Əlaqə: (012) 497-46-21 [email protected]

ATV.AZ×

Orfoqrafiya qaydaları təsdiqləndi - Bu sözlər belə yazılacaq

Orfoqrafiya qaydaları təsdiqləndi - Bu sözlər belə yazılacaq
   743 dəfə oxunub
"Azərbaycan dilinin Orfoqrafiya Normaları” təsdiq edilib.
 
ATV.az  xəbər verir ki,  Baş nazir Novruz Məmmədovun qərarına əsasən, yeni Normaların təsdiqlənməsi ilə əlaqədar Nazirlər Kabinetinin 2004-cü il 5 avqust tarixli qərarı ilə təsdiqlənən  "Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları” ləğv edilib.
 
Yeni normalar isə belədir.
 
 1.   Azərbaycan mənşəli sözlərin yazılışı 
 
1.1. Azərbaycan dilinin lüğət tərkibindəki Azərbaycan mənşəli sözlər, əsasən, tələffüz edildiyi kimi yazılır: addım, dəniz, gəlin, günəş, qoşun, oğul, qaranquş və s.
 
1.2. Son səsi [x], bəzən də [ğ] kimi tələffüz olunan Azərbaycan mənşəli sözlər q hərfi ilə yazılır: ayaq, bar­maq, bulaq, dayanacaq, qatıq, qonaq, qorxaq  və s. Bu qəbildən olan sözlərə saitlə başlanan şəkilçi qoşulduqda q~ğ əvəzlənməsi baş verir: ota­­­ğa, bulağın, qonağımız və s.
 
1.3. Son səsi [xʹ] kimi tələffüz olunan çoxhecalı Azərbaycan mənşəli sözlər k hərfi  ilə yazılır: bilək, birlik, külək, ürək, üzərlik, üzük və s. Bu qəbildən olan sözlərə saitlə başlanan şəkilçi qoşulduqda k~y əvəzlənməsi baş verir: biləyi, bir­li­yimiz, ürəyim,  üzüyün  və s.
 
Qeyd.  Son səsi [k]  kimi  tələffüz  olunan  alınma  sözlərə  saitlə başlanan  şəkilçi qoşulduqda heç bir dəyişiklik baş vermir:  əmlak – əmlaka,  iştirak – iştirakımız, şərik – şəriki və s.
 
1.4. Son səsi [t], bəzən də [d] kimi tələffüz olunan çoxhecalı Azərbaycan mənşəli sözlər d hərfi ilə yazılır: bulud, palıd, söyüd  və s.
 
1.5. Son səsi [ç], bəzən də [c] kimi tələffüz olunan sözlər c hərfi ilə yazılır: qılınc, ülgüc, kərpic və s.
 
                                         2. Alınma sözlərdə saitlərin yazılışı
 
 2.1. Tərkibində o hərfi olan alınma sözlər [a] və ya [o] ilə tələffüz edilməsindən asılı olma­ya­raq, o ilə yazılır: avtomat, kollec, kollektiv, laborant, Moskva, motor, obyekt, Odessa, poema, poeziya, problem, pro­fes­sor, solist, velosiped və s.
 
2.2. İkinci hecasındakı saiti [i], bəzən də [ü] kimi tələffüz olunan ərəb mənşəli sözlər tarixi-ənənəvi prinsipə əsasən i ilə yazılır: külli, müdir,  müdrik, müflis, müxbir, müxlis, münbit, münsif, mürid, mürşid, müsibət və s.
 
Qeyd.  Mühüm, müşkül  və üfüq sözlərindəki ikinci heca ü hərfi ilə yazılır.
 
2.3. Mənbə dildə [u] saitli alınma sözlər ü hərfi ilə yazılır: bülleten, büro, jüri, karbürator, kompüter,  paraşüt, süjet, şlüz və s.
 
2.4. Mənbə dildə a hərfi ilə bitən alınma sözlər iki cür yazılır:
 
2.4.1. aksiom, anket, ap­tek, atmosfer, diaqram, diaspor, fab­­rik, fonem, kaset, kayut, konfet, kontor, qəzet, qrafem, qravür, leksem, lent, ma­şın, perspektiv, planet, proqram, pyes, reklam, rezin, sistem, sis­tern, sitat, teorem, vitrin və s. kimi sözlərin sonunda a hərfi yazılmır;
 
Mənbə dildə tərkibində qoşa b, p, n və m samitləri olan aşağıdakı sözlərin sonunda a ilə yanaşı, qoşa samitlərdən biri də atılır: abreviatur, qrup, ton, diaqram, stenoqram və s.
 
2.4.2. botanika, doktrina, forma, kamera, qram­ma­tika, norma, poetika,  poeziya, respublika, taktika və s. kimi sözlərin sonunda a yazılır.
 
2.5. Mənbə dildə birhecalı sözlər iki cür yazılır:
 
2.5.1. iki saitlə yazılanlar: cisim, eyib, ətir, feil, fəsil, fikir, heyif, isim, izin, qəbir, qədir, qisim, meyil, nəsil, ömür, səbir, sətir, sinif, şeir,  şəkil, zehin və s.;
 
2.5.2. bir saitlə yazılanlar: cəbr, əmr,  həbs, həsr, hökm, hüsn, hüzn, kəsr, qəbz, qəhr, qəsr, nəbz, nəfs, nəsr, sehr, sədr, üzr, üzv, zülm və s.
 
