Əlaqə: (012) 497-46-21 [email protected]

ATV.AZ×

Allah hardadır?

Allah hardadır?
3368 dəfə oxunub

Allahın varlığının əqli və nəqli dəlillərlə sübutu bəzən insanların məntiqini təmin etmir. Onlar daha fərqli, daha inandırıcı dəlillər istəyir, daha asan inanmaq üsulları arayırlar. Ən önəmlisi də odur ki, insanlar gözlə görünən, əllə tutulan dəlil-sübut istəyirlər. Bu dəlillər əslində var, hər an gözlərimizin önündə, əlimizin altındadır. Ancaq onun yoxluğunu iddia edirlər. Çünki heç kim öz ağlını, şüurunu yormaq, özü düşünmək istəmir. “Hər şeyin hazırı gözəldir” prinsipi daha rahatdır. “Mən sizə şah damarınızdan daha yaxınam” deyən Allah-Təala özünü hər an hər nəsnədə, hər feildə, hər zamanda göz qabağına qoyur. Amma bizim gözlərimiz həyatın maddi illüziyası ilə elə örtülüb ki, bu ülliziyadan arınıb da əsl həqiqəti görmək nəfsimizə ağır gəlir. Bu da bir gerçəkdir ki, “Allah zahirində batindir” deyimi işimizi bir az da asanlaşdırır. Yəni, O, özü özünü izah edir ki, mən hər an sizin gözünüzün önündəyəm. Varlığın hər zərrəsi, bütün mövcudiyyət Allahın varlığıdır, varlığının sübutudur. “Onu gözlər idrak edə bilməz. Fəqət o gözləri idrak edər” (Ənam 103). Fussilət 41/53.

Uzun zamandır davam edən “Allah hardadır” sualı, onun varlığının sübutu mövzusu bu gün də insanları düşündürür, “sübut elə, göstər mən də inanım” prinsipi hökm sürür. Bu sualın ən bəsit cavabı belə bir sualdır: sənin vicdanın varmı, ağlın varmı, varsa, hardadır? Qarşındakı təhqir olunduğunu düşünür bir an: əlbəttə, var, deyir. Varsa, o zaman göstər, görmədiyim bir şeyə necə inanım, deyirəm. O da vicdanının varlığına, ağlının varlığına dəlalət edən sübutlar deməyə başlayır. Bəli, elə buradaca özü sübut edir ki, bir şeyin görünməməsi onun yoxluğuna dəlalət etməz. Hava rəngsizdir, ancaq onun varlığını heç kim inkar etmir. Çünki havayla nəfəs alırıq və onun varlığını hər an hiss edirik. Beləcə Allahın varlığını gözlə görməsək də, onu hər an hiss edirik, çünki yaşayırıq, bədənimizdə can daşıyırıq, Allahın “ruhundan üfürdüyü nəfəsi”daşıyırıq.

İnsanın ağlı onu yaradanı dərk edəcək tutumda yaradılıbmı? Əgər yaradılıbsa, o zaman niyə hər kəs Allahı eyni səviyyədə dərk etmir? Yox, yaradılmayıbsa, o zaman dərk edənlər necə dərk edir? Sufilər Allahı dərk etməyə çalışmırlar. Onların fikrincə, Allahı sevərək, sevgiylə dərk etmək, eşqlə anlamaq mümkündür. Ən əsası da odur ki, sufilər ağla və dərrakəyə aldanmır, ağlı və dərakəni ilahi eşqin, Allah eşqinin, sevgisinin yanında çox cılız hesab edirlər. Sufilərə görə, Allah varlıqların ən açıq-aşkar olanıdır. Əslində, insanların, haqqında ən çox biliyə və məlumata sahib olduqları da elə Allah-Təaladır. O varlığı izah etmək lazımdır ki, o gizlidir, əlçatmazdır, bilinməzdir. Ancaq Allah-Təala deyir: “Mən sizə şah damarınızdan daha yaxınam”, “Mənim evim mömin bəndəmin qəlbidir,” “Mən yerə-göyə sığmadım, mömin qulumun qəlbinə sığdım”.

