Əlaqə: (012) 497-46-21 [email protected]

ATV.AZ×

Ədəbiyyatımızda böyük saxtakarlıq - Nəsiminin "erməni qəzəli" - Şok araşdırma

Ədəbiyyatımızda böyük saxtakarlıq - Nəsiminin "erməni qəzəli" - Şok araşdırma
   21219 dəfə oxunub

Daha bir azərbaycanlı şairə qara yaxmaqda davam edirlər. Özü də  “dəlil və sübut”u ilə birlikdə.

Həm də söhbət elə bir adamdan gedir ki, varlığı və kimliyi ilə insanlığın zirvəsində dayanır.

Onun təkcə fəlsəfəsi və dünyagörüşü və o ideyaların içində formalaşdırıb bəslədiyi kamil şəxsiyyəti  ona heç bir ləkəni yapışdırmağa imkan vermir.

“Fors-Major” layihəsində bu dəfə Azərbaycanın məşhur hürufi şairi Nəsiminin  yaradıcılığına aid edilən “Erməni” qəzəli haqqında danışacağıq.

İlk dəfə 1973-cü ildə ədəbiyyatşünas alim Həmid Araslının Nəsimi ilə bağlı kitabı işıq üzü görür. Bu vaxta qədər, nəsimişünaslığın ortaya çıxarmadığı qəzəl ilk dəfə oxuculara təqdim edilir.

Maraqlıdır ki, xalqlar dostluğunu isbat etmək və erməni xalqının qədimliyini sübuta yetirmək üçün bu əsər əsl mənbə rolunu oynayırdı. Özü də bunu Nəsimi yazmışdısa, artıq təbliğatın haralara qədər nüfuz etdiyi aydın idi. Sonralar 1987-ci ildə Nəsiminin əlyazmalarından ibarət çap olunan “İraq divanı”nında bu şeir təfsirli halda çap edilir.

Qəzənfər Paşayev ilk dəfə Azərbaycan oxucuları üçün təqdim etdiyi İraq divanına daxil edilmiş bu şeir onun əlyazmaları içində, ayrıca  verilir.

Qeydə görə, Hələb şəhərində əldə edilmiş bu əsər Nəsimiyə aiddir. Bizsə bu yoldan çıxış edərək araşdırmağa başladıq.

Məsələyə münasibət bildirən professor Rəhim Əliyevin fikrincə, Nəsiminin adına təqdim edilən “Erməni” qəzəlinin ona heç bir dəxli yoxdur.

Alimin  dediyinə görə, hamının qəbul etdiyi Nəsimi  anlayışı daxilində bu cür primitiv şeiri təsəvvür etmək mümkün deyil:  “Nəsimi sevgi şairi deyil, O ideya şairidir. Şeirləri isə Nəimi haqqındadır.

Bütün qəzəllərinin xarakteri eynidir. Nəiminin üzünün təsvirindən başlayıb, sonda aqibətinin nəticəsi ilə bitirir. Amma bu gün Televiziyada da, elə “Nəsimi” filmində də onun sevgi şeirləri haqqında söhbət açılır”.

Doğrudan da Nəsiminin adı hallanan sevgi qəzəllərinin aqibəti haqqında düşüncələr olduqca dumanlıdır. Hürufi və ideoloq bir şəxsin sevgiyə dair qəzəl yazması, gözələ şeir həsr etməsi absurd fikirdir. Düşüncəmizi bir az da gücləndirmək üçün alimi dinləməyə davam edək:

“Nəiminin 12  xəlifəsi vardı. Onlardan biri də Nəsimi  idi. Onların əsas missiyası isə hürufizmi dünyada yaymaq idi. Nəsimi  çox dindar adamdır. Onun şeirləri Allah haqqındadır. Bu qədər ali  bir insanın hansısa bir erməninin qızına şeir həsr etməsi mümkün deyil. Çünki Nəsimi cismani şair deyil”.

Doğrudan da hürifilik haqqında ən yaxşı şeirlər müəllifini erməni qızı ilə bağlayan və bu səviyyəyə endirəcək bir səbəb tapmaq mümkün olmur.