                         3. Alınma sözlərdə samitlərin yazılışı 
 
3.1. Rus dilində tərkibində ц hərfi olan alınma sözlərin ya­zı­lışında aşağıdakı qaydalar əsas götürülür:
 
3.1.1. ümumi isimlər s hərfi ilə yazılır: aseton, dosent, konsert, lisey, kulminasiya, aksiya, sement, sirk və s.;
 
Qeyd. Metso, vitse morfemləri və blits, ratsiya  və s. sözlər istisnadır.
 
3.1.2. xüsusi isimlərdə sözün əvvəlində s (Setkin, Siolkovski və s.), sözün ortasında və axırında isə ts (Motsart, Muromets, Vorontsov  və s.) yazılır.
 
3.2. Rus dilində tərkibində щ hərfi olan alınma sözlərin yazılışında aşağıdakı qaydalar əsas götürülür:
 
3.2.1. sözün əvvəlində və sonunda işlənən щ hərfi əvəzinə ş yazılır: Şedrin, Şerba, Şors, borş və s.;
 
3.2.2. ortasında щ hərfi olan sözlər qoşa ş ilə yazılır: meşşan, Vereşşagin və s.
 
3.3. H samiti ilə başlanan alınma sözlər h ilə yazılır: Haaqa, Hamburq, har­mo­ni­ya, Havana, Hegel, hektar, Heyne, hidrogen, hippodrom, hospital, humanizm və s.
 
3.4. Birinci və ikinci hecasındakı samiti həm [m], həm də [n] kimi tələffüz olunan alınma sözlər n ilə yazılır: anbar, günbəz, İstanbul, qənbər, sünbül, şənbə, tənbəl, zanbaq, zənbil və s. 
 
3.5. -iy, -skiy ilə bitən xüsusi isimlərin sonundakı y yazılmır: Qordlevski, Qorki, Mayakovski, Yaroslavski və s.
 
3.6. Kimyəvi element adları əslinə uyğun olaraq yazılır: kalium, maqnezium, natrium və s.
 
3.7. Əsli [c] samitli alınma sözlər c ilə də yazılır: Cek London, cemper, Siciliya və s.
 
3.8. Əsli [q] samitli alınma sözlər incə saitli hecalarda g ilə yazılır: biologiya, dialek­to­lo­giya, general, genezis, geologiya, gigiyena, etimologiya, gitara və s.
 
3.9. Əsli w samitli alınma sözlər v hərfi ilə yazılır: veb-sayt, Vilyam, vörd və s.
 
3.10. Son səsi [kʹ] kimi tələffüz olunan bir qrup alınma sözlər q hərfi ilə yazılır: filoloq, ittifaq, müstəntiq, natiq, şəfəq, üfüq, vərəq və s. Bu qəbildən olan sözlərin sonuna saitlə başlanan şəkilçi qoşulduqda, yazıda heç bir də­yi­şik­lik baş vermir: filoloqa, şəfəqi, üfüqə və s.
 
                                4. Qoşasaitli və qoşasamitli sözlərin yazılışı
 
 4.1. Kökündə eynicinsli qoşa və müxtəlifcinsli sait işlənən alınma sözlər qoşa saitlə yazılır: ailə, bədii, camaat, əcaib, əmtəə, ideal, maaş, müalicə, okean, saat, stadion, zəif və s.
 
4.2. Hecalarından biri [p] samiti ilə bitən, sonrakı hecasının ilk samiti [b] kimi tələffüz olunan sözlər qoşa p ilə yazılır: guppultu, hoppanmaq, şappıltı, tap­­pıl­tı, toppuz  və s.
 
4.3. Hecalarından biri [k] samiti ilə bitən, sonrakı hecasının ilk samiti [g] kimi tələffüz olunan sözlər qoşa k ilə yazılır: mürəkkəb, mütəkkə, səkkiz və s.
 
4.4. Hecalarından biri [t] samiti ilə bitən, sonrakı hecasının ilk samiti [d] kimi tələffüz olunan sözlər qoşa t ilə yazılır: əlbəttə, hətta, Səttar və s.
 
4.5. Hecalarından biri [kʹ] samiti ilə bitən, sonrakı hecasının ilk samiti [q] kimi tələffüz olunan sözlər qoşa q ilə yazılır: diqqət, doqquz, nəqqaş, saqqal və s.
 
4.6. Mənbə dildə tərkibində qq, ll, mm, pp, tt samitləri olan Avropa mənşəli aşağıdakı alınma sözlər bir samitlə yazılır: aqlütinativ, paralel, teleqram, aparat, apelyasiya, vat və s.
 
4.7. Təkhecalı sözlərin sonunda qoşa samitin hər ikisi yazılır: fənn, haqq, hiss, xətt, küll, rədd, sirr, zənn, zidd və s.
 
Belə sözlərə samitlə başlanan şəkilçi artırıldıqda, qoşa samitlərdən biri düşür: fənn – fənlər, haqq – haqsız, xətt – xətdən, sirr – sirlər və s. 
 
Qeyd. Hiss və küll sözləri istisnadır. Hiss sözünə yalnız -siz şəkilçisi artırıldıqda, kökdəki s samitlərindən biri ixtisar olunur.
 
4.8. Mənbə dildə qoşa samitlə bitən iki və ya çoxhecalı sözlər bir sa­mit­lə yazılır: hüsnxət, kilovat, mühüm, rəsmxət və s.
 
4.9. Söz ortasında qoşa s samiti olan aşağıdakı alınma sözlər bir s ilə yazılır: aksesuar, kaset, masaj, pasaj, şose.
 
4.10. Söz sonunda qoşa s samitli aşağıdakı alınma sözlər bir s ilə yazılır: ekspres, konqres, kros, bras, stres.
 
Qeyd. Press (mətbuat) sözü istisnadır. 
 
