Əlaqə: (012) 497-46-21 [email protected]

ATV.AZ×

Krımı Ukraynaya kim verib? - FOTOLAR

Krımı Ukraynaya kim verib? - FOTOLAR
5755 dəfə oxunub

60 il əvvəl 1954-cü ilin yanvarından aprelinə kimi Kremldə baş verən hadisələr Krımın RSFSR-dan Ukraynaya verilməsi ilə bağlı yaranan gizli münaqişələrə gətirib çıxarırdı. İndiyə kimi mətbuatda bu haqda bir çox suallar yaranırdı ki, onların da heç birinin ciddi əsasnaməsi yox idi. Həmin məqalələrin əsasını təşkil edən əsas tezis “Xruşşov Krımı Ukraynaya qanunsuz verdi”  başlığı idi.

Əslində bu mübahisəli yarımadanı qonşu respublikaya kim verirdi? Hüquqi nöqteyi-nəzərindən baxsaq hakimiyyət orqanları qanuni hərəkət edirdi. Lakin problemlə bağlı olan bütün sənədlər tədqiqatçılara çatırdımı? Məhz bu suallara arxiv sənədlərinə, bəzi mənbələrə əsaslanaraq cavab verməyə çalışacağıq…

Məxfi partiya təşəbbüsü

1954-cü il yanvarın 25-də Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının MK-nin Rəyasət heyətinin iclası keçirilib. Həmin iclas zamanı tarixçilər ilk dəfə olaraq bu məsələni müzakirə edir. Və beləliklə, həmin ilin 28 aprelində SSRİ “Krımın RSFSR-nın tərkibindən çıxarılıb Ukraynaya verilməsi haqqında” qanun qəbul edir. Bütün bu proseslər üçün isə cəmi 3 ay lazım idi.

1952-ci ildə hələ Stalinin dövründə yaradılmış Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının MK-nin rəyasət heyəti plenumlararası partiyanın dövlət işləri məşğul olurdu. 1953-cü ilin martında həmin heyətin tərkibinə Beriya, Bulqanin, Voroşılov, Malenkov, Kaqanoviç, Mikoyan, Molotov, Pervuxin, Saburov və Xruşşov kimi üzvlər daxil olur. Ən maraqlısı odur ki, Mikoyandan başqa həmin heyətin bütün üzvləri 10 il ərzində ya güllələnib, ya partiyadan xaric edilib, ya da “nevroz” diaqnozu ilə təqaüdə göndərilib.

Beləliklə, 1954-cü il yanvarın 25-dən Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının MK-nin rəyasət heyətinin iclasının 11 nömrəli bəndinin gündəliyində Krım ərazisinin RSFSR-nın tərkibinə keçirilməsi məsələsi yenə də əsas məsələlərdən biri kimi gündəmdə qalır. Rusiyanın Prezident Aparatının arxivində sözügedən iclasın protokolu 3 variantda saxlanılır. Onların 2-si qaralama, digəri isə orijinal versiyadır. İclas zalında Molotovdan başqa MK-nin rəyasət heyətinin bütün üzvləri iştirak edirdi və həmin namizədlərdən biri də Malenkov idi. MK-nin katibləri iclasa gəlsə də, iclasa sədrliyi Xruşşov yox, Malenkov edirdi.

Krım məsələsi haqqında Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının MK qətnamə qəbul edir və bu sənəd məxfiləşdirilir. Həmin çıxarış Xruşşova, Voroşılova, RSFSR Ali Sovetinin Rəyasət heyətinin sədri Tarasova, USSR Korotçenko Ali Sovetinin Rəyasət heyətinin sədrinə, həmçinin Ukrayna Kommunist partiyasının MK-nin rəhbərliyinə göndərilir. Göndərilmiş sənədlər 7 gün ərzində MK-nin Rəyasət heyətinin dəftərxanasına qaytarılmalı idi.

Əsas qanunun əksinə

Stalinin dövrü və ondan sonraki ilk illəri müqayisə etsək görərik ki, əhalinin problemləri daha çox nəzərə alınırdı. Stalinə məktublar yazılırdı, mətbuatda müxtəlif sahənin insanların çıxışları tez-tez dərc olunurdu.

1954-cü ildə SSRİ-də üçlü hakimiyyət var idi: Molotov, Xruşşov və Malenkov. Lakin bu üçlük əhalinin fikrini yönəltdiyi əsas məsələ olan Krım haqqında düşünmürdülər. Təsəvvür edin ki, onlar 10 illik məsələni 15 dəqiqə ərzində rəyasət heyətinin iclasında həll edir. Həmçinin qeyd edim ki, prosesdə RSFSR və USSR əhalisinin iştirakı rədd edilir və bütün qəbul edilmiş qətnamələr tam məxfiləşdirilir.

