət heyətinin iclasında Ukrayna Ali sovetinin Rəyasət heyətinin sədri Demyan Korotçenko çıxış edirdi. İclasın stenoqramında qətnamənin mətni olsa da, bu çıxış da digərləri kimi hüquqi gücə malik deyildi.

Kliment Voroşılov və Nikolay Peqovun imzaladığı SSRİ Ali sovetinin Rəyasət heyətinin fərman yenə də hansısa mifik “birgə təqdim etmə” haqqında idi. Təəssüf ki, həmin tədbirin bütün iştirakçıları çoxdan dünyasını dəyişib. Biz onlardan bu sadə sualların cavablarını ala bilərdik. Məsələn,  “onlar saxta və ya heç ümumiyyətlə, mövcud olmayan sənədi necə imzalayıb?” kimi. Onlar bir növ Krım problemini bizə girov qoyub getdilər.

Xruşşovun müdaxiləsi – bu sadəcə versiyadır!

Krım haqında bir çox versiyalar var. Lakin niyə məhz 1954-cü il? Niyə sırf həmin ildə Krım Ukraynaya verilir? Bu sualın cavabı Nikita Sergey Xruşşovun tərcümeyi-halında yazılan faktlara əsaslanır. Gəlin ən tez-tez rastımıza çıxan variantlara baxaq:

- “Xruşşov Krımı Ukraynaya kompensasiya kimi verdi. Çünki 30-cu illər kütləvi repressiyalar dövrü idi”.  Həqiqətən Xruşşov 1938-ci ildən 1949-cu ilə qədər Ukrayna Kommunist partiyasının MK-nin I katibi idi. Təbii ki, kütləvi repressiyalar onun iştirakı olmadan keçmirdi. Amma arxivlərdə Xruşşovun imzasına rast gəlmək mümkün deyil. Bəzi tədqiqatçılar hesab edir ki, bütün arxivlərin təmizlənməsi haqqında tapşırıqlar verilib.

- “Xruşşov 1944-cü ilin fevralından 1947-ci ilin dekabrına kimi Nazirlər Şurasının sədri idi. Və güman edilir ki, məhz həmin dövrdə Krımı Ukraynaya vermək haqqında qərar qəbul edir. Bu versiya reallığı daha çox əks etdirir.

- “1953-cü ilin sentyabrında Xruşşov Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının MK-nin I katibi olur və ona güclü Ukrayna partiya təşkilatının dəstəyi lazım gəlir”.

Əgər arxiv sənədlərini araşdırsaq onda Krımın Ukraynaya verilməsində Xruççovun heç bir şəxsi marağının olmadığını görərik. O bu məsələdə heç bir sənəd imzalamırdı, SSRİ Ali sovetinin Rəyasət heyətinin iclasında çıxış etmirdi. Heç onun Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının MK-nin rəyasət heyətinin müzakirəsində bilavasitə iştirak etdiyi belə dəqiq deyil. O, bu işə təşəbbüs etmək və tək başına həll etmək itidarında deyildi. Və bütün qərarları ən azı Molotov və Malenkovla verməyə məcbur idi. Buna görə böyük ehtimalla verilmiş qərar kollektiv idi.

Hadisələr yarım əsrdən çoxdur ki, davam edir. Əslində referendum nəticəsində Krımın Rusiyaya verilməsi haqqında qərar qəbul edilib. Lakin BMT-in digər üzvləri Ukraynanın torpaq bölünməzliyi qərarını tanımır.

Nərgiz Nənə

 

 









BUNU DA OXU

İran ABŞ-ın 17 casusunu edam edəcək
“EYOF Bakı 2019”un birinci günündə medal siyahısına Azərbaycan yığma komandası başçılıq edib - FOTOLAR
Özünü qocaldanların nəzərinə! - “Face App” təhlükəsi haqqında
Tanker qalmaqalı böyüyür - Böyük Britaniya İrana xəbərdarlıq etdi
Abşeron göllərinin çirklənmə səbəbi açıqlandı - Problemi həll etmək üçün layihə hazırlanıb
Xəbər lenti

İranın XİN rəhbəri Britaniyanı ehtiyatlı olmağa çağırdı - “Boltona qulaq asmayın!”
22:42 22.07.2019

Şahdağ yay mövsümündə fəal istirahət üçün ən populyar kurortların ilk beşliyinə daxildir
22:21 22.07.2019

İdlib yenə bombalandı - Raket zərbələri 25 nəfərin həyatına son qoydu
22:02 22.07.2019

Bakıda “Gənc Qırğız şeiri antologiyası” şeirlər toplusunun təqdimatı olub
21:40 22.07.2019

Küləkli hava sabah da davam edəcək
21:19 22.07.2019

Zelenskinin partiyası liderlik edir - “Xalqın xidmətçisi” rəqiblərini üç dəfə qabaqlayır
20:59 22.07.2019

Azərbaycan Avropa Şurasının “Zeytun ağacları” beynəlxalq mədəni marşrutuna daxil edilib
20:40 22.07.2019