İnsanın mücərrəd təsfiri ilə yanaşı Nəsmi üçün bu şeirin üslub xarakteri yoxdur. Baxmayaraq ki, hürufilər də İsanın xüsusi statusunu qəbul edirlər.

Çünki Nəsimi əvvəla monoteist şair idi. Müddəalarında tərsalarla bağlı müsbət düşüncələri yer alıb. Bir sözlə, Nəsimi çox ciddi adamdır.

Alim qeyd edir ki, Nəsimi həm də bir dərvişdir. Onlara isə eşq haqqında, qadınla bağlı düşünmək ilahi yasaqdır. DərvişlərAllaha görə hər şeyini paylaşır düşür dünyanı dolaşır.

Bəs erməni məsələsi Nəsimi yaradıcılığına necə  transfer edilib?

Nəsiminin əlyazmaları “kifayət qədər”dir. Rahim müəllim bildirir ki, Nəsiminin əlyazmaları çoxdur: “XIV əsrdən üzü bəri onun əlyazmaları var. Hər birinin arasında kifayət qədər fərq mövcuddur. Burda sadə bir məntiq var: Nəsimi vacib şəxs idi və çox məşhur idi. Ona görə də onun adına çıxılan əlyazmaların sayı-hesabı yoxdur.

Adicə araşdıranda  görmək olur ki, bir neçə Nəsimi var: “Qul Nəsimi”, “Seyid Nəsimi” kimi adamlar var. Təkcə, “Nəsihətnamə”nin üç əlyazması taplıb. Bunun heç biri Nəsiminin deyil axı”.

Araşdırmalara görə, 11 nəfər Nəsimi adından şair olub. Mümkündür ki, “Erməni” qəzəli də bu şairlərdən birinin imiş.

Alim qəzəllə bağlı daha maraqı bir versiya da bildirir: “Orta əsrlərdə ən yaxşı əsərləri müəllifləri yox, xəttatlar köçürüb, yazırdılar. Onlar əlyazmalara sevdikləri şeirləri də əlavə edirdilər”.

Mümkündür ki, bu mənfur qəzəl belə bir formada da əlyazmaya pərçim edilə bilərmiş.

Bir az da Nəsiminin dərvişliyindən danışaq. Hürufi şair, ekstaz şairi olub. İdeyalarının zirvəsində Allaha qovuşan bir şəxs imiş. Onun insanlara təbliğ etdiyi ideyalar birbaşa Allahla İnsan arasında əlaqə yaratmağa xidmət edirdi.

32 hərflə kod yaradan hürufilər məhz bu ekstazı təbliğ edirdi. Sözdən əvvəl Allahın yanında olduqlarını deyirdilər. Bir sözlə, şair lövhü-məhfuzda yazılan sözləri deyirdi.

O Nəimidən sonra ideyanı yaymaq missiyasını güdürdü. Nəinki, hansısa bir qadına şeir həsr etməyi.

Son olaraq daha bir arqumentə də nəzər salsaq pis olmaz.

Bu  qəzəl Türkiyəli tanınmış tədqiqatçı  Hüseyn Ayanın 2002-ci ildə Ankarada Türk Tarix Qurumu tərəfindən buraxılmış Nəsimi divanının 2 cildlik  tənqidi mətnində yoxdur.

Anladınız yəqin, türklər bu işdə bizdən daha geniş imkanlara malikdirlər. Olsaydı çap edilməmiş qalmazdı.

İndi isə gələk, sözügedən qəzələ:

(Mənbə kimi bax - İ.Nəsimi "Seçilmiş əsərləri" ("Maarif"- 1985, tərtibçi Əlyar Səfərli, səh.87):