Tələsən təndirə düşər...

Partiya rəhbərləri çox tələsirdi, ona görə bir sıra səhvlərə yol verirlər. Məsələn, onlar krım tatarlarının mümkün qaydışını pronozlaşdırmamışdı. Xüsusilə MK Rəyasət heyətinin üzvlərinin ağlına gəlməzdi ki, Rusiya və Ukrayna nə vaxtsa müstəqil dövlət olacaq. Strategiya düz olsa da, mürəkkəb idi. Rəhbərlər isə bunun öhdəsindən gələ bilərdi, lakin həll edə bilmirlər.

25 yanvar 1954-cü ildən bəri imzalanan bütün sənədlər elə kağız üstündə qalmaqdan başqa bir işə yaramırdı. Lakin fevralın 5-də Rusiyanın Nazirlər Şurasının intizamlı əməkdaşları RSFSR-nın Ali Sovetinin rəyasət heyətinə Krım yarımadasının RSFSR-nın tərkibindən USSR-nın tərkibinə keçirilməsi haqqında müraciət göndərib. Və bütün həqiqətlər öz reallığı ilə ortaya çıxsın.

Nəzərə alsaq ki, həmin dövrdə Nazirlər Şurası RSFSR-ya qanunsuz müraciət edirdi, həmçinin RSFSR-nın rəyasət heyəti ərazi məsələləri üzrə sualları qəbul etmirdi. Digər tərəfdən də RSFSR Ali soveti hər hansı ərazini başqa respublikaya vermək hüquqlarına malik deyildi. RSFSR Ali sovetinin səlahiyyətlərinə sadəcə yeni ərazilərin yaranması daxil idi. Ona görə Rusiya Ali soveti Krım haqqında heç bir qanun vermək hüququna malik deyildi.

Sənədlər təsdiq edilməyib!

Hər kəs bilir ki, bəzi qanunlar, fərmanlar (məxfilər istisna olmaqla) və sovet dövrünün yüksək hakimiyyət orqanlarının qətnamələri sadəcə qanuni idisə dərc olunurdu. Bundan başqa Ukrayna Ali sovetinin qətnaməsi faktiki olaraq qeyri-qanuni idi. Rusiyadan fərqli olaraq, Ukrayna qanunu heç mərkəzi qəzetlərdə dərc etməmişdi. 19 fevral 1954-cü il SSRİ Ali sovetinin Rəyasət heyətinin iclasında Ukrayna Ali sovetinin Rəyasət heyətinin sədri Demyan Korotçenko çıxış edirdi. İclasın stenoqramında qətnamənin mətni olsa da, bu çıxış da digərləri kimi hüquqi gücə malik deyildi.

Kliment Voroşılov və Nikolay Peqovun imzaladığı SSRİ Ali sovetinin Rəyasət heyətinin fərman yenə də hansısa mifik “birgə təqdim etmə” haqqında idi. Təəssüf ki, həmin tədbirin bütün iştirakçıları çoxdan dünyasını dəyişib. Biz onlardan bu sadə sualların cavablarını ala bilərdik. Məsələn,  “onlar saxta və ya heç ümumiyyətlə, mövcud olmayan sənədi necə imzalayıb?” kimi. Onlar bir növ Krım problemini bizə girov qoyub getdilər.

Xruşşovun müdaxiləsi – bu sadəcə versiyadır!

Krım haqında bir çox versiyalar var. Lakin niyə məhz 1954-cü il? Niyə sırf həmin ildə Krım Ukraynaya verilir? Bu sualın cavabı Nikita Sergey Xruşşovun tərcümeyi-halında yazılan faktlara əsaslanır. Gəlin ən tez-tez rastımıza çıxan variantlara baxaq:

- “Xruşşov Krımı Ukraynaya kompensasiya kimi verdi. Çünki 30-cu illər kütləvi repressiyalar dövrü idi”.  Həqiqətən Xruşşov 1938-ci ildən 1949-cu ilə qədər Ukrayna Kommunist partiyasının MK-nin I katibi idi. Təbii ki, kütləvi repressiyalar onun iştirakı olmadan keçmirdi. Amma arxivlərdə Xruşşovun imzasına rast gəlmək mümkün deyil. Bəzi tədqiqatçılar hesab edir ki, bütün arxivlərin təmizlənməsi haqqında tapşırıqlar verilib.

