Əlaqə: (012) 497-46-21 [email protected]

ATV.AZ×

Dünya güclərinin böyük oyunu: İnformasiya müharibəsi - Günümüzün reallığı

Dünya güclərinin böyük oyunu: İnformasiya müharibəsi - Günümüzün reallığı
   28460 dəfə oxunub

Tarix boyu müharibələrdə informasiyanın rolu çox böyük olub. Orta əsrlərdə Şərqdə dərvişlər, Avropada isə kilsə monaxlarının yardımı ilə düşmən qüvvənin sayı, hərbi gücü və digər məlumatlar öyrənilirdi. Orta əsrlərdə də xüsusi adamların yardımı ilə düşmən ərazisində təbliğat  işi aparmaq, ölkə daxilində narazılıq formalaşdırmaq çox önəm verilən məsələlərdən idi. Məsələn, Səfəvi hökmdarı Şah İsmayıl Xətai müharibəyə başlamazdan öncə həmin məmləkətə yüzlərlə dərviş göndərərdi. Bu dərvişlər düşmən tərəfdə dövlətə qarşı xalq arasında narazılıq yaradar, düşmən ordusunun döyüşdən əvvəl artıq psixoloji məğlubiyyətinin əsasını qoyardılar.

 XlX əsrdə elmin inkişafı ilə informasiyanın çatdırılması da sürətləndi. Məsələn, birinci dünya savaşındakı dönəmə baxsaq, kütləvi çap vasitələrində düşmən obrazi karikaturlaşdırılır və insanlarda ikrah hissi oyadılırdı. Ön cəbhədə isə xüsusi vərəqələr paylanaraq, düşmən ordusuna və mülki əhaliyə təslim olma ilə bağlı çağırışlar olardı. İkinci dünya savaşı və soyuq müharibə dönəmində Sovetlər qapalı ölkə olduğundan düşmənin müdaxilə imkanlarını azaldırdı. Buna görə də Qərb ölkələri ilə Sovetlər arasında əsl kəşfiyyat, xəfiyyə müharibəsi başlandı. Xəfiyyələrin əsas qüvvəsi və vəzifəsi gizli olan informasiyanı öz tərəfinə ötürməsi idi. Lazım gəldiyi halda isə təbliğat işlərini apararaq, dövlət strukturunun zəifləməsinə nail olmaq idi. Texnologiyanın inkişafı ilə informasiyanın yayımı və kəmiyəti də artdı. Dünyamız böyük kəndi xatırlatmağa başladı. Mədəniyyət artıq iformasiya və təbliğat maşının bir hissəsinə çevirildi. Siyası anlamda isə açıq mübarizəni radiolar, qəzetlər və kitablar oynayırdı. Soyuq müharibə zamanı Qərbdən yayımlanan radio verlişlər sovetlərin ərazilərinə sızdırılır və əhali arasında öz təbliğatını aparırdı.

İndiki internet dönəmimizdə də müharibələrin metodikası dəyişməyib, dəyişən sadəcə vasitələrdir. Zamanında güclü olan qəzet, TV, radio qloballaşmada ən rahat məlumat vasitəsi Oolan internete öz yerini verməkdədir. İnternet günü-gündən öz imkanlarını artıraraq sosial sayt şirkətlərinin, informasiya agentliklərinin, necə deyərlər meydanına çevirildi.

Qloballaşan dünyamızın müharibə qanunları və metodikası da dəyəişib. Dünya qüvvələri döyüşləri öz ərazisində deyil, mübarizə apardıqları ölkələrin ərazisində aparmağı üstün tuturlar və nəticədə regionlarda separatçı, terror quruplaşmaları yaranır. Müasir terrorçuların öz təlim düşərgələri, silah anbarları ilə yanaşı, təbliğat işi aparan xüsusi kiber qrupları da fəaliyyət göstərir ki, informasiya və təbliğatları öz xeyirlərinə yönəldə bilsin.