Dərdmənd etdin məni, ey dərdə dərman erməni,
Olmuşam eşqin yolunda bəndəfərman, erməni.
Nə pəri, nə adəmi bu şəkl ilə mən görmədim,
Cənnəti hurimisən, yoxsa ki, rizvan, erməni?
Anca kim, səy eylədim nazik cəmalın görməyə,
Zərrəcə yumşalmadın, ey könlü zindan erməni.
Örtgil ol ay üzünü kim, çeşmi-naməhrəm görər,
Yoxsa ki, dindən dönər çox-çox müsəlman, erməni.
İsayi-Məryəm həqiçün heç qərarım qalmadı,
Didəmi giryan edərsən, bağrımı qan, erməni.
Qorxuram mən dərvişə sən deyəsən din tərkin et,
Necə ki, bağladı zünnar Şeyx Sənan, erməni.
Handa bir xaç əhli varsa qamusun seyr eylədim,
Bulmadım mən sən təki bir cani-canan, erməni.
Bir sual etdi Nəsimi sən büti-mehparədən,
Lütf ilə söyləşə gör, ey ləli xəndan, erməni. 

Bu sözlərdən sonra bizə ancaq təəssüf etmək qaldı.

Barı, bundan sonra belə etməyək.

 

 

 

BUNU DA OXU

Gülşən Qurbanovanın həyatı haqqında bilmədikləriniz - VİDEO
ATV-də yeni serial - "Duzkomediya" - FOTOLAR
Муж 30 лет скрывал от жены, что продал ее квартиру дочери от первого брака
AFFA-nln Baş katibi : "Tənqid hər insanın haqqı və hüququdur"
Rahidə Baxışova və İslam Mehrəliyevdən maraqlı səhnəcik - "Üçümüz" də - VİDEO
Xəbər lenti

“Dubai Airshow 2019” sərgisində ən müasir texnologiyalar nümayiş etdirilir - FOTOLAR
21:56 21.11.2019

Şəhid ailələri və Qarabağ əlillərinə ev verildi - Daha 13 ailə mənzillə təmin olunub
21:35 21.11.2019

Təhlükəli "GHOSTY" tətbiqi silindi - Nazirlik vətəndaşlara xəbərdarlıq etdi
21:16 21.11.2019

Ən çox islahat aparan 20 ölkədən biri - On ayda ölkəmizdə qeyri-neft sektoruna 7,2 milyard manat yönəldilib
20:55 21.11.2019

Pirşağı, Zabrat, Ramana və Maştağa sakinlərinə şad xəbər - Kanalizasiya xətləri çəkiləcək, yeni yol salınacaq
20:34 21.11.2019

Qobuda on ailə fərdi evlə təmin olundu - Şəhid ailələri və Qarabağ əlillərinin mənzil problemi həll olunur
20:13 21.11.2019

“Cinayətə əli bulaşanlar layiqli cəza alacaqlar” - Prezidentin köməkçisi deport olunanlardan danışdı
19:54 21.11.2019

Bələdiyyə sədri həbs edildi - Onun torpaq satdığı aşkarlanıb
19:35 21.11.2019

1500 hektarda 420 min fındıq ağacı əkilib - Yeni fındıq bağları salınır
19:14 21.11.2019

Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin əməkdaşlarına ali xüsusi rütbələrin verilməsi haqqında - Sərəncam
18:55 21.11.2019

Sabah hava necə olacaq?
18:36 21.11.2019

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Moskvada naməlum əsgərin məzarını ziyarət edib - FOTOLAR
18:19 21.11.2019

Qida zəhərlənməsi ilə bağlı cinayət işi açıldı - Tələbələrin nədən zəhərləndiyi araşdırılır
17:59 21.11.2019

Gürcüstanda növbəti etiraz aksiyası keçirilib
17:38 21.11.2019

Körpə uşağını atıb gedən ana studiyaya gəldi - "Bizimləsən" - VİDEO
17:19 21.11.2019

Ermənistanın keçmiş prezidentindən açıqlama
16:59 21.11.2019

Zakir Fərəcov 1-ci dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordeni ilə təltif edildi
16:47 21.11.2019

Sumqayıt şəhərində yeni ümumtəhsil məktəbi binasının tikintisi ilə bağlı tədbirlər haqqında - Sərəncam
16:40 21.11.2019