- “Xruşşov 1944-cü ilin fevralından 1947-ci ilin dekabrına kimi Nazirlər Şurasının sədri idi. Və güman edilir ki, məhz həmin dövrdə Krımı Ukraynaya vermək haqqında qərar qəbul edir. Bu versiya reallığı daha çox əks etdirir.

- “1953-cü ilin sentyabrında Xruşşov Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının MK-nin I katibi olur və ona güclü Ukrayna partiya təşkilatının dəstəyi lazım gəlir”.

Əgər arxiv sənədlərini araşdırsaq onda Krımın Ukraynaya verilməsində Xruççovun heç bir şəxsi marağının olmadığını görərik. O bu məsələdə heç bir sənəd imzalamırdı, SSRİ Ali sovetinin Rəyasət heyətinin iclasında çıxış etmirdi. Heç onun Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının MK-nin rəyasət heyətinin müzakirəsində bilavasitə iştirak etdiyi belə dəqiq deyil. O, bu işə təşəbbüs etmək və tək başına həll etmək itidarında deyildi. Və bütün qərarları ən azı Molotov və Malenkovla verməyə məcbur idi. Buna görə böyük ehtimalla verilmiş qərar kollektiv idi.

Hadisələr yarım əsrdən çoxdur ki, davam edir. Əslində referendum nəticəsində Krımın Rusiyaya verilməsi haqqında qərar qəbul edilib. Lakin BMT-in digər üzvləri Ukraynanın torpaq bölünməzliyi qərarını tanımır.

Nərgiz Nənə

 

 









BUNU DA OXU

İndiyədək Azərbaycanda COVID-19 xəstələrinin donoru olmaq üçün 150 nəfər müraciət edib
Ermənistanın təxribatları nəticəsində 2734 ev, 98 yaşayış binası və 500 mülki obyekt yararsız vəziyyətə düşüb
Neft Fondu Seuldakı daşınmaz əmlakını satıb
UEFA-dan Avro-2020 açıqlaması
Balaş Qasımovun komandası “Kim? Harada? Nə vaxt?” intellektual yarışmasının payız finalının qalibi olub
Xəbər lenti

Mövlud Çavuşoğlu: Azərbaycanın ərazi bütövlüyü hər kəs tərəfindən qeyd-şərtsiz dəstəklənməlidir
15:00 04.11.2020

Cəbhənin Ağdərə istiqamətində düşmənin UAZ-ı sıradan çıxarılıb
14:04 04.11.2020

Fuad Muradov: Azərbaycan və Türkiyə icmaları dünyanın 50-dən çox ölkəsində birgə fəaliyyət göstərir
13:36 04.11.2020

İndiyədək Azərbaycanda COVID-19 xəstələrinin donoru olmaq üçün 150 nəfər müraciət edib
12:58 04.11.2020

Ermənistanın təxribatları nəticəsində 2734 ev, 98 yaşayış binası və 500 mülki obyekt yararsız vəziyyətə düşüb
12:42 04.11.2020

Donald Tramp: Biz seçkilərdə qalib gəlirik
12:14 04.11.2020

Leyla Abdullayeva: Ermənistan prezidenti RBK kanalına müsahibəsində faktları təhrif edib
11:50 04.11.2020

Çempionlar Liqasında 3-cü tura start veridi
11:21 04.11.2020

Əlcəzair prezidenti koronavirusa yoluxub
11:00 04.11.2020

HİKMƏT HACIYEVDƏN AÇIQLAMA - KƏNDLƏRİMİZ ARTİLLERİYADAN ATƏŞƏ TUTULUR
10:34 04.11.2020

CƏBHƏDƏ SON VƏZİYYƏT
10:10 04.11.2020

ABŞ-da prezident seçkilərini, hələ ki, Donald Tramp öndə aparır
09:49 04.11.2020

Azərbaycanda koronavirus infeksiyasına daha 1242 yoluxma faktı qeydə alınıb
15:00 03.11.2020

Neft Fondu Seuldakı daşınmaz əmlakını satıb
14:36 03.11.2020

Adil Əliyev: Ermənistana qarşı sanksiyalar tətbiq edilməsi üçün hələ də gec deyil
14:07 03.11.2020