Son dövrlərdə Allahı dərk etmək, onun yerini təyin etmək üçün texniki elmlərin gücünü ortaya qoyurlar. Allahı düstura salıb, elmi əsaslarla izah etməyə cəhd edirlər. Elmi inkişafın əksinə deyiləm. Amma bu, insanın mənəviyyatını dəyişəcəkmi? Allahı dərk etmə təsəvvüfdə mənəvi, ruhi təmizlənmə ilə olur. Nəfs tərbiyəsi ilə qəlbin saflaşması, mənəvi yüksəlişlə əldə edilən ilahi sezişlərin verdiyi məmnunluq, qəlb rahatlığı, sonsuz zövq elmi texniki dərkdə də olacaqmı. Ən sonda Allahı dərk etməklə, onun yerini təyin etməklə, yəni mənəvi, ruhi olanı maddi olana bağlamaqla, məhdud və dar çərçivədə gözümüzün görə biləcəyi ölçüdəki izahlarla nəyə nail olmaq mümkündü? Mələkləri, şeytanı, ən sonda Allahı izah etsinlər, amma bu bir mənəviyyat işi olmaqdan çıxa bilməz. Hələ heç zaman dediyimiz anlayış sonuna qədər izah olunmayıb. Allah-Təala Qurani Kərimdə çox yerdə deyir, “heç düşünmürsənmi, heç düşünməzsənmi”. Yəni O, insana ipucu verir və düşün deyir.

Düşünürük, balaca, dırnağın ucu boyda bir toxumdan nəhəng bir ağaçı daşıyan, yaşıl ağaçdan qırmızı odu çıxaran hikməti, “bir damla sudan insanı yaradan” qüdrəti mühakimə etməklə onun nəyi əksiləcək. Kiçik bir toxumu torpağa qoyur, toxum cücərir, yaşıllaşır, böyüyür, qollu-budaqlı bir ağac olur, yarpaqlayır, çiçəkləyir, meyvə gətirir, sonra o meyvədən yenə toxum olur.”Öldürən və yenidən dirildən”demək deyilmi bu. Bir toxumun içində o boyda ağacı gizlədən Allah öz varlığını da beləcə heç ağlımıza gəlməyən, düşünmədiyimiz şəkildə kiçik varlıqlarda, hər an gözümüzün önündə olan nəsnələrdə, canlılarda, hər şeydə şifrələmişdir. Yetər ki, o toxumda ağacı görə bildiyimiz kimi, yaşıl ağacda qırmızı odu gördüyümüz kimi bütün varlıqda da Allah-Təalanı görə bilək. Bu gözlərimizin, qəlbimiz və idrakımızın ülviləşməsinin ardınca görəcək hala gəlməsi ilə mümkündür. Buna hər kəsin yaradılış baxımdan imkanı var.

Ayişə Nəbi

BUNU DA OXU

Ailə həyatı qurmağa hazırlaşan gənclərə ətrafdakılar niyə dəstək olmadı? - “Bizimləsən”də - VİDEO
Kosmonavtlar da unudulmadı - Onlara yeni il hədiyyəsi aparıldı
“Çelsi”nin transfer qadağası ləğv edildi
Bu gün 650 min ağac əkiləcək - Kampaniya bütün bölgələri əhatə edəcək - VİDEO
Qatar minik avtomobili ilə toqquşdu - Saatlıda
Xəbər lenti

“Həmrəy olaq” - Konsert proqramı təqdim olundu
21:48 07.12.2019

Şahin Mustafayev Nazirlər Kabinetinin Yol Hərəkəti Təhlükəsizliyi Komissiyasının sədri təyin edilib
18:35 07.12.2019

Bələdiyyə seçkilərinə hazırlıq - Şirvanda seminar-müşavirə keçirilib
18:10 07.12.2019

“Xalça diyarına səyahət" - Uşaq festivalında möhtəşəm anlar yaşanıb
17:52 07.12.2019

Sabah yağış yağacaq
17:30 07.12.2019

Ailə həyatı qurmağa hazırlaşan gənclərə ətrafdakılar niyə dəstək olmadı? - “Bizimləsən”də - VİDEO
14:33 07.12.2019

Tramp Dünya Bankını Çinə kredit verməyi dayandırmağa çağırıb
14:09 07.12.2019

Yada düşər xatirələr. 2005-ci il. - Abbas Bağırov - "Məhəbbətin qüdrəti" - VİDEO
13:44 07.12.2019

Kosmonavtlar da unudulmadı - Onlara yeni il hədiyyəsi aparıldı
13:20 07.12.2019

Kirayə mənzillər necə satılacaq? - Qaydalar açıqlandı - VİDEO
12:53 07.12.2019

Avstraliyada meşə yanğınları - Dörd nəfər ölüb, 30 nəfərdən çox xəsarət alan var
12:30 07.12.2019

Qaz sayğacları ilə bağlı qanunsuz pul yığılır - “Azəriqaz”dan abonentlərə xəbərdarlıq - VİDEO
12:11 07.12.2019

Avtomobillərin toqquşması ölümlə nəticələndi - Qəbələdə - FOTOLAR
11:51 07.12.2019

