Əlaqə: (012) 497-46-21 [email protected]

ATV.AZ×

Dünya güclərinin böyük oyunu: İnformasiya müharibəsi - Günümüzün reallığı

Dünya güclərinin böyük oyunu: İnformasiya müharibəsi - Günümüzün reallığı
   28761 dəfə oxunub

Tarix boyu müharibələrdə informasiyanın rolu çox böyük olub. Orta əsrlərdə Şərqdə dərvişlər, Avropada isə kilsə monaxlarının yardımı ilə düşmən qüvvənin sayı, hərbi gücü və digər məlumatlar öyrənilirdi. Orta əsrlərdə də xüsusi adamların yardımı ilə düşmən ərazisində təbliğat  işi aparmaq, ölkə daxilində narazılıq formalaşdırmaq çox önəm verilən məsələlərdən idi. Məsələn, Səfəvi hökmdarı Şah İsmayıl Xətai müharibəyə başlamazdan öncə həmin məmləkətə yüzlərlə dərviş göndərərdi. Bu dərvişlər düşmən tərəfdə dövlətə qarşı xalq arasında narazılıq yaradar, düşmən ordusunun döyüşdən əvvəl artıq psixoloji məğlubiyyətinin əsasını qoyardılar.

 XlX əsrdə elmin inkişafı ilə informasiyanın çatdırılması da sürətləndi. Məsələn, birinci dünya savaşındakı dönəmə baxsaq, kütləvi çap vasitələrində düşmən obrazi karikaturlaşdırılır və insanlarda ikrah hissi oyadılırdı. Ön cəbhədə isə xüsusi vərəqələr paylanaraq, düşmən ordusuna və mülki əhaliyə təslim olma ilə bağlı çağırışlar olardı. İkinci dünya savaşı və soyuq müharibə dönəmində Sovetlər qapalı ölkə olduğundan düşmənin müdaxilə imkanlarını azaldırdı. Buna görə də Qərb ölkələri ilə Sovetlər arasında əsl kəşfiyyat, xəfiyyə müharibəsi başlandı. Xəfiyyələrin əsas qüvvəsi və vəzifəsi gizli olan informasiyanı öz tərəfinə ötürməsi idi. Lazım gəldiyi halda isə təbliğat işlərini apararaq, dövlət strukturunun zəifləməsinə nail olmaq idi. Texnologiyanın inkişafı ilə informasiyanın yayımı və kəmiyəti də artdı. Dünyamız böyük kəndi xatırlatmağa başladı. Mədəniyyət artıq iformasiya və təbliğat maşının bir hissəsinə çevirildi. Siyası anlamda isə açıq mübarizəni radiolar, qəzetlər və kitablar oynayırdı. Soyuq müharibə zamanı Qərbdən yayımlanan radio verlişlər sovetlərin ərazilərinə sızdırılır və əhali arasında öz təbliğatını aparırdı.

İndiki internet dönəmimizdə də müharibələrin metodikası dəyişməyib, dəyişən sadəcə vasitələrdir. Zamanında güclü olan qəzet, TV, radio qloballaşmada ən rahat məlumat vasitəsi Oolan internete öz yerini verməkdədir. İnternet günü-gündən öz imkanlarını artıraraq sosial sayt şirkətlərinin, informasiya agentliklərinin, necə deyərlər meydanına çevirildi.

Qloballaşan dünyamızın müharibə qanunları və metodikası da dəyəişib. Dünya qüvvələri döyüşləri öz ərazisində deyil, mübarizə apardıqları ölkələrin ərazisində aparmağı üstün tuturlar və nəticədə regionlarda separatçı, terror quruplaşmaları yaranır. Müasir terrorçuların öz təlim düşərgələri, silah anbarları ilə yanaşı, təbliğat işi aparan xüsusi kiber qrupları da fəaliyyət göstərir ki, informasiya və təbliğatları öz xeyirlərinə yönəldə bilsin.