Bakıda yağış yağacaq
13:45 03.11.2020

Ronaldu ən yaxşı bombardirlər siyahısında liderdir
13:24 03.11.2020

DÜŞMƏN ATƏŞKƏSİ POZDU LİD - MEŞƏDƏ YANĞIN BAŞLADI
12:59 03.11.2020

BMT SƏNƏD YAYDI - ERMƏNİSTANIN UŞAQLARI ƏSGƏR KİMİ CƏLB ETMƏSİ PİSLƏNİB
12:36 03.11.2020

BMT-NİN İNSAN HÜQUQLARI ÜZRƏ ALİ KOMİSSARI ERMƏNİSTANIN HÜCUMLARINI PİSLƏDİ
12:13 03.11.2020

Bu gün Çempionlar Liqasında 3-cü tura start veriləcək
11:48 03.11.2020

UEFA-dan Avro-2020 açıqlaması
11:22 03.11.2020

ABŞ-DA 59-CU ÜMUMİ SEÇKİLƏR KEÇİRİLİR
11:00 03.11.2020

Prezidentin Mətbuat Xidmətinin məlumatı
10:34 03.11.2020

ANAMA 28 əməliyyat həyata keçirib
10:10 03.11.2020

Cəbhədə noyabrın 3-nə olan son vəziyyət
09:48 03.11.2020

Azərbaycan Prezidenti: Paşinyanın Rusiya Prezidentinə məktub göndərməsi, əslində, Ermənistanın məğlubiyyətinin etirafıdır
14:55 02.11.2020

PAŞİNYAN MƏĞLUBİYYƏTƏ GÖRƏ RUSİYANI GÜNAHLANDIRIR
12:56 02.11.2020

BİNƏLİ YILDIRIM AZƏRBAYCANA DƏSTƏYƏ GƏLDİ
12:30 02.11.2020

Вüşmənin Su-25 döyüş təyyarəsi də məhv edilib
12:03 02.11.2020

BAŞ PROKURORLUQDAN AÇIQLAMA - QARABAĞDA QIZIL YATAQLARINDAN QANUNSUZ İSTİFADƏ EDƏNLƏR BEYNƏLXALQ AXTARIŞA VERİLİB
11:44 02.11.2020

RUSİYA SƏFİRLİYİ ERMƏNİ YALANINI İFŞA ETDİ
11:20 02.11.2020

Balaş Qasımovun komandası “Kim? Harada? Nə vaxt?” intellektual yarışmasının payız finalının qalibi olub
10:57 02.11.2020

Cəbhədə noyabrın 2-nə olan son vəziyyət
10:32 02.11.2020

İzmirdə 3 yaşlı qız 65 saat sonra dağıntılar altından sağ çıxarılıb
10:10 02.11.2020

Hikmət Hacıyev ermənilərin saxtakarlığını ifşa edib - FOTOLAR
09:49 02.11.2020

Prezident: Yeddi rayon bizə qaytarılmalıdır, Dağlıq Qarabağdan qovulmuş azərbaycanlılar da oraya qayıtmalıdır
12:54 31.10.2020

Azərbaycan Prezidenti: Bizdə “Amnesty International” və “Human Rights Watch”ın qərəzliliyi ilə bağlı böyük şübhələr var
12:45 31.10.2020

Prezident İlham Əliyev: Bizim cavabımız sərt oldu, amma onlar buna layiq idilər
12:33 31.10.2020

Ceyhun Bayramov: Həmrəyliyimiz, dəstəyimiz, dualarımız sizinlədir, qardaş Türkiyə!
12:18 31.10.2020

Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan Ordusu Cəbrayılın, Zəngilanın və Qubadlının 9 kəndini işğaldan azad edib
15:15 30.10.2020

Baş prokuror: Ermənistan ordusunun mülki əhalini atəşə tutması nəticəsində 7 ailə tamamilə məhv olub
15:01 30.10.2020

Cari ildə 234,7 min ton meyvə-tərəvəz idxal edilib
14:37 30.10.2020

TÜRKİYƏNİN SABİQ BAŞ NAZİRİ DÜNYASINI DƏYİŞİB
12:19 30.10.2020

Maradona - 60! - VİDEO
11:58 30.10.2020

Avropa Liqasında gecənin nəticələri
11:33 30.10.2020

FHN: Ermənistan ölkəmizə qarşı növbəti ekoloji terror aktları törədib
11:09 30.10.2020

ANAMA-ya Ağcabədi, Ağdam, Bərdə, Cəbrayıl, Füzuli, Goranboy, Tərtər rayonları ərazisinə mərmilərin düşməsi barədə müraciət daxil olub
10:44 30.10.2020