ATV.az-a açıqlama verən PR texnologiyaları üzrə mütəxəssis Əli Hacızadə araşdırdığımız mövzu ilə bağlı bunları bildirdi: “Müasir dünyada müharibə sadəcə real həyatda deyil, virtual məkanda da aparılır. Demək olar ki, bütün ölkələrin aidiyyatı orqan və təşkilatları bundan xəbərdardır və informasiya məkanında geniş fəaliyyət planlarına və bu sahədə fəaliyyət göstərən xüsusi qurumlara malikdirlər. Lakin informasiya məkanının inkişafı ilə daha çoxsaylı qruplar bu məkanda öz yerini tutmaq və ya tutduğu yeri genişləndirmək üçün mübarizəyə qoşuldular. Müxtəlif dövlətlərdən savayı, bu mübarizəyə, iri transmilli şirkətlər, siyasi qruplar, şou biznes nümayəndələri və nəhayət terrorçular qoşuldu. Son zamanlar İŞİD terrorçuları sosial şəbəkələrdə “digital marketinq” ustalığı nümayiş etdirir. Bu vaxta qədər heç bir radikal və ya terrorçu təşkilatlar sosial şəbəkələrdən İŞİD-in istifadə etdiyi kimi mahircəsinə istifadə edə bilməyib. İŞİD-in kiber əsgərləri, “Twitter” və “Youtube”u öz təbliğat materialları ilə bolluca doldurublar. “Facebook” və “Instagram” sosial şəbəkələri də onların diqqətindən yayınmayıb. Bu sosial şəbəkələr İŞİD üçün həm təbliğat, həm xəbərləşmə (koordinasiya). həm də yeni döyüşçülərin cəlb olunması məqsədi ilə “hərbi komissarlıqlar” rolunu oynayır. Hətta  Rusiyada məşhur olan “Vkontakte” sosial şəbəkəsi də terrorçuların nəzərindən qaçmayıb. Bununla yanaşı, terrorçular öz hədələrini yaymaq üçün də sosial şəbəkələrdən aktiv istifadə edirlər.

Bütün bunlar ona dəlalət edir ki, dünya ictimaiyyəti kifayət qədər ciddi, yaxşı təşkil olunmuş və təchiz olunmuş bir düşmənlə üz-üzədir. Buna əsaslanaraq, qeyd etmək lazımdır ki, terrorçuların dünya informasiya məkanında, xüsusən onun sosial şəbəkə seqmentində yaratdıqları infrastruktura daha diqqətli və ciddi yanaşmaq lazımdır. Terroçularla mübarizə aparan ölkələrin xüsusi xidmət orqanlarının qarşısında qlobal informasiya məkanında terror infrastrukturunun aşkar olunması və fəaliyyətinin qarşısının alınması kimi çətin bir məsələ durur.Təbii ki, xüsusi xidmət orqanları effektivliyin artırılması məqsədi ilə öz mübarizələrini dünya miqyaslı iri sosial şəbəkə və qlobal informasiya məkanının digər nəhəng iştirakçılarının rəhbərləri ilə koordinasiya etməlidirlər. Qərbdə bəzi ekspertlər hesab edir ki, sosial şəbəkələrdə terrorçularla mübarizə aparmaq söz azadlığının məhdudlaşdırılması kimi qiymətləndirilə bilər. Mən bununla razı deyiləm, hesab edirəm ki, xüsusi xidmət orqanları, terrorçuların sosial şəbəkələrdə yaratdığı səhifə və rəsmi hesabları bağlamaqla yanaşı, həm də ayrı-ayrı terrorçu və onlara yaxın şəxslərin də hesablarını aşkar edib, fəaliyyətlərinin dayandırılmasına nail olmalıdırlar. İnsan başlarının kəsilməsi və bunun görüntülərinin sosial şəbəkə vasitəsi ilə yayılmasının söz və ifadə azadlığına heç bir aidiyatı yoxdur. Burada Google, Yahoo, Yandex və sair bu kimi axtarış servislərinin rolunu da qeyd etmək istərdim. Belə ki, bu servislərin görə biləcəyi ən effektiv tədbirlərdən biri terrorçulara və terror təşkilatlarına aid məzmunun axtarış nəticələrindən çıxarılması ola bilər. Ərəb  ölkələrində başlayan “Ərəb Baharı” ictimai-siyasi həyatda, sosial şəbəkələrin və onlarla işin nə dərəcədə əhəmiyyətli olduğunu göstərdi. Xüsusən bu sahədə “Twitter” sosial şəbəkəsi önə çıxdı. Bu sosial şəbəkə informasiyanı virus prinsipi ilə tez bir zamanda yaymaq üçün hal-hazırda dünyada mövcud olan ən optimal vasitədir. Qərbdə bunu yaxşı bilirlər və istifadə edirlər. “Ərəb baharı” və sosial şəbəkələrin burada rolu bir çox dövlətləri öz informasiya təhlükəsizliyi siyasətinə təkrar baxmağa, orada korrektələr etməyə vadar etdi. Bu əslində normal və gözləniləndi. “Ərəb baharı”nın başlanmasından 5 il ötür, indi istər adını çəkdiyim “Twitter” sosial şəbəkəsi, istər digər sosial şəbəkələr daha da inkişaf edib, istifadəçi saylarını artırıb, informasiya yaymaq imkanlarını genişləndirib və gücləndirib. İri ölkələrdə bu sahə ilə məşğul olan qurum və təşkilatların nəzdində olan proqnozlaşdırma qrupları, milli informasiya təhlükəsizliyi strategiyasının işlənib hazırlanması zamanı bütün bunları təbii ki, nəzərə alırlar. Bu sahədə iş aparmayan və ya bu işi aparmaq üçün kadr və imkanları olmayan dövlətlər isə, onlara qarşı ola biləcək təhdidlərin qarşısında acizdirlər. Bəzi dövlətlər iri sosial şəbəkələrə ölkələrindən girişi məhdudlaşdırmaqla mübarizə aparmaq istəsə də, bu ildən ilə daha da artan və təkmilləşən proksi proqramların sayəsində müşkül məsələyə çevirilir. “