                                             5. Şəkilçilərin yazılışı
 
 5.1. Tərkibində a-, anti-, ba-, bi-, na-, pre- ön şəkilçiləri olan sözlər bitişik yazılır: anormal, antivirus, baməzə, bisavad, nalayiq, prepozisiya və s.
 
Qeyd. Anti şəkilçisindən sonra xüsusi isim gəldikdə, defis işarəsi qoyulur: Anti-Azərbaycan, Anti-Rusiya və s.
 
5.2. Sözdüzəldici şəkilçilər aşağıdakı üç qaydaya əsasən yazılır:
 
5.2.1. ahəng qanununa tabe olmayan və bir cür yazılan şəkilçilər:
 
-i şəkilçisi: samitlə bitən sözlərdə -i; cənubi, daxili, elmi, həyati, Naxçıvani, şimali, Şirvani, tarixi və s; saitlə bitən sözlərdə isə şəkilçinin əvvəlinə v samiti artırılır: ailəvi, dairəvi, Gəncəvi,                  kütləvi  və s.;
 
-vari şəkilçisi: buynuzvari, qalxanvari, üzükvari, yüngülvari              və s.;
 
-keş şəkilçisi: qayğıkeş, zəhmətkeş, cəfakeş;
 
-daş şəkilçisi: yoldaş, əməkdaş, yurddaş, soydaş;
 
-stan şəkilçisi: samitlə bitən sözlərdə şəkilçinin əvvəlinə ahəng qanununa uyğun olaraq ı, i, u, ü saitlərindən biri artırılır: Dağıstan, Türkmənistan, Monqolustan, Türküstan; saitlə bitən sözlərdə isə şəkilçi olduğu kimi qalır: Gürcüstan;
 
-gil şəkilçisi: bacımgil, xalamgil, Əhmədgil və s.;
 
-zadə şəkilçisi: xanzadə, bəyzadə, Axundzadə və s.;
 
5.2.2. iki cür yazılan şəkilçilər:
 
kar samitlə bitən sözlərdə: -qan, -kən; cingiltili samitlə bitən sözlərdə -ğan, -gən şəkilçisi: çalışqan, yapışqan, döyüşkən, sürüşkən,  deyingən və s.;
 
-ağan, -əyən şəkilçisi: qaçağan, güləyən, küsəyən və s.;
 
5.2.3. dörd cür yazılan şəkilçilər:
 
-kı, -ki, -ku, -kü şəkilçisi: axşamkı, bildirki, səhərki,  gündüzkü və s.;
 
sifət və isim düzəldən -ı, -i, -u, -ü şəkilçisi: darçını, badımcanı, narıncı, çərkəzi, armudu, gümüşü və s.;
 
saitlə bitən sözlərdə bu şəkilçinin əvvəlinə y samiti artırılır: bənövşəyi, buğdayı, xurmayı, sürməyi və s.
 
5.3. Feil köklərindən isim və sifət düzəldən şəkilçilər:
 
5.3.1. kar samitlə bitən sözlərdə:
 
-qı, -ki, -qu, -kü şəkilçisi: asqı, seçki, pusqu, sürtkü və s.;
 
-qın, -kin, -qun, -kün şəkilçisi: satqın, bitkin, tutqun,                 ötkün və s. ;
 
5.3.2. cingiltili samitlə bitən sözlərdə:
 
-ğı, -gi, -ğu -gü şəkilçisi: çalğı, vergi, vurğu, bölgü və s.; 
 
-ğın, -gin, -ğun, -gün şəkilçisi: qırğın, əzgin, yorğun, süzgün və s.
 
5.4. Rəqəmlə yazılan miqdar saylarına mənsubiyyət və hal şəkilçiləri əlavə edildikdə, şəkilçidən əvvəl defis qoyulur: 2-yə, 3-də, 5-i, 6-nın, 17-si, 20-dən. Rəqəmlərdən sonra ahəng qanununa görə sıra sayının şəkilçisi ixtisarla (-cı, -ci, -cu, -cü) yazılır: 2-ci, 3-cü, 6-cı, 10-cu.
 
5.5. Roma rəqəmlərindən sonra şəkilçi yazılmır: beşinci – V, onuncu – X və s.
 
                                      6. Mürəkkəb sözlərin yazılışı
 
6.1. Aşağıdakı hallarda sözlər bitişik yazılır:
 
6.1.1. bir vurğu ilə deyilən müxtəlifmənalı sözlər: arabir, balacaboy, beşillik, beş­mər­təbəli, bugünkü, dilucu, əmioğlu, bacıoğlu, xalaoğlu, gülərüz, günəbaxan, hərgecəki, köhnəfikirli, qalxanabənzər, qanunvericilik, qara­saç­lı, qurultayqabağı, müxtəliftərəfli, özbaşınalıq, soyuqqanlı, ucdantutma, ümum­b­ə­şə­ri, yenifikirli və s.;
 
6.1.2. eyni feil kökünün təkrarı və a, ə, ha bitişdiriciləri vasitəsilə yaranan mürəkkəb isimlər: qaçaqaç, kəsəkəs, gəlhagəl, tutatut, vurhavur və s.;
 
Qeyd. Sözün kökü kar samitlə bitdikdə, ahəng qanununa görə a, ə, cingiltili samitlə bitdikdə isə ha bitişdiricisi yazılır. Gethaget sözü istisnadır.
 