Sumqayıt şəhərində yeni “ASAN xidmət”lə bağlı - Sərəncam
16:35 21.11.2019

Mehdi Hüseynzadə adına Sumqayıt şəhər stadionunun yenidən qurulması ilə bağlı tədbirlər haqqında - Sərəncam
16:30 21.11.2019

Milli Qəhrəmana film həsr olundu
16:24 21.11.2019

Üç ölkənin opera ulduzu Bakıda bir araya gəlib
16:06 21.11.2019

Tailand-Laos sərhədində 5,8 bal gücündə zəlzələ olub
15:48 21.11.2019

Bakıda avtobus qəzasında 6 nəfər yaralanıb - Yaralılardan biri azyaşlıdır
15:29 21.11.2019

İranda etirazçıların rəhbərləri həbs edilib - Onların xarici casuslarla əlaqəsinin olduğu bildirilir
15:10 21.11.2019

Estoniya internetsiz qalıb - Siçovullar kabelləri yeyib
14:51 21.11.2019

Sabunçu-Pirşağı xətti istifadəyə hazırdır - Stansiya müasir standartlara uyğun qurulub - VİDEO
14:32 21.11.2019

Nitq qüsurlu Şəhriyar evlənmək üçün efirə gəldi - “Bizimləsən” - VİDEO
14:15 21.11.2019

Gülşən Qurbanovanın həyatı haqqında bilmədikləriniz - VİDEO
14:00 21.11.2019

Yaşar Böyükanıt vəfat edib - Dörd gün əvvəl isə həyat yoldaşı dünyasını dəyişmişdi
13:45 21.11.2019

Sosial Tədqiqatlar Mərkəzi sorğu keçirib - VİDEO
13:23 21.11.2019

Hacıqabulda elektrik xətlərini kəsib oğurlayan 2 nəfər saxlanılıb - VİDEO
13:02 21.11.2019

Hindistan ballistik raketlərin sınağını keçirib - Raketlər nüvə başlıqları daşıya bilir
12:45 21.11.2019

Əsədə tabe qüvvələr İdlibi bombalayıb - 12 dinc sakin həyatını itirib
12:27 21.11.2019

Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılmasından 27 il ötür
12:08 21.11.2019

Роналду тайно женился на Джорджине Родригес в Марокко?
11:51 21.11.2019

Kürdəmirdə avtomobil qəzası baş verib - Sürücü dünyasını dəyişib - FOTOLAR
11:35 21.11.2019

İki avtomagistralda sürət həddi endirildi - Yağışlı hava ilə əlaqədar
11:16 21.11.2019

İş axtarmaq asanlaşdı - Yeni sistemdən istifadə qaydası - VİDEO
10:58 21.11.2019

Pompeodan strateji silahlarla bağlı vacib bəyanat
10:39 21.11.2019

İnquşetiyada bütpərəstlik məbədi tapılıb
10:20 21.11.2019

Bələdiyyə seçkilərinə hazırlıq - Komissiya üzvləri üçün treninqlərə start verildi
10:03 21.11.2019

Sumqayıt məktəbliləri ATV-də - Kanalın əməkdaşları ilə görüşüb, studiyalara baxdılar - VİDEO
09:45 21.11.2019

Tarixdə bu gün - 21 Noyabr - YAP-ın yaranması, Ümumdünya Salam Günü və hava şarı
09:30 21.11.2019

Mal-qara müəmmalı şəkildə tələf olur - Təcili müayinələrə başlandı
22:02 20.11.2019

İcbari tibbi sığortanın tətbiqinə 41 gün qaldı - Kimlər sığorta haqqı ödəməkdən azaddır?
21:45 20.11.2019

“ASAN xidmət” BMT ilə memorandum imzaladı - Uşaq hüquqlarının qorunması istiqamətində işlər görüləcək
21:29 20.11.2019

VI İncəsənət Biennalesi başladı - Tədbirə 17 ölkədən 40 rəssam dəvət edilib - FOTOLAR
21:10 20.11.2019

Morales kompromis təklif edir - O, Boliviyaya geri dönmək arzusundadır
20:52 20.11.2019

Qidalar necə yoxlanılır? - İstehlakçılar proseslə əyani tanış oldular
20:31 20.11.2019