ATV.az-a açıqlama verən PR texnologiyaları üzrə mütəxəssis Əli Hacızadə araşdırdığımız mövzu ilə bağlı bunları bildirdi: “Müasir dünyada müharibə sadəcə real həyatda deyil, virtual məkanda da aparılır. Demək olar ki, bütün ölkələrin aidiyyatı orqan və təşkilatları bundan xəbərdardır və informasiya məkanında geniş fəaliyyət planlarına və bu sahədə fəaliyyət göstərən xüsusi qurumlara malikdirlər. Lakin informasiya məkanının inkişafı ilə daha çoxsaylı qruplar bu məkanda öz yerini tutmaq və ya tutduğu yeri genişləndirmək üçün mübarizəyə qoşuldular. Müxtəlif dövlətlərdən savayı, bu mübarizəyə, iri transmilli şirkətlər, siyasi qruplar, şou biznes nümayəndələri və nəhayət terrorçular qoşuldu. Son zamanlar İŞİD terrorçuları sosial şəbəkələrdə “digital marketinq” ustalığı nümayiş etdirir. Bu vaxta qədər heç bir radikal və ya terrorçu təşkilatlar sosial şəbəkələrdən İŞİD-in istifadə etdiyi kimi mahircəsinə istifadə edə bilməyib. İŞİD-in kiber əsgərləri, “Twitter” və “Youtube”u öz təbliğat materialları ilə bolluca doldurublar. “Facebook” və “Instagram” sosial şəbəkələri də onların diqqətindən yayınmayıb. Bu sosial şəbəkələr İŞİD üçün həm təbliğat, həm xəbərləşmə (koordinasiya). həm də yeni döyüşçülərin cəlb olunması məqsədi ilə “hərbi komissarlıqlar” rolunu oynayır. Hətta  Rusiyada məşhur olan “Vkontakte” sosial şəbəkəsi də terrorçuların nəzərindən qaçmayıb. Bununla yanaşı, terrorçular öz hədələrini yaymaq üçün də sosial şəbəkələrdən aktiv istifadə edirlər.

Bütün bunlar ona dəlalət edir ki, dünya ictimaiyyəti kifayət qədər ciddi, yaxşı təşkil olunmuş və təchiz olunmuş bir düşmənlə üz-üzədir. Buna əsaslanaraq, qeyd etmək lazımdır ki, terrorçuların dünya informasiya məkanında, xüsusən onun sosial şəbəkə seqmentində yaratdıqları infrastruktura daha diqqətli və ciddi yanaşmaq lazımdır. Terroçularla mübarizə aparan ölkələrin xüsusi xidmət orqanlarının qarşısında qlobal informasiya məkanında terror infrastrukturunun aşkar olunması və fəaliyyətinin qarşısının alınması kimi çətin bir məsələ durur.Təbii ki, xüsusi xidmət orqanları effektivliyin artırılması məqsədi ilə öz mübarizələrini dünya miqyaslı iri sosial şəbəkə və qlobal informasiya məkanının digər nəhəng iştirakçılarının rəhbərləri ilə koordinasiya etməlidirlər. Qərbdə bəzi ekspertlər hesab edir ki, sosial şəbəkələrdə terrorçularla mübarizə aparmaq söz azadlığının məhdudlaşdırılması kimi qiymətləndirilə bilər. Mən bununla razı deyiləm, hesab edirəm ki, xüsusi xidmət orqanları, terrorçuların sosial şəbəkələrdə yaratdığı səhifə və rəsmi hesabları bağlamaqla yanaşı, həm də ayrı-ayrı terrorçu və onlara yaxın şəxslərin də hesablarını aşkar edib, fəaliyyətlərinin dayandırılmasına nail olmalıdırlar. İnsan başlarının kəsilməsi və bunun görüntülərinin sosial şəbəkə vasitəsi ilə yayılmasının söz və ifadə azadlığına heç bir aidiyatı yoxdur. Burada Google, Yahoo, Yandex və sair bu kimi axtarış servislərinin rolunu da qeyd etmək istərdim. Belə ki, bu servislərin görə biləcəyi ən effektiv tədbirlərdən biri terrorçulara və terror təşkilatlarına aid məzmunun axtarış nəticələrindən çıxarılması ola bilər. Ərəb  ölkələrində başlayan “Ərəb Baharı” ictimai-siyasi həyatda, sosial şəbəkələrin və onlarla işin nə dərəcədə əhəmiyyətli olduğunu göstərdi. Xüsusən bu sahədə “Twitter” sosial şəbəkəsi önə çıxdı. Bu sosial şəbəkə informasiyanı virus prinsipi ilə tez bir zamanda yaymaq üçün hal-hazırda dünyada mövcud olan ən optimal vasitədir. Qərbdə bunu yaxşı bilirlər və istifadə edirlər. “Ərəb baharı” və sosial şəbəkələrin burada rolu bir çox dövlətləri öz informasiya təhlükəsizliyi siyasətinə təkrar baxmağa, orada korrektələr etməyə vadar etdi. Bu əslində normal və gözləniləndi. “Ərəb baharı”nın başlanmasından 5 il ötür, indi istər adını çəkdiyim “Twitter” sosial şəbəkəsi, istər digər sosial şəbəkələr daha da inkişaf edib, istifadəçi saylarını artırıb, informasiya yaymaq imkanlarını genişləndirib və gücləndirib. İri ölkələrdə bu sahə ilə məşğul olan qurum və təşkilatların nəzdində olan proqnozlaşdırma qrupları, milli informasiya təhlükəsizliyi strategiyasının işlənib hazırlanması zamanı bütün bunları təbii ki, nəzərə alırlar. Bu sahədə iş aparmayan və ya bu işi aparmaq üçün kadr və imkanları olmayan dövlətlər isə, onlara qarşı ola biləcək təhdidlərin qarşısında acizdirlər. Bəzi dövlətlər iri sosial şəbəkələrə ölkələrindən girişi məhdudlaşdırmaqla mübarizə aparmaq istəsə də, bu ildən ilə daha da artan və təkmilləşən proksi proqramların sayəsində müşkül məsələyə çevirilir. “