6.1.3. eyni sözün təkrarı və ba, bə bitişdiriciləri vasitəsilə yaranan mürəkkəb zərflər: addımbaaddım, aybaay, günbəgün, ilbəil və s.
 
6.2. Tərkibində aero-, aqro-, audio-, avia-, avto-, ekzo-, endo-, elektro-, foto-, makro-, mikro-, mini-, mono-, multi-,       nano-, neo-, oksi-, oliqo-, paleo-, para-, post-, proto-, psevdo-, psixo-, stereo-, super-, tele-, termo-, trans-, ultra-, ümum- morfemləri olan mürəkkəb sözlər bitişik yazılır: aeroklub, aqromüxtəliflik, audioəlaqə, aviasalon, avtopark, endoplazma, mikrocərrahiyyə, elektromaqnit, fotoçəkiliş, miniavtobus, monopredikativ, monokristal, multimilyonçu, nanotexnologiya, nanohissəcik, neofaşizm, neorealizm, oksitetrasiklin, oliqofreniya, paleoxəritə, paramaqnetizm, postsovet, psixonevroloji, postmodernizm, prototürk, stereotəsvir, superdövlət, supermarket, teletamaşa, termoaçar, transmilli, ultrasəs, ümumbəşəri və s.
 
Qeyd. Bu morfemlərin bəziləri xüsusi isimlərə qoşulduqda, defislə yazılır: trans-Asiya, trans-Avropa, trans-Avrasiya, trans-Qafqaz, paleo-Azərbaycan, proto-Azərbaycan, ümum-Azərbaycan, ümum-Avropa və s.
 
6.3. Tərkibindəki sözlərin səciyyəsindən asılı olaraq aşağıdakı mürəkkəb sözlər defislə yazılır:
 
6.3.1. qoşa sözlər: adda-budda, aşıq-aşıq, az-maz, dedi-qodu, əzik-üzük, həlləm-qəlləm, kağız-kuğuz, qara-qura, qonaq-qara, sür-sümük və s.;
 
6.3.2. tərkibində art-,  eks-,  əks-,  kontr-,  qeyri-, ober-, veb-, vitse- morfemləri olan mürəkkəb sözlər: art-obyekt, eks-prezident, əks-səda, kontr-admiral, qeyri-adi, qeyri-iradi, ober-leytenant, veb-dizayner, veb-səhifə, vitse-admiral;
 
6.3.3. izafət birləşmələri: həddi-büluğ, külli-aləm, külli-ixtiyar, nöqteyi-nəzər, tərcümeyi-hal, tərzi-hərəkət və s.;
 
6.3.4. mürəkkəb coğrafi sözlər: cənub-qərb, şərq-qərb, şimal-şərq və s.;
 
6.3.5. tərkibində mənaca bir-birinə yaxın və ya əks anlayışları bildirən sözlər: ab-hava, adlı-sanlı, ağıllı-kamallı,  az-çox,  baş-ayaq, dərə-təpə, dinməz-söyləməz, elə-belə, gec-tez, iki-üç, naz-qəmzə, nəvə-nəticə,  ölüm-itim, pis-yaxşı, söz-söhbət, təhvil-təslim, ucsuz-bucaqsız və s.;
 
6.3.6. ölçü vahidlərini bildirən isimlər: kiloelektron-volt, kilovat-saat, qram-kalori və s.;
 
6.3.7. birinci tərəfi sifətin dərəcə əlaməti kimi işlənən açıq və tünd sözlərinin, eləcə də müəyyən məna çaları bildirən ala sözünün iştirakı ilə yaranan mü­rək­kəb sifətlər: açıq-sarı, tünd-göy,  ala-seyrək və s.
 
Qeyd. Tərkibində təhər morfemi olan sifətlər istisnadır: bu cür sözlər bitişik yazılır: göytəhər, sarıtəhər və s.
 
                                            7. Köməkçi sözlərin yazılışı
 
 7.1. İdi, imiş, ikən köməkçi sözləri adlardan (isim, sifət, say, əvəzlik), saitlə bitən zərflərdən və feillərdən sonra ayrı, samitlə bitən feillərdən sonra həm ayrı, həm də ilk saiti buraxılaraq, şəkilçiləşmiş variantlarda bitişik yazılır: uşaq idi,  uşaq ikən, uşaq imiş, gəlirkən, gəlirmiş, gəlməli idi, gəlməli ikən, gecə idi, gecə ikən, gəlməli imiş,  gəlmiş imiş, gəlmişdi və s.
 
Qeyd. Saitlə bitən feillərdən sonra gələn bu köməkçi sözlər ilk saiti buraxılaraq, y bitiş­diri­cisinin əlavəsi ilə bitişik də yazıla bilər: almalıydı, gəlməliymiş, alaydı, alasıydı, gəl­mə­liy­di və s.
 
7.2. Qoşmalar iki cür yazılır:
 
7.2.1. təkhecalı qoşmalar (-can, -cən, -dək, -tək) aid olduqları sözə bitişik yazılır: dağacan, evəcən, küçəyədək, quştək və s.;
 
7.2.2. ikihecalı qoşmalar (ilə, kimi, qədər, ötrü, təki, üçün) aid olduqları sözdən ayrı yazılır: gəmi ilə, adam kimi, ondan ötrü, sənin təki, şagird üçün və s. 
 
 Qeyd. 1. İlə qoşması samitlə bitən sözlərdə ahəng qanununa uyğun olaraq -la, -lə şəklində bitişik yazıla bilər: qatarla, qələmlə    və s.
 