Avtomobil anidən alışaraq yanıb - Ucarda - FOTOLAR
20:12 20.11.2019

Ehtiyatda olan hərbi qulluqçular təltif olundu - Goranboyda tədbir təşkil edilib - FOTOLAR
19:53 20.11.2019

Qəhrəman dənizçilər mükafatlandırıldı - Onlar 14 nəfəri partlayışdan sağ çıxarmışdılar - FOTOLAR
19:35 20.11.2019

İsrailin Suriyaya hava hücumu
19:16 20.11.2019

Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva Rusiyaya rəsmi səfərə gəlib
18:57 20.11.2019

Sabah bəzi rayonlara sulu qar yağacaq
18:40 20.11.2019

Daha 50 ailəyə mənzil verildi - Şəhid ailəsi və Qarabağ əlillərinin mənzil problemi həll olunur
18:21 20.11.2019

“Qarabağın statusu ilə bağlı qəlizlik yoxdur” - Politoloq Lavrovun fikirlərinə münasibət bildirdi
18:02 20.11.2019

Quba rayonunda 6 kənddə 948 fərdi evə qaz verildi - FOTOLAR
17:41 20.11.2019

Əfqanıstanda “Taliban” hərbi bazaya hücum edib
17:23 20.11.2019

Qadın fermerlər avadanlıq problemi ilə üzləşib - Onlara AFAQ layihəsi çərçivəsində kömək ediləcək - VİDEO
17:04 20.11.2019

38 ildən sonra atasına qovuşdu - “Bizimləsən” - VİDEO
16:45 20.11.2019

Xamenei: “Düşməni geri oturtmuşuq"
16:27 20.11.2019

Bakı şəhərinin Sabunçu rayonu ərazisində avtomobil yollarının, həmçinin su təchizatı və kanalizasiya sistemlərinin yenidən qurulması işlərinin davam etdirilməsi ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında - Sərəncam
16:08 20.11.2019

ATV-də yeni serial - "Duzkomediya" - FOTOLAR
15:50 20.11.2019

Муж 30 лет скрывал от жены, что продал ее квартиру дочери от первого брака
15:32 20.11.2019

Almaniyanın sabiq prezidentinin oğlu mühazirə zamanı öldürülüb
15:17 20.11.2019

Azərbaycanın bu rayonlarına yeni icra hakimləri təyin edildi
15:00 20.11.2019

Azərbaycanın bu rayonlarının icra hakimləri işdən azad edildi
14:45 20.11.2019

Bakı-İstanbul təyyarəsi təcili eniş edib - Sərnişinlərdən birinin halı qəfildən pisləşib
14:34 20.11.2019

Masallıda evdən oğurluq olub - Pul və qızıl-zinət əşyaları götürülüb
14:16 20.11.2019

Balakəndə əl qumbaraları tapılıb
13:59 20.11.2019

İranda aksiyalarda ölənlərin sayi 106 nəfərə çatıb - Aksiyanın təşkilatçıları edam olunacaq
13:48 20.11.2019

AFFA-nln Baş katibi : "Tənqid hər insanın haqqı və hüququdur"
13:29 20.11.2019

Bakıda Quba yolunda sürət həddi endirildi - Səbəb yolda qəzaların sayının artmasıdır - VİDEO
13:10 20.11.2019

Sumqayıtın 70 illiyi qeyd olunub - Ümümşəhər tədbiri möhtəşəm paradla yadda qalıb YENİLƏNİB - VİDEO - FOTOLAR
12:52 20.11.2019

Mourinyo "Tottenhem"də!
12:35 20.11.2019

Leyla Əliyevanın iştirakı ilə Bakının Atatürk prospektindəki parka 10 tutuquşu buraxılıb - FOTOLAR
12:30 20.11.2019

Özəl məhkəmə ekspertizası yaradılır - İkinci qanunvericilik paketi müzakirəyə çıxarıldı
12:17 20.11.2019

Avropa çempionatının final mərhələsinə vəsiqə qazanan 20 komanda bəlli oldu
12:00 20.11.2019

Bütün xəbərlər