Mütəxəssisin vurğuladığı kimi, bir çox sosial şəbəkələri idarə edən şirkətlər terrorçuların fəaliyyətini məhdudlaşdıra bilər. Nədənsə bu baş vermir. “Yotube” kimi geniş video saytında kənar bir video yükləndikdə, həmən video o dəqiqə qadağaya düşür, ancaq nədənsə “Yotube”a yüklənən İŞİD-in edam kadrları uzun zaman seyrçilərin baxışına buraxılır. Dünya gücləri informasiya təhlükəsizliyini təmin etmək və digər ölkələrdə yaşayan əhalini öz təsiri altına salmaq üçün, özünəməxsus sosial şəbəkə saytı yaradır və piyarını aparır. Bununla da uzun illər  silah gücünə aparılan müharibələr, sadəcə internet adlandırdığımız virtual məkanda çox rahatlıqla həyata keçirilir və qazanılır.

İnternet on illərlə aparılan qanlı savaşların işini qısa zamanda çox sadə üsulla həyata keçirir. Unutmaq lazım deyil ki, kobud fiziki qüvvə ilə müharibə aparmaq artıq müasir dövrümüzdə sərfəli deyil. Müasir mühairbələr virtual müstəvidə aparılır. Və sonda araşdırmamı böyük Azərbaycan astronomu və mütəfəkkiri Nəsrəddin Tusinin bir cümləsi ilə yekunlaşdırıram: “Alimin müharibə haqqında bir gün düşünməsi, bir çevik ordunun on illik savaşına bərabərdir”.

Orxan Muxtarlı

 

BUNU DA OXU

Sahil Babayev:"DOST mərkəzləri əlillərin reabilitasiya vasitələri ilə rahat təminatı imkanlarını artıracaq"
Bu il 350 ton gül ləçəyi toplanacaq - 130 kiloqram gül yağı istehsal ediləcək
Məşhurlar "Kan Festifalında" - FOTOLAR
Рассеянный отец привел домой из садика чужую дочку
TRAMP TÜRKİYƏ İLƏ GÜZƏŞTLİ TİCARƏTİ LƏĞV EDİB
Xəbər lenti

Qubadan Qonaqkəndə yeni yol çəkilir - Keçilməz Babaçayın üzərində körpü salınır - VİDEO
22:46 18.05.2019

Azərbaycan 10 islahatçı ölkədən biridir - VİDEO
22:27 18.05.2019

Muzeylərdə “Açıq Qapı” günü - 28 muzeyə giriş pulsuz olub - VİDEO
22:09 18.05.2019

Bazar günü hava necə olacaq?
21:50 18.05.2019

Emiliya "Zövqə doğru"-da - " Kaş ki " - VİDEO
21:29 18.05.2019

Aqşın Fatehi atası zamanında niyə pulsuz parasız qoydu? - "Şou ATV"-də - VİDEO
21:08 18.05.2019

Səbinə Məmmədova "Axşamın oyunu" verilişində - "Ulduzlar" - VİDEO
20:50 18.05.2019

Sabah imtahandır - 35 min 422 abituriyent biliyini sınayacaq
20:29 18.05.2019

Bahar Lətifqızı "Şou ATV"-də - "Qız qalası" - VİDEO
20:06 18.05.2019

Ərik tumunun orqanizimə inanılmaz faydası
19:45 18.05.2019

Röyadan canlı ifa - "Zaurla Günaydın"-da - VİDEO
19:26 18.05.2019

Üzüm yarpağının maraqlı duza qoyulması üsulu - Bunu bilirdimizmi? - VİDEO
19:09 18.05.2019