Çavuşoğlu ABŞ-a ismarış göndərdi - “Türkiyə Suriyada yeni əməliyyatlara başlayacaq”
20:19 22.07.2019

ATV-nin əməkdaşları təltif edildi - Milli Mətbuat Günü ilə əlaqədar - FOTOLAR
19:58 22.07.2019

Övladlığagötürmə ilə bağlı yenilik - Uşaq götürmək istəyənlər “DOST”a müraciət edəcək
19:39 22.07.2019

Əl-üzünü yumaq istəyirdi - Su anbarına düşüb boğuldu
19:20 22.07.2019

Baytarlıq dərmanları istehsal olunacaq - Sumqayıtda yeni zavod inşa ediləcək
18:59 22.07.2019

Dalaşan sürücülər işdən çıxarıldı - Bakı Nəqliyyat Agentliyindən açıqlama
18:38 22.07.2019

Beynəlxalq Ordu Oyunları-2019 - Ordumuz Beynəlxalq yarışa hazırlaşır
18:19 22.07.2019

“Maarifçilik" Könüllülük Akademiyası layihəsi gənclərin ictimai həyatda fəallığını yüksəldəcək
17:59 22.07.2019

Ədalət Şükürovun valehedici rəqsi - "Üçümüz"də - VİDEO
17:39 22.07.2019

Qusar sakini süni göldə batdı - Qadağan olunan göldə çimərkən boğulub
17:18 22.07.2019

Milli Kitabxanada “22 İyul – Milli Mətbuat və Jurnalistika Günü” adlı kitab sərgisi açılıb
16:58 22.07.2019

Aygün Kazımovanın 320 000-lik yeni evi - "ATV Maqazin 10larla"da - VİDEO - FOTOLAR
16:36 22.07.2019

Qarabağ atları əvvəlki tək meydandadır - FOTOLAR
16:15 22.07.2019

Yük avtomobillərinə müvəqqəti olaraq məhdudiyyət qoyuldu
15:56 22.07.2019

22 İyulda tarixdə nələr baş verib? - Heydər Əliyevin Naxçıvana gəlməsi, Milli Mətbuat Günü, Beynəlxalq Valyuta Fondunun yaranması, Ümumdünya Beyin Günü . . .
15:35 22.07.2019

Təhsil naziri əmr imzalayıb
15:14 22.07.2019

Azərbaycan Respublikasında nəşr olunan qəzetlərə əlavə maliyyə yardımının ayrılması haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı
14:53 22.07.2019

İran ABŞ-ın 17 casusunu edam edəcək
14:34 22.07.2019

Türkiyədən PKK-ya qarşı növbəti əməliyyat
14:15 22.07.2019

Heydər Əliyev Mərkəzində tezliklə “Musiqi alətləri: birlik və müxtəliflik” sərgisi açılacaq
13:56 22.07.2019

Musiqili Teatrda keçirilən müsabiqənin nəticələri açıqlanıb - FOTOLAR
13:37 22.07.2019

Əməkdar artist Timur Əsgərov şahzadə Ziqfrid obrazını canlandıracaq
13:18 22.07.2019

Bu gün üzgüçülər, atletlər və güləşçilər medal uğurunda mübarizə aparacaq
12:59 22.07.2019

Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin rəhbəri vəfat edib
12:40 22.07.2019

“EYOF Bakı 2019”un birinci günündə medal siyahısına Azərbaycan yığma komandası başçılıq edib - FOTOLAR
12:21 22.07.2019

Pirşağı və Lahıc bağlararı ərazisində yaşayanların nəzərinə! - Bu gün elektrik enerjisinin verilməsində fasilələr olacaq
12:02 22.07.2019

On nəfər dənizdə batmaqdan son anda xilas olundu
11:42 22.07.2019

“Əkinçi”dən başlanan yol . . . - Milli Mətbuatın 144 yaşı tamam olur
11:23 22.07.2019

Ukraynada seçki başa çatdı - “Exit-poll”un nəticələri
11:05 22.07.2019

Loran Tardivel: Azərbaycanda xalçaçılıq sənətinin qorunub saxlanması və inkişaf etdirilməsi diqqətə layiqdir
10:47 22.07.2019

“Mən, yay, uşaqlar - Ən yaxın dostlar” adlı layihə həyata keçiriləcək
10:30 22.07.2019

“Qobustan” sənət toplusunun bu il üçün ikinci nömrəsi oxucuların ixtiyarına verilib
10:11 22.07.2019

Tanınmış şairin “Seçilmiş əsərləri”nin X cildi işıq üzü görüb - FOTOLAR
09:53 22.07.2019

Pol Makkartni müzikl üzərində çalışır
09:35 22.07.2019

Bakıda “Quiz Mania” Beynəlxalq Bilik Yarışmasının seçim turları keçirilib - FOTOLAR
23:10 20.07.2019

28 min 699 abituriyentdən fərqlənən məzun - Səbinə Zülfiyeva maksimum nəticə göstərdi - VİDEO
22:54 20.07.2019

Taksilər götürüldü, piyadalara xəbərdarlıq olundu - Polis Bakıda reydləri davam etdirir - VİDEO
22:35 20.07.2019