"Qarabağ" İstanbudla "Vilyarreal"a uduzdu
10:20 30.10.2020

Müdafiə Nazirliyi cəbhədəki son vəziyyəti açıqlayıb
09:57 30.10.2020

Ermənistanın iki Su-25 təyyarəsi məhv edilib
14:06 29.10.2020

Prezidentin Mətbuat Xidmətinin məlumatı
13:38 29.10.2020

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva qardaş Türkiyə xalqını 29 Oktyabr – Respublika Günü münasibətilə təbrik edib
13:05 29.10.2020

MN: Azərbaycan HHQ-nin aviasiya vasitələri bugünkü döyüşlərdə tətbiq olunmayıb
12:46 29.10.2020

Hikmət Hacıyev: Azərbaycan Ordusu düşmənin cavabını verir və onları iti qovan kimi qovuruq
12:22 29.10.2020

UNİCEF MÜNAQİŞƏ İLƏ BAĞLI BƏYANAT YAYIB
12:00 29.10.2020

CEYHUN BAYRAMOV Aİ-nin ALİ NÜMAYƏNDƏSİ İLƏ DANIŞIB
11:35 29.10.2020

"Qarabağ" "Vilyarreal"a qarşı
11:14 29.10.2020

Çempionlar Liqasında 2-ci tura yekun vurulub - Nəticələr
10:52 29.10.2020

Müdafiə Nazirliyi: Döyüş əməliyyatları əsasən cəbhənin Xocavənd, Füzuli və Qubadlı istiqamətlərində davam edib
10:30 29.10.2020

“MÜLKİ ŞƏXSLƏRİN HƏDƏF ALINMASI QƏBULEDİLMƏZDİR” - AVROPA İTTİFAQINDAN DAĞLIQ QARABAĞ MÜNAQİŞƏSİ İLƏ BAĞLI BƏYANAT
10:07 29.10.2020

Qızıl Aypara cəmiyyətinin könüllüsü həlak olub - Bərdədə
09:45 29.10.2020

Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan Ordusu Zəngilan, Füzuli, Cəbrayıl və Qubadlı rayonlarının 13 kəndini işğaldan azad edib
16:40 28.10.2020

Prezident İlham Əliyev: Bərdə sakinlərinin qisası yerdə qalmayacaq və döyüş meydanında işğalçılara layiqli cavab veriləcək
16:25 28.10.2020

Ermənistanın Bərdəyə raket hücumu nəticəsində ölənlərin sayı 19-a çatıb
15:10 28.10.2020

Baş Prokurorluq: Ermənistan ordusunun Bərdəni raket atəşinə tutması nəticəsində həlak olanların sayı 14-ə çatıb
14:39 28.10.2020

Düşmən Bərdəni yenidən “Smerç” raketləri ilə atəşə tutub
14:05 28.10.2020

Çempionlar Liqasında 2-ci tura start verilib - Nəticələr
13:40 28.10.2020

Gürcüstanda koronavirusa yoluxanların sayı 34 min 858-ə çatıb
13:18 28.10.2020

“SƏRHƏDSİZ REPORTYORLAR” FRANSALI JURNALSİTLƏRƏ TƏZYİQLƏRİ PİSLƏDİ
12:57 28.10.2020

ÇAVUŞOĞLUDAN SƏRT SÖZLƏR - “TƏHQİR ACİZLƏRİN SİLAHIDIR”
12:33 28.10.2020

"Barselona"nın prezidenti istefa verdi
12:11 28.10.2020

ERMƏNİ TƏXRİBATI NƏTİCƏSİNDƏ 69 MÜLKİ ŞƏXS HƏLAK OLUB
11:45 28.10.2020

ERMƏNİSTANDA FƏRARİLİYİN QARŞISINI ALMAQ ÜÇÜN CƏZALAR SƏRTLƏŞDİRİLİB
11:20 28.10.2020

İran parlamentinin sədri koronavirusa yoluxub
10:57 28.10.2020

Bu gün "Dünya Cüdo Günü" kimi qeyd edilir
10:34 28.10.2020

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Ermənistanın Bərdəyə raket hücumu nəticəsində həlak olanların yaxınlarına başsağlığı verib
10:10 28.10.2020

Cəbhədə oktyabrın 28-nə olan son vəziyyət
09:49 28.10.2020

HİKMƏT HACIYEV "EURONEWS" ÇƏKİLİŞ QRUPUNA HÜCUMU PİSLƏDİ
13:33 27.10.2020

Doqquz ayda Azərbaycan ən çox Rusiyadan məhsul idxal edib
13:10 27.10.2020

Bütün xəbərlər

ÇOX OXUNANLAR