Mütəxəssisin vurğuladığı kimi, bir çox sosial şəbəkələri idarə edən şirkətlər terrorçuların fəaliyyətini məhdudlaşdıra bilər. Nədənsə bu baş vermir. “Yotube” kimi geniş video saytında kənar bir video yükləndikdə, həmən video o dəqiqə qadağaya düşür, ancaq nədənsə “Yotube”a yüklənən İŞİD-in edam kadrları uzun zaman seyrçilərin baxışına buraxılır. Dünya gücləri informasiya təhlükəsizliyini təmin etmək və digər ölkələrdə yaşayan əhalini öz təsiri altına salmaq üçün, özünəməxsus sosial şəbəkə saytı yaradır və piyarını aparır. Bununla da uzun illər  silah gücünə aparılan müharibələr, sadəcə internet adlandırdığımız virtual məkanda çox rahatlıqla həyata keçirilir və qazanılır.

İnternet on illərlə aparılan qanlı savaşların işini qısa zamanda çox sadə üsulla həyata keçirir. Unutmaq lazım deyil ki, kobud fiziki qüvvə ilə müharibə aparmaq artıq müasir dövrümüzdə sərfəli deyil. Müasir mühairbələr virtual müstəvidə aparılır. Və sonda araşdırmamı böyük Azərbaycan astronomu və mütəfəkkiri Nəsrəddin Tusinin bir cümləsi ilə yekunlaşdırıram: “Alimin müharibə haqqında bir gün düşünməsi, bir çevik ordunun on illik savaşına bərabərdir”.

Orxan Muxtarlı

 

BUNU DA OXU

Azərbaycanlı alimlərdən növbəti uğur - Rusiya Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçildilər
Cüdoçularımız növbəti "Böyük Dəbilqə"yə bu heyətlə qatılacaq
Siyəzəndə yol qəzasında həlak olan xanımların fotoları - ÖZƏL - FOTOLAR
Ramil Şeydayev: "Səfərə yalnız qələbə üçün yollanırıq"
Yol qəzası iki qadının ölümünə səbəb oldu - Siyəzəndə
Xəbər lenti

Ən çox şikayət elektrik təchizatı ilə bağlıdır - İstilik sisteminin inkişafi üçün Alman şirkəti cəlb olunub
09:56 19.11.2019