2. Etibarilə, məqsədilə, münasibətilə, vasitəsilə sözləri bitişik yazılır.
 
7.3. Mənşəcə mürəkkəb olan bağlayıcılar bitişik yazılır: çünki, habelə, halbuki, həmçinin, hərçənd, hərgah, nəinki, yaxud, yainki              və s.
 
7.4. Tərkibi bağlayıcılar və bağlayıcı sözlər ayrı yazılır: belə ki, buna görə, bu­na görə də, bunun üçün, bununla da, daha da, guya ki, həm də, odur ki, ona görə də, ona görə, onun üçün də, tutaq ki, və ya, və yaxud, kim ki, o zaman ki, onda ki və s.
 
7.5. Ədatlar aid olduqları sözlərdən ayrı yazılır: daha gözəl, dedim də, di get, ən yaxşı, gör ha, lap pis, sən ki və s.
 
-mı, -mi, -mu, -mü; -sana, -sənə, -ca, -cə ədatları aid olduqları sözlərə bitişik yazılır: Qəşəngdirmi? Oxudumu? A kos-kosa, gəlsənə, torbanı doldursana! Yaxşıca dincəldim. İndicə gəlmişik və s.  
 
7.6. Eyni nidanın təkrarından əmələ gələn nidalar defislə yazılır: bəh-bəh, ha-ha-ha, pəh-pəh, uy-uy, vay-vay və s.
 
7.7. Müxtəlif sözlərdən əmələ gələn nidalar ayrı yazılır: ay aman, ay haray.
 
                             8. Birinci hərfi böyük yazılan sözlər
 
8.1. Ad, soyad, təxəllüs və ləqəb bildirən sözlərin (bəy, oğlu və qızı sözlərindən başqa) birinci hərfi böyük yazılır: Nizami Gəncəvi, İmadəddin Nəsimi, Uzun Həsən, Şah İsmayıl Xətai, Məhəmməd Füzuli, Mirzə Fətəli Axundzadə, Xan qızı Natəvan, Süleyman Sani Axundov, Üzeyir bəy Əbdülhüseyn oğlu Hacıbəyli, Mehdi Hüseynzadə, Sə­məd Vurğun, Süleyman Rüstəm, Bəxtiyar Vahabzadə və s.
 
Qeyd. Xüsusi isimlər cəm şəkilçisi qəbul etdikdə də böyük hərflə yazılır: Nizamilər, Füzulilər, Hacı Qaralar, Həzi Aslanovlar, Mehdi Hüseynzadələr və s.
 
8.2. Bədii əsərlərdə heyvanlara və cansız əşyalara verilən adlar böyük hərflə yazılır: Alapaça, Badə, Bəng, Bozdar, Qırat, Məstan və s.
 
8.3. Tarixi hadisələrin, dövrlərin, sülalələrin, eləcə də qədim yazılı abidələrin və s. adlarının birinci sözünün ilk hərfi böyük yazılır: Azadlıq meydanı, Çaldıran döyüşü, Dəmir dövrü, Orxon-Yenisey abidələri, Sasanilər dövrü, Səfəvilər sülaləsi, Şuşa qalası, Ver­sal sülhü, Vətən müharibəsi, Yeddiillik müharibə və s. Belə mürəkkəb adlara fərq­lən­di­ri­ci söz əlavə olunduqda, onun da birinci hərfi böyük yazılır: Orta Paleolit dövrü, Son Paleolit dövrü.
 
8.4. Ölkələrin, muxtar respublikaların, vilayət və diyarların rəsmi adlarının tərkibindəki bütün sözlərin ilk hərfi böyük yazılır: Azərbaycan Respublikası, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, İran İslam Respublikası, Naxçıvan Muxtar Respublikası və s.
 
8.5. Səmavi kitabların, fəza cisimlərinin adları böyük hərflə yazılır: Quran, Bibliya, Əhdi-cədid, Əhdi-ətiq, İncil, Tövrat, Zəbur, Ülkər, Günəş, Ay, Yupiter, Saturn, Venera və s.
 
8.6. Yüksək dövlət vəzifələri (Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Azər­baycan Respublikasının Baş Naziri, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin Sədri), nazirlik, komitə, birlik, cəmiyyət, qurum, akademiya, universitet, texnikum, teatr, filarmoniya, siyasi partiya, eləcə də tarixi günlərin və s. mürəkkəb adların tərkibindəki bütün sözlərin (adına, üzrə, yanında, qarşı kimi yardımçı sözlərdən başqa) birinci hərfi böyük yazılır: Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi, Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti, Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyi, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu, Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzi, Yeni Azərbaycan Partiyası, Müslüm Maqomayev adına Azərbaycan Dövlət Filarmoniyası, Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı, Bakı Şəhər İcra Hakimiyyəti, Ağstafa Rayon Təhsil Şöbəsi və s.
 
Qeyd. 1. Tərkibində gün sözü olan və təqvimə düşən əlamətdar günlərin adlarında bütün sözlər böyük hərflə yazılır: Beynəlxalq Ana Dili Günü, Beynəlxalq Qadınlar Günü, Dünya Azər­bay­can­lı­larının Həmrəyliyi Günü və s.
 
2. Məşhur tarixi gün və bayram adlarında yalnız birinci sözün ilk hərfi böyük yazılır:  İyirmi yanvar, İyirmi səkkiz may, Səkkiz mart, Qurban bayramı, Novruz bayramı və s. Həmin günlər rəqəmlə göstərilərsə, 20 Yanvar, 28 May, 8 Mart və s. rəqəmdən sonrakı birinci sözün ilk hərfi böyük yazılır.
 