Qırğızıstanın sabiq Baş nazirlərinə hökm oxunub - FOTOLAR
11:32 07.12.2019

Vətəndaşların problemlərinin həlli diqqət mərkəzindədir - VİDEO
11:11 07.12.2019

“Danışan məktub” filmi yeni versiyada - Görmə və eşitmə məhdudiyyəti olan şəxslər üçün hazırlanıb - VİDEO
10:49 07.12.2019

Taliban 10 polis əməkdaşını qətlə yetirdi - Əfqanıstanda şiddətli atışma
10:25 07.12.2019

AFFA İcraiyyə Komitəsinin iclasının vaxtı açıqlandı
10:06 07.12.2019

Xaçmazda ağır avtoqəza - Sürücü və sərnişin dünyasını dəyişdi
09:45 07.12.2019

“KOB DOSTU”nun sayı artır - Lənkəran və Cəlilabadda da fəaliyyətə başladı
20:49 06.12.2019

Braziliyanın BMT-yə 415 milyon dollar borcu var - Ölkə səsvermə hüququndan məhrum edilə bilər
20:25 06.12.2019

TRASEKA hökumətlərarası komissiyasının 14-cü iclası - Bakı Bəyannaməsi qəbul edildi - FOTOLAR
20:00 06.12.2019

Rusiya pomidor idxalına qadağa qoyur - Qadağa Azərbaycana təsir edə bilərmi?
19:33 06.12.2019

“Putinlə təkbətək görüşdən qaç” - Poroşenkodan Zelenskiyə məsləhət
19:10 06.12.2019

Tramp iddiaları təkzib etdi - “ABŞ Yaxın Şərqə əlavə qüvvə göndərməyəcək”
18:45 06.12.2019

Ağacəkmə aksiyası bölgələri də əhatə edib - Tovuz və Qaxda 30 min ağac əkilib
18:28 06.12.2019

Həlak olan neftçilərin xatirəsi anıldı - SOCAR-ın əməkdaşları 100 min ağac əkdi
18:10 06.12.2019

Daha bir müəssisə bağlandı - Küçədən yığılan butulkalardan istifadə edilirmiş
17:44 06.12.2019

“YAP seçkidə yaxından iştirak edəcək” - Əli Əhmədov parlamentin buraxılmasından danışdı
17:21 06.12.2019

“Soyuq əllər, isti ürək” yarmarkasında maraqlı anlar - VİDEO
17:00 06.12.2019

Bələdiyyə seçkilərinə hazırlıq - Şirvanda seminar-müşavirə keçirilib
16:45 06.12.2019

Aqrar sığortanın tətbiqi - Yeni sistem hansı istiqamətləri əhatə edəcək?
16:25 06.12.2019

Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Şamaxı rayonunda ağacəkmə aksiyasında iştirak ediblər - FOTOLAR
16:22 06.12.2019

Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Şamaxıda Şahxəndan türbəsinin ətrafında aparılan abadlıq işləri ilə tanış olublar - FOTOLAR
16:13 06.12.2019

Xalq yazıçısı Anarla görüş keçirilib - BSU-da “Qələmin əfsunu” adlı tədbir təşkil olunub
16:07 06.12.2019

Ağacəkmə aksiyası - ATV- də nəcib təşəbbüsə qoşuldu - FOTOLAR
16:06 06.12.2019

“Çelsi”nin transfer qadağası ləğv edildi
15:45 06.12.2019

Nəbi Xəzrinin 95 illiyinə həsr olunmuş tədbir keçirilib
15:25 06.12.2019

Şənbə günü hava necə olacaq?
15:06 06.12.2019

Hansı şirkətlər kibertəhlükə ilə üz-üzə qalıb? - Bəzi müəssisələrin informasiya təhlükəsizliyi büdcəsi yoxdur - VİDEO
14:45 06.12.2019

ABŞ İran hakimiyyətini mindən çox etirazçının qətlində ittiham edib
14:23 06.12.2019

Bank kartlarını təhlükədən necə qoruyaq? - VİDEO
14:00 06.12.2019

Bərdədə pendir sexinin fəaliyyəti dayandırıldı - Məhsullar anti-sanitar şəraitdə hazırlanıb
13:41 06.12.2019

Xarici İşlər nazirləri gələn il görüşəcək - Həmsədr ölkələrin nümayəndə rəhbərləri bəyanat yaydı
13:20 06.12.2019

Bu gün 650 min ağac əkiləcək - Kampaniya bütün bölgələri əhatə edəcək - VİDEO
13:00 06.12.2019

Şamaxıda zəlzələ nəticəsində ziyan çəkmiş ailələr üçün yeni inşa edilən binada yaradılan şəraitlə tanışlıq - FOTOLAR
12:38 06.12.2019

Şamaxıda "ASAN Həyat" kompleksi istifadəyə verilib - Prezident İlham Əliyev açılışda iştirak edib - FOTOLAR
12:17 06.12.2019