160 min uşaq ünvanlı yardımla əhatə edilib - Uşaqların sosial müdafiəsi üçün ildə 485 milyon manat ayrılır
09:35 19.11.2019

Sumqayıtın 70 illiyi qeyd olunacaq - Şəhərdə geniş hazırlıq işləri görülüb
22:55 18.11.2019

100 nəfər xaricdə doktorantura təhsili ala biləcək - Onların bütün xərclərini dövlət üzərinə götürüb
21:37 18.11.2019

Ev yandırmaqda təqsirli bilinən qonşu nələr danışdı? - “Bizimləsən” - VİDEO
21:18 18.11.2019

“Yolu bağlayanlar haqda ölçü götürülməlidir” - Ruhani etirazçılara xəbərdarlıq etdi
21:01 18.11.2019

Gülay və Mətanətin evdarlığı yoxlanıldı - "Gündən-Günə"də - VİDEO
20:41 18.11.2019

87 əlilə 403 reablitasiya vasitəsi təqdim edilib - Salyan və Neftçalada tədbir keçirilib
20:20 18.11.2019

Çəyirtkəkimilərə qarşı mübarizə - Ölkə ərazisində payız monitorinqi həyata keçirilir
20:01 18.11.2019

Bir qrup məktəbli bölgələrə yola düşdü - “Ölkəmizi tanıyaq” layihəsi davam edir
19:41 18.11.2019

Qlobal elektromobil istehsalı beş milyon ədədi keçib
19:23 18.11.2019

Əlli mininci vətəndaş müraciəti qeydə alındı - DOST mərkəzinin fəaliyyəti genişlənir
19:02 18.11.2019

Sabah bəzi rayonlarda hava dumanlı olacaq
18:42 18.11.2019

Vaxt başa çatdı, sürücülər cərimələnmədi - DYP rəisi pərdə və jalüzlərlə bağlı göstəriş verib YENİLƏNİB - VİDEO
18:23 18.11.2019

Rusiya bir il əvvəl saxladığı üç Ukrayna hərbi gəmisini geri qaytarıb
18:14 18.11.2019

Azərbaycanlı alimlərdən növbəti uğur - Rusiya Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçildilər
17:56 18.11.2019

Cəlil Məmmədquluzadənin ev-muzeyinin təmirdən sonra açılışı olub - FOTOLAR
17:37 18.11.2019

Xəzərdə neftçi batıb - Onun axtarışları aparılır
17:18 18.11.2019

Onkoloji xəstələrin sayı niyə artıb? - Onkoloqdan əhaliyə xəbərdarlıq - VİDEO
17:01 18.11.2019

TANAP-ın açılacağı tarix məlum oldu - İlin sonunadək Yunanıstana qaz nəql ediləcək
16:45 18.11.2019

Gürcüstanda etirazçılar deputatları parlamentə buraxmırlar
16:27 18.11.2019

Hirkan Milli Parkında bəbirlər çoxalıb - Kameralar vasitəsilə 6 bəbirin olduğu müəyyən edilib YENİLƏNİB - VİDEO
16:08 18.11.2019

Həftənin ilk iş günü hansı bürc sahiblərini uğur gözləyir? - VİDEO
15:50 18.11.2019

İran ABŞ-ın bəyanatına cavab verib
15:33 18.11.2019

Bələdiyyə seçkiləri ilə bağlı işlər başa çatır
15:17 18.11.2019

ABŞ İrandakı etirazları dəstəkləyib
14:59 18.11.2019

Bərdədə ağır yol-nəqliyyat hadisəsi baş verib
14:40 18.11.2019

Azərbaycan mətbəxi Parisdə təqdim edilib - FOTOLAR
14:21 18.11.2019

Uzun illərdir oğlunu axtaran anaya zəng vurub nələr dedilər? - VİDEO
14:03 18.11.2019

Cüdoçularımız növbəti "Böyük Dəbilqə"yə bu heyətlə qatılacaq
13:45 18.11.2019

Bill Geyts yenidən dünyanın ən zəngin adamı oldu
13:24 18.11.2019

Gürcüstanda aksiyaların miqyası artır - Nümayişçilər parlament qarşısında gecələyib
13:05 18.11.2019