3. Azərbaycan Respublikasının Səhiyyə naziri, Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı naziri  tipli mürəkkəb adlarda sahə bildirən söz (Səhiyyə) böyük, vəzifə bildirən söz (nazir)  kiçik hərflə yazılır.
 
4. Tərkibində lisey, gimnaziya, vəqf, məktəb, fakültə, şöbə sözləri olan mürəkkəb adlarda ilk söz böyük, sonrakı sözlər kiçik hərflə yazılır: Avropa liseyi, Dəyanət vəqfi, Humanitar fənlər gimnaziyası, Humanitar siyasət məsələləri şöbəsi, Uşaq-gənclər şahmat məktəbi, BDU-nun Filologiya fakültəsi, Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun Terminologiya şöbəsi və s.
 
5. Tərkibində okean, dəniz, çay, göl, şəhər, rayon, qəsəbə, kənd, prospekt, meydan, küçə, xiyaban, saray, qala, türbə, qoruq, boğaz, düz, ada, burun, körpü, düzənlik, dağ, səhra, dərə sözləri olan adlarda ilk söz böyük hərflə yazılır: Sakit okean, Xəzər dənizi, Qara dəniz, Kür çayı, Baykal gölü, Bakı şəhəri, Salyan rayonu, Şüvəlan qəsəbəsi, Hökməli kəndi, Neftçilər prospekti, Azadlıq meydanı, Əhməd Cavad küçəsi, Şəhidlər xiyabanı, Səadət sarayı, Ramana qalası, Möminə xatun türbəsi, Şirvan qoruğu, Dardanel boğazı, Mil düzü, Nargin adası, Xudafərin körpüsü, Culfa düzənliyi, Kəpəz dağı, Qaraqum səhrası, İynə burnu.
 
8.7. Fəxri adların özək hissəsini təşkil edən ilk söz böyük hərflə, sonrakı sözlər kiçik hərflə yazılır: Əməkdar müəllim, Əməkdar incəsənət xadimi, Xalq şairi və s.
 
Qeyd. Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, Sovet İttifaqı Qəhrəmanı mürəkkəb adlarında hər üç söz böyük hərflə yazılır.
 
8.8. Orden, medal, bədii əsər, opera, balet, kinofilm, qəzet, jurnal, kinoteatr, mehmanxana, nəşriyyat, kafe, restoran və s. adları dırnaqda və böyük hərflə yazılır: "İstiqlal” ordeni, "Azərbaycan Bayrağı” ordeni, "Ata və oğul” povesti, "Yeddi gözəl” baleti, "Uzaq sahillərdə” filmi, "Azər­bay­can” qəzeti, "Cücələrim” kafesi, "Bahar” mağazası, "Badamlı”  mi­ne­ral suyu və s.
 
Qeyd. Dırnaqda yazılan belə adlara artırılan şəkilçi dırnaqdan kənarda yazılır: "Xalq qəzeti”nin bugünkü nömrəsi, "Yeddi gözəl”in ilk tamaşası və s.
 
8.9. Mirzə, hacı, şeyx, seyid, şah, sultan, bəyim və s. sözlər rütbə, ləqəb və titul bildirib, aid olduğu sözlərdən əvvəl gəldikdə böyük hərflə, sonra gəldikdə isə kiçik hərflə yazılır: Hacı Qara, Mirzə Fətəli, Nadir şah, Seyid Əzim, Sultan Süleyman, Şah İsmayıl, Şeyx Nəsrullah və s.
 
Qeyd. Ağa, bəy, xan, xanım sözləri insan adlarının tərkib hissəsi kimi işləndikdə bitişik yazılır: Ağacavad, Ağabəy, Əlibəy, Xanoğlan, Böyükxanım və s. Həmin sözlər adlara qoşularaq titul kimi və ya hörmət məqsədilə işləndikdə isə ayrı yazılır: Abbasqulu ağa Bakıxanov, Nəcəf bəy Vəzirov, Fətəli xan Xoyski, Fatma xanım  Kəminə və s.
 
                                    9. İxtisar və qısaltmalar
 
 9.1. İxtisar və qısaltmalar aşağıdakı kimi yazılır:
 
9.1.1. tam ixtisarlar və qısaltmalar aid olduqları sözlərə uyğun olaraq böyük hərflə yazılır: Azərbaycan Respublikası - AR, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı - BMT, Milli Məclis - MM və s.;
 
9.1.2. tam ixtisarlar ümumi isimlərə aid olduqda kiçik hərflə yazılır: metr - m, cild - c, və sairə - və s., və başqaları - və b.;
 
9.1.3. yarımçıq ixtisarlar aid olduqları sözlərə uyğun olaraq, böyük və kiçik hərflərlə, mürəkkəb adların tərkib hissələri isə bitişik yazılır: akademik – akad., doktor – dok., dosent - dos., professor – prof., Azərbaycan Nəşriyyatı - Azərnəşr və s.
 
9.2. İxtisarlara əlavə edilən şəkilçilər son səsin tələffüzünə uyğun olaraq ya­zılır: AMEA-dan, MDB-nin, UNESKO-nun, İSESKO-da, BDU-ya  və s.
 
                        10. Sözün sətirdən sətrə keçirilməsi
 
10.1. Sözlər sətirdən sətrə hecalarla keçirilir: və-tən, mək-təb-li-lər və s.
 
Sözün bir saitdən ibarət olan hecasını sətrin sonunda saxlamaq və ya yeni sət­rə keçirmək olmaz: a-ilə, a-zadlıq, iddi-a və s. Bu qəbildən olan sözlər sətirdən sətrə bu şəkildə keçirilir: ai-lə, azad-lıq, id-dia və s.
 