Nahidə Babaşlı "Zaurla Günaydın"-da - FOTOLAR
18:50 18.05.2019

Hüseyn İbrahimovun 100 illik yubileyi qeyd ediləcək
18:34 18.05.2019

Rövşən bəy bacısına qovuşdu - "Bizimləsən"-də - VİDEO
18:18 18.05.2019

Şəbnəm Tovuzlu "Zaurla Günaydın"-da - " İndi necəsən mənsiz " - VİDEO
17:59 18.05.2019

Namiq Qaraçuxurlu : - "Mənə xeyir-dua edən insanlara" - FOTOLAR
17:40 18.05.2019

Zöhrə Ağamirova Avropa Çempionatında gürzlərlə hərəkətlərdə finala çıxdı
17:21 18.05.2019

Ötən gün cinayət törətməkdə şübhəli bilinən 20 nəfər saxlanılıb
17:03 18.05.2019

Taleh Qaraşov ordenlə təltif olundu
16:51 18.05.2019

Sahil Babayev:"DOST mərkəzləri əlillərin reabilitasiya vasitələri ilə rahat təminatı imkanlarını artıracaq"
16:46 18.05.2019

Məşhur modelin müəmmalı ölümü - FOTOLAR
16:25 18.05.2019

"UEFA "Çelsi" və "Arsenal" klublarının hər birinə 10 min bilet ayıra bilər" - Elxan Məmmədov
16:06 18.05.2019

Roza Cəlilovanın 90 illiyi qeyd edildi - FOTOLAR
15:47 18.05.2019

"Axşamın oyunu" verilişində bu gün kimlər rəqib olacaq? - ÖZƏL - FOTOLAR
15:26 18.05.2019

"Zaurla Günaydın"-nın balaca qonaqları - ÖZƏL - FOTOLAR
15:10 18.05.2019

Fərda oğluna ad günü etdi - FOTOLAR
14:53 18.05.2019

Vidadi Bərdəlinin xanımı ağır vəziyyətdədir
14:35 18.05.2019

Unudulmaz rəqslər. 1977-ci il. - Jeetendra, Dharmendra, Neetu Singh, Zeenat Aman "Əbədi məhəbbət nağılı" filmində - VİDEO
14:18 18.05.2019

Dilənçiliklə məşğul olan 19 nəfər saxlanılıb onlardan 10- u uşaqdır
13:58 18.05.2019

Çox asan üsulla qış üçün alça turşusu hazırlayın - VİDEO
13:37 18.05.2019

"Zaurla Günaydın" verilişinin şənbə qonaqları - ÖZƏL - FOTOLAR
13:19 18.05.2019

Vasif Məhərrəmli "Ulduzlu yayım" verilişində - "Ömür payım" - VİDEO
13:00 18.05.2019

Gözlənilən final günü bugündür - VİDEO
12:40 18.05.2019

Жозе Моуринью решил напомнить о себе, "уколов" Месси
12:20 18.05.2019

Son üç ayda Azərbaycanda 13 mindən çox nikah qeydə alınıb
12:01 18.05.2019

Luis Enrike yığmadan gedir?
11:44 18.05.2019

Bu gün Bakıda ödənşsiz ziyarət olunan muzeylərin siyahısı
11:25 18.05.2019

Bakıda avtomobildə silah-sursat aşkarlanıb
11:08 18.05.2019

Qax sakini özünü yandırdı
10:51 18.05.2019

"Kan Festifalı"nın ən balaca qonağı - FOTOLAR
10:40 18.05.2019

Cocuq Mərcanlıda iftar süfrəsi təşkil edilib - FOTOLAR
10:22 18.05.2019

Azərbaycan etibatlı tərəfdaşdır - Azərbaycan-Avropa İttifaqı münasibətlərində yeni dönəm - VİDEO
10:03 18.05.2019

Onlayn bank hesabı açmaq mümkün olacaq - Bank sistemində yenilik
09:46 18.05.2019

Azərbaycan 190 ölkə sırasında 25-cidir - Dünya Bankı "Doing Business-2019” hesbatını açıqladı - VİDEO
09:29 18.05.2019

Təmsilçimiz final mərhələsində - Çingiz Mustafayev “Avroviziya-2019”un favoritləri sırasındadır - VİDEO
22:12 17.05.2019