266 min manat krediti qaytarmadı - 808 min manatlıq əmlakına həbs qoyuldu
11:55 06.12.2019

Anası tərəfindən atılmış Turanənin acı taleyi - VİDEO
11:40 06.12.2019

Elmar Məmmədyarov irlandiyalı nazirlə görüşüb - FOTOLAR
11:19 06.12.2019

Heydər Əliyev Fondu Rusiyada mükafata layiq görülüb
10:59 06.12.2019

Fransada gərginlik - 100-dən çox etirazçı saxlanılıb
10:18 06.12.2019

Polşa və Pribaltikanı NATO qoruyacaq - Yeni plan qəbul edildi
09:56 06.12.2019

Tarixdə bu gün - 6 Dekabr - Zəki Mürən, ilk telefon xətti, dünyanın ən iri həcmli ensiklopediyası, insulin...
09:35 06.12.2019

“Belarusla Rusiyanın birləşməsi mümkün deyil” - Lukaşenko ittifaqla bağlı qəti qərarını açıqladı
21:45 05.12.2019

“Azərbaycan ərazilərinin işğalı davam edir” - Çavuşoğludan ATƏT-in iclasında Qarabağ açıqlaması
21:38 05.12.2019

ABŞ silahla dolu İran gəmisini saxladı - Raket hissələri Husi üsyançılarına göndərilibmiş
21:22 05.12.2019

Milli Məclisə növbədənkənar seçkilərin təyin edilməsi haqqında - Sərəncam
21:00 05.12.2019

Serj Sarkisyana qarşı cinayət işi açıldı - O, dövlət büdcəsini mənimsəməkdə ittiham olunur
20:50 05.12.2019

Qəbul imtahanlarının vaxtı müzakirə olunur - Gözlənilən yarışlara uyğun dəqiqləşmə aparılacaq
20:25 05.12.2019

Bərpa olunan enerji mənbələrindən istifadə sahəsində pilot layihələrin həyata keçirilməsi tədbirləri haqqında - Sərəncam
19:49 05.12.2019

Şəhriyarla ailə həyatı qurmağa gələn qız niyə fikirini dəyişdi? - "Bizimləsən"də - VİDEO
19:30 05.12.2019

"Müasir Azərbaycan diplomatiyasının 100 illiyi” - Ərəb dilində kitab çap olunub
18:42 05.12.2019

Əqli mülkiyyət hüquqlarının müdafiəsi - Bakıda seminar keçirilir
18:36 05.12.2019

Bakı şəhərinin Xəzər rayonu ərazisində avtomobil yollarının yenidən qurulması işlərinin davam etdirilməsi ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında - Sərəncam
18:20 05.12.2019

On ölkədə "Azərbaycan Evi" fəaliyyətə başlayacaq - Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsi hesabat verdi
18:18 05.12.2019

Nəsiminin 650 illiyi qeyd olunur - Elmi-praktiki konfrans keçirilib
18:11 05.12.2019

Məhəmməd Hadinin 140 illiyinin qeyd edilməsi haqqında - Sərəncam
18:00 05.12.2019

Əlibaba Məmmədovun 90 illiyinin qeyd edilməsi haqqında - Sərəncam
17:30 05.12.2019

“Müzakirələr kifayət qədər çətin keçdi” - Məmmədyarov erməni həmkarı ilə görüşdən danışdı
17:28 05.12.2019

Bibiheybət yolu nə vaxt təmir ediləcək? - Agentlik əlaqədar qurumlardan hesabat gözləyir
17:10 05.12.2019

İcbari tibbi sığorta haqqı necə hesablanacaq? - Dövlət Agentliyindən açıqlama
16:30 05.12.2019

Magistraturaya qəbul qaydası dəyişə bilər - İmtahanın birmərhələli keçirilməsi təklif olunub
15:39 05.12.2019

Məişət əşyaları oğurlayan şəxs tutuldu - Quba sakini həmkəndlisinin evini qarət edib
12:49 05.12.2019

Kürdəmirdə “FORD” yük maşınına çırpılıb - Ölən və xəsarət alanlar var - FOTOLAR
09:50 05.12.2019

Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirləri görüşüb
09:35 05.12.2019

Tarixdə bu gün - 5 Dekabr - “Bermud üçbucağı”, Könüllülər günü, Uolt Disney...
09:19 05.12.2019

Sabah hava necə olacaq?
14:55 04.12.2019

Slovakiyada Qarabağ müzakirəsi - Azərbaycan münaqişənin həllinə dair mövqeyini təqdim edib
13:39 04.12.2019

Elmi-tədqiqat işləri artıb
13:21 04.12.2019

Bütün xəbərlər