Özünü qocaldanların nəzərinə! - “Face App” təhlükəsi haqqında
22:16 20.07.2019

Milli Yaylaq Festivalı başlayır - VİDEO
22:05 20.07.2019

İran Britaniya neft tankerinin saxlanmasının səbəbini açıqladı
21:52 20.07.2019

Şahdağ Turizm Mərkəzində gənclər fləşmob keçirib
21:36 20.07.2019

Ukrayna Rusiyadakı turnirə gəlmədi - Azərbaycan yığmasının ilk oyunu baş tutmadı
21:15 20.07.2019

Sabah hava küləkli olacaq
20:57 20.07.2019

Tanker qalmaqalı böyüyür - Böyük Britaniya İrana xəbərdarlıq etdi
20:38 20.07.2019

Sabah Avropa Olimpiya festivalı başlayır - Cüdoçularımız medallara iddialıdır
19:57 20.07.2019

Abşeron göllərinin çirklənmə səbəbi açıqlandı - Problemi həll etmək üçün layihə hazırlanıb
19:35 20.07.2019

Kürdəmirdə əməliyyat - Taksi sürücüsünə 16 bıçaq zərbəsi vuran şəxslər saxlanıldı
19:16 20.07.2019

“Adekvat tədbirlər görülsün” - Nazirdən kəşfiyyatçılara tapşırıq
18:58 20.07.2019

İndoneziya hökuməti Komodo adasını turistlər üçün müvəqqəti bağlayacaq
18:37 20.07.2019

Yaşıl lobyanı bu üsulla hazırlayın - Həm yeyin, həm də arıqlayın - VİDEO
18:16 20.07.2019

Yeniyetmə velosipeddən yıxıldı - Başı hasara dəyərək ağır xəsarət alıb
17:56 20.07.2019

Türkiyə və ABŞ xarici siyasət idarələrinin rəhbərləri arasında telefon danışığı olub
17:35 20.07.2019

Ayan qızına görə kövrəldi "Bilmirəm yaşam yerim haradır..." - "ATV Maqazin 10larla"-da - VİDEO
17:14 20.07.2019

XV Avropa Gənclər Olimpiya Festivalında Azərbaycanı təmsil edəcək idmançıların siyahısı
16:55 20.07.2019

İtaliya Respublikasının Neapol şəhərində keçirilən Tələbələrin XXX Ümumdünya Yay Universiadasında ən yüksək nəticələrə görə Azərbaycan Respublikasının idmançıları və onların məşqçilərinin mükafatlandırılması haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin
16:36 20.07.2019

Parisin ən böyük ticarət mərkəzinə basqın olub
16:16 20.07.2019

Pyer Rişar Yessentuki kinofestivalının fəxri qonağı olacaq
15:57 20.07.2019

Perudakı Ubinas vulkanının püskürməsi ilə əlaqədar 1000-dən çox sakin təxliyə edilib
15:35 20.07.2019

Ordumuza diqqət yüksək səviyyədədir - Hərbi xidməti başa vuran gənclərlə görüş keçirilib
15:16 20.07.2019

Beynəlxalq Animasiya Festivalının münsiflər heyətinin tərkibi elan olunub - FOTOLAR
14:56 20.07.2019

Maşın piyadanı vurdu - 43 yaşlı Tovuz sakini dünyasını dəyişdi
14:37 20.07.2019

Toyda kütləvi zəhərlənmə - 19 nəfər xəstəxanaya müraciət edib
14:16 20.07.2019

Xalq artisti İlham Namiq Kamalın 70 illik yubileyindən qeydlər - FOTOLAR
13:58 20.07.2019

Zelenski yenə də gündəmdə - Müdafiə nazirini kobudcasına itələdi - VİDEO
13:39 20.07.2019

Avstriyada təyyarənin qayaya çırpılması nəticəsində üç nəfər həlak olub
13:20 20.07.2019

Ümummilli Liderin siyasi hakimiyyətə gəlişinin 50 illiyi ilə bağlı dəyirmi masa təşkil edilib - FOTOLAR
13:02 20.07.2019

“Deutschlanfunk Kultur” Azərbaycanın muğam ifaçısı haqqında yazıb
12:47 20.07.2019

Tovuza istirahətə getdi - Dərəyə yıxılıb xəstəxanalıq oldu
12:28 20.07.2019

Marneulidə dahi Azərbaycan şairi İmadəddin Nəsimiyə həsr olunmuş Poeziya Günü keçirilib - FOTOLAR
12:11 20.07.2019

Jurnalistlər üçün tikilən binanın verilmə tarixi bəlli oldu
11:50 20.07.2019

Lalə Azərtaş qızı ilə ilk dəfə efirdə - "Sunayla sına"da - VİDEO
11:31 20.07.2019

Tanınmış gürcü yazıçısı “Azadlıq” romanından yazdı
11:10 20.07.2019

Azərbaycan alimlərindən bir ilk - Ağciyər xərçəngi süni intellekt vasitəsilə aşkarlanacaq - VİDEO
10:49 20.07.2019

Bütün xəbərlər