Bu il 350 ton gül ləçəyi toplanacaq - 130 kiloqram gül yağı istehsal ediləcək
21:50 17.05.2019

İlham Əliyev müsəlman ölkələrinin Azərbaycandakı səfirlərini və diplomatik nümayəndəliklərinin rəhbərlərini qəbul edib - VİDEO
21:32 17.05.2019

Gədəbəydə apteki qarət edən oğru dəstə saxlanılıb - FOTOLAR
21:15 17.05.2019

Aprelin 7-də keçirilən buraxılış imtahanlarının nəticələri açıqlanıb
21:00 17.05.2019

"Kan Festifalı"nın açılışını görənlər nə qədər "tərlədilər"
20:39 17.05.2019

Müəllimlərin işə qəbulu ilə bağlı sınaq imtahanı keçiriləcək
20:20 17.05.2019

Röya "Zaurla Günaydın"-da - " Bədənimə Dol" - VİDEO
20:02 17.05.2019

İnternetə görə ödəniş sistemi dəyişdi - Ayın 1-dən 5-nə olan müddət aradan götürüldü
19:45 17.05.2019

Məşhurlar "Kan Festifalında" - FOTOLAR
19:26 17.05.2019

Sabah növbəti TOEFL IBT və “PTE Academic” ingilis dili imtahanları keçiriləcək
19:09 17.05.2019

Bakı, Quba və Lənkəranda yaşıllıqların kütləvi məhvi ilə bağlı cinayət işi açıldı
18:48 17.05.2019

Prezident İlham Əliyev Ukraynanın Azərbaycanda yeni təyin olunmuş səfirinin etimadnaməsini qəbul edib - FOTOLAR
18:32 17.05.2019

Məleykə bu paylaşımı etdi, tənqid olundu
18:15 17.05.2019

UEFA Avropa liqası finalına hazırlıq - Hava limanı gücləndirilmiş iş rejimində çalışacaq
17:56 17.05.2019

Gül mağazasında mənşəyi məlum olmayan ət aşkarlandı - Xudatda - FOTOLAR
17:37 17.05.2019

Şənbə günü hava necə olacaq?
17:18 17.05.2019

Pantomima Teatrı - 25! - FOTOLAR
17:01 17.05.2019

"Ford"la idarəetməni itirdi və...
16:44 17.05.2019

Prezident İlham Əliyev və birinci xanım Mehriban Əliyeva Ümumrusiya Bədii Gimnastika Federasiyasının prezidenti ilə görüşüblər - FOTOLAR
16:25 17.05.2019

61 yaşında 61 ədəd çətənə kolu becərdi - Ağdaşda - FOTOLAR
16:23 17.05.2019

Aparıcıdan “Eurovision”da bayrağımıza edilən hörmətsizlik barədə - Açıqlama
16:06 17.05.2019

Saatlı və Sabirabad rayonlarının icra başçıları vəzifələrindən azad ediliblər
15:45 17.05.2019

Prezident İlham Əliyev Arif Məlikovun xatirəsinin əbədiləşdirilməsi haqqında sərəncam imzalayıb
15:35 17.05.2019

Bakı-Batumi aviareysi açılacaq - İyun ayında birbaşa uçuşlar başlayacaq
15:26 17.05.2019

Dünya şöhrətli aktyor bu dəfə “Betmen”i canlandıracaq - FOTOLAR
15:08 17.05.2019

ETSN-də Serbiya Nazirliyinin dövlət katibi ilə görüş keçirilib
14:50 17.05.2019

Körpü üstündə mübahisə düşdü - 68 yaşlı kişi qətlə yetirildi
14:32 17.05.2019

Narkotik vasitə və silah aşkarlandı - Gəncədə əməliyyat keçirilib
14:14 17.05.2019

Flora Kərimova "Ən yaxşısı" verilişində - "Tapar məni" - VİDEO
14:00 17.05.2019

Soyuq və solğun ayaq ciddi xəstəliklərin əlamətidir
13:40 17.05.2019

"Şou ATV" -nin növbəti qonaqları - ÖZƏL - FOTOLAR
13:23 17.05.2019

Рассеянный отец привел домой из садика чужую дочку
13:05 17.05.2019

“Bölgələrdən bölgələrə” Şamaxıda - FOTOLAR
12:47 17.05.2019

Heydər Əliyev Fondu Rəmişin müalicəsini öz üzərinə götürdü
12:30 17.05.2019

Bütün xəbərlər