10.2. Saylar rəqəmlə yazıldıqda, onlara artırılan şəkilçilər sətirdən sətrə ke­çi­ril­mir: 5-cilər, 7-ci, 9-da və s.
 
10.3. Mürəkkəb ixtisarlar və onlara artırılan şəkilçilər sətirdən sətrə keçirilmir.
 
10.4. Ad və ata adlarının bir hərfdən ibarət qısaltmalarını (M.F.Axundzadə, M.S.Ordubadi, Y.V.Çəmənzəminli və s.) sətrin sonunda saxlamaq olmaz.
 
ATV.az

BUNU DA OXU

"Tarqovı"ya giriş 7 günlük qadağan edilir - XƏBƏRDARLIQ
Bakının bu qəsəbələrində iki gün su olmayacaq
İranda qəribə olay - 11 GÜNDƏ 18 NƏFƏRİ İLDIRIM VURUB
“Arsenal”-“Çelsi” qarşılaşması - Mayın son üç günündə bəzi məhdudiyyələr olacaq
Qısqanc ər arvadının başını kəsib - Qəbələdə
Xəbər lenti

Prezident İlham Əliyev Sabunçu dəmir yolu vağzalı kompleksinin açılışında - VİDEO
22:50 21.05.2019

Ermənistanda əks-inqilab hazırlığı - Köçəryan azadlığa çıxdı, Paşinyana inam azaldı - VİDEO
22:30 21.05.2019

Avropa Liqasının kuboku Cocuq Mərcanlıda - Qayıdış parkında müxtəlif proqramlar təşkil edilib - VİDEO
22:12 21.05.2019

Rəqqasə və müğənninin "3 dəqiqə" si - "ATV Maqazin 10lar"-da - VİDEO
21:55 21.05.2019

Sabah yağış yağacaq
21:38 21.05.2019

İsmayıllıda 100-dən artıq ağac aşıb - Güclü külək rayonda fəsadlar törədib
21:14 21.05.2019

Bakıda mağazalardan oğurluq edən yeniyetmə saxlanılıb - FOTOLAR
20:55 21.05.2019

Çingizdən bir ilk - VİDEO - FOTOLAR
20:37 21.05.2019

Aynur Dadaşova "Gündən günə"-də - "Geri Dön " - VİDEO
20:20 21.05.2019

Texnikaların satış yarmarkası başladı - Yarmarka 6 regionda təşkil olunacaq
19:59 21.05.2019

Paytaxt sakinini aldadaraq 10 min dollarını alan şəxs saxlanılıb
19:40 21.05.2019

Heydər Əliyev Mərkəzində Seretelinin sərgisi keçiriləcək
19:22 21.05.2019

Aprelin 14-də keçirilmiş buraxılış imtahanının nəticələri elan olunub
19:05 21.05.2019

AQTA əməkdaşları Gəncədə sahibkarlarla görüşüb - FOTOLAR
18:47 21.05.2019

Azərbaycandan zəvvarların Həccə getmə və qayıtma tarixləri məlum oldu
18:30 21.05.2019

Tikintiyə Dövlət nəzarəti bərpa edilir - Qanuna dəyişiklik Milli Məclisə göndərildi
18:13 21.05.2019

Babək prospektində yenə çökmə oldu
17:53 21.05.2019

BŞPİ: Müğənni Kərimə hücum edən şəxs müəyyən edilib - FOTOLAR
17:35 21.05.2019

Знаменитый полковник награжден медалью СГБ - FOTOLAR
17:22 21.05.2019

Firəngiz Mütəllimovadan acı etiraf - "Şou ATV"-də - VİDEO
17:17 21.05.2019

“Tarqovı” bağlanmayacaq - RƏSMİ AÇIQLAMA
17:07 21.05.2019

Azərbaycanın Birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva Bakının Kürdəxanı qəsəbəsində olub - FOTOLAR
17:00 21.05.2019

Dünya hitləri.1978-ci il - Space - "Just Blue" - VİDEO
16:42 21.05.2019

Aqrar Xidmətlər Agentliyi haqqında Əsasnamə təsdiq edilib
16:26 21.05.2019

Təhsil Nazirliyi xaricdə təhsil almaq istəyənlərə müraciət edib
16:06 21.05.2019

Evdar xanımların nəzərinə - Badımcan kotletinin hazırlanması - VİDEO
15:45 21.05.2019

Mikayıl Müşfiqə həsr olunmuş tamaşa göstəriləcək
15:28 21.05.2019

Avtomobildə dərman preparatları və mobil telefonlar aşkarlanıb
15:17 21.05.2019

Günay Musayeva sevgilisini bıçaqladı
15:05 21.05.2019

"Tarqovı"ya giriş 7 günlük qadağan edilir - XƏBƏRDARLIQ
14:50 21.05.2019

Prezident İlham Əliyev Rusiya Elmlər Akademiyasının prezidentini qəbul edib
14:32 21.05.2019

Nahidə Babaşlı ailəsindən danışdı - "Zaurla Günaydın"-da - VİDEO - FOTOLAR
14:14 21.05.2019

“Piknik zamanı uşaqları nəzarətsiz qoymayın” - Baş toksikoloqdan xəbərdarlıq
13:58 21.05.2019

İlqarə Kazımova tanınmaz halda - FOTOLAR
13:40 21.05.2019

Namiq Aygünün yeni duet ortağından danışdı - "ATV Maqazin 10lar"-da - VİDEO
13:21 21.05.2019

Axtarışda olan 28 nəfər saxlanıldı - Fərqli cinayət sahibi olduğlarına görə
13:03 21.05.2019

Naməlum şəxs qəfldən Eyfel qülləsinə dırmaşıb
12:47 21.05.2019

"Ov"un fantastik nəticələri - 1 tona yaxın narkotik məhv edildi
12:28 21.05.2019

Oğru “isti izlərlə” saxlanıldı - Ağdaşda
12:09 21.05.2019

Bakının bu qəsəbələrində iki gün su olmayacaq
11:52 21.05.2019

Prezident İlham Əliyev Sabunçu dəmir yolu vağzalı kompleksinin açılışında iştirak edib - FOTOLAR
11:40 21.05.2019

Əli Kərimli qarşıdırma yaratmaq istəyir - Onun ətrafında fərqli düşünən insan qalmayıb - VİDEO
11:32 21.05.2019

Gülben Ergen yeni sevgilisi ilə görüntüləndi - FOTOLAR
11:16 21.05.2019

İranda qəribə olay - 11 GÜNDƏ 18 NƏFƏRİ İLDIRIM VURUB
11:00 21.05.2019

Müğənni Kərimi küçədə belə döydülər - VİDEO - FOTOLAR
10:50 21.05.2019

Azərbaycanın iqtisadi gücü artır - İslahatlar öz nəticəsini verir - VİDEO
10:39 21.05.2019

ADU-nun Əlavə təhsil və təcrübə fakültəsi tələbə qəbulu elan edir
10:20 21.05.2019

HƏMAS VƏ İSRAİL YARIM İLLİK ATƏŞKƏS ELAN ETDİ
10:02 21.05.2019

TRAMP İRANLA DANIŞIQLARA RAZIDIR - İRAN İSƏ...
09:45 21.05.2019

Röya "Zaurla Günaydın"-da - " Kimin belə sevgilisi var" - VİDEO
09:29 21.05.2019

Meryem Uzerli Kanndakı geyiminə görə tənqid olundu - FOTOLAR
21:57 20.05.2019

Problemli kreditlərin həlli - Azərbaycan və koreya təcrübəsi müqayisə edildi
21:40 20.05.2019

Sabah hava necə olacaq?
21:21 20.05.2019

Sevinc Ağaşirinova "Bir Axşam"-da - ÖZƏL - FOTOLAR
21:04 20.05.2019

İbrahim Tatlısəsin : - "Əlvida, oğlum" - FOTOLAR
20:45 20.05.2019

Daxili orqanında narkotik vasitə və psixotrop maddə aşkarlanıb
20:29 20.05.2019

Gəncədə 73 yaşlı kişinin meyiti tapılıb
20:10 20.05.2019

Aygündən Xatuna sərt cavab
19:51 20.05.2019

Buzovna sakinində 5 kq-dan artıq marixuana aşkar olunub - FOTOLAR
19:36 20.05.2019

Kıvançın arvadının restoranına hücum olundu
19:20 20.05.2019

Mehdiabadda avtomobillə vurulan piyada xəstəxanada ölüb
19:03 20.05.2019

“Arsenal”-“Çelsi” qarşılaşması - Mayın son üç günündə bəzi məhdudiyyələr olacaq
18:48 20.05.2019

Müğənni Nurlan Təhməzli oğlu ilə ATV-də - ÖZƏL - FOTOLAR
18:30 20.05.2019

Bakı-Sumqayıt şosesində hərəkət məhdudlaşdırılır
18:11 20.05.2019

Fədayə Laçının məhkəməsi təxirə salınıb
17:55 20.05.2019

Qısqanc ər arvadının başını kəsib - Qəbələdə
17:48 20.05.2019

Səfurə yenə ana oldu - FOTOLAR
17:40 20.05.2019

Prezident İlham Əliyev Kürdəmirdə "ASAN xidmət" mərkəzinin tikintisinin başa çatdırılmasına 20 milyon manat ayırıb
17:35 20.05.2019

İki gün ərzində yol qəzalarında 6 nəfər dünyasını dəyişib
17:17 20.05.2019

Astarada ağır qəza, iki maşın toqquşub - Bir nəfər ölüb, 1 nəfər xəsarət alıb
17:00 20.05.2019

Prezident İlham Əliyev Zurab Seretelini “Dostluq” ordeni ilə təltif edib
16:46 20.05.2019

Sadıq Sadıqov: “Bu səhifə mənim həyat kitabımda artıq bağlanıb" - ACF-nın vitse-prezidentindən gözlənilməz açıqlamalar - FOTOLAR
16:28 20.05.2019

Məşhur qəssab klipə çəkildi - VİDEO
16:10 20.05.2019

Gürcüstandan gələn avtomobilin yanacaq çənində siqaretlər aşkarlanıb - FOTOLAR
15:53 20.05.2019

Elnar Xəlilov həyat yoldaşı ilə ilk dəfə ATV-də - ÖZƏL - FOTOLAR
15:36 20.05.2019

30 avrodan 225 avroya qədər - UEFA qiymətləri açıqladı
15:19 20.05.2019

Dörd ay əvvəl itkin düşən şəxsin meyiti tapıldı - Lerikdə
15:00 20.05.2019

61 yaşlı Şeron Stoun yenə göz qamaşdırdı - FOTOLAR
14:42 20.05.2019

Aygün övladları ilə ATV-də - ÖZƏL - FOTOLAR
14:25 20.05.2019

Aprelin 7-də keçirilən buraxılış imtahanlarının nəticələri elan olunub
14:04 20.05.2019

Bütün xəbərlər