25 ildir ölkədən gedən Mehman qınanıldı - “Bizimləsən”də - VİDEO
12:47 18.11.2019

Özbəkistanın aeroportları özəlləşdirilir
12:30 18.11.2019

İranın Ali Dini Lideri mitinqlərə görə xalqa müraciət edib
12:19 18.11.2019

Siyəzəndə yol qəzasında həlak olan xanımların fotoları - ÖZƏL - FOTOLAR
12:07 18.11.2019

Rusiya dənizçilərinin olduğu gəmi yanıb
11:54 18.11.2019

“Azərişıq”dan xəbərdarlıq - İki qəsəbədə işıq olmayacaq
11:35 18.11.2019

FHN-in İdman-sağlamlıq mərkəzində sərbəst güləş üzrə çempionat keçirilib
11:18 18.11.2019

Portuqaliya Avro-2020-də
11:11 18.11.2019

Tarixdə bu gün - 18 Noyabr - Eldar Ryazanov, poçtalyon göyərçinlər və Mikki Maus...
10:55 18.11.2019

Boşanmaq istəyən qadın qətlə yetirildi - Gəncədə ailə münaqişəsi bıçaqlanma ilə nəticələnib
10:37 18.11.2019

İranda etiraz aksiyaları davam edir - Ölənlərin sayı 25 nəfərə çatıb
10:20 18.11.2019

İki avtomobil toqquşdu - Xəsarət alanlar var - ÖZƏL - FOTOLAR
10:10 18.11.2019

Ramil Şeydayev: "Səfərə yalnız qələbə üçün yollanırıq"
10:02 18.11.2019

Bu il 6 min ton bal istehsal olunub - Arı ailələrinin sayı 540 minə çatıb
09:45 18.11.2019

Yol qəzası iki qadının ölümünə səbəb oldu - Siyəzəndə
09:25 18.11.2019

Rusiyanın tanınmış yumoristi Maksim Qalkinin yaradıcılıq gecəsi olub - VİDEO
09:15 18.11.2019

Bələdiyyə seçkilərinə hazırlıq - Seçkiləri izləmək üçün 499 müşahidəçi qeydə alınıb
21:39 16.11.2019

Otel müsafirlərinin ən qəribə müraciətləri
21:18 16.11.2019

Xəzər rayonunda 1000-ə yaxın ağac əkildi - Ədliyyə işçiləri də ağacəkmə aksiyasına qoşuldu
20:59 16.11.2019

Ucarda 8 ailə mənzillə təmin edildi - Ölkə üzrə 6951 şəhid ailəsi və Qarabağ əlili evlə təmin edilib
20:37 16.11.2019

Tramp impiçmentlə bağlı dinləmələrə münasibət bildirdi - "Bu, biabırçılıqdır!"
20:18 16.11.2019

Şəhid ailələri və Qarabağ əlillərinə ev verildi - Hacıqabulda 6 ailəyə mənzil təqdim olunub
20:00 16.11.2019

Daha bir qurum ağacəkmə aksiyasına qoşuldu - Miqrasiya işçiləri 220 zeytun ağacı əkib
19:40 16.11.2019

Sabah hava necə olacaq?
19:02 16.11.2019

Dublyaj sənətinin inkişafı - “Dublyajda səs çələngi” adlı bədii gecə keçirilib
18:45 16.11.2019

Serbiya prezidenti xəstəxanaya yerləşdirildi - Onun ürək-damar sistemində problemlər yaranıb
18:26 16.11.2019

Armavirdə Qaregin Njdeni qırmızıya boyadılar - Rusiyalı deputat faşizmə etirazını bu cür bildirdi - FOTOLAR
18:07 16.11.2019

İranda benzin bahalaşmasına qarşı etirazlarda bir nəfər öldü
17:49 16.11.2019

Qolan təpələri ilə bağlı qətnamə qəbul edildi
17:30 16.11.2019

Bağdadda altı nəfər terrorun qurbanı oldu - Etiraz aksiyalarında isə dörd nəfər öldü
17:12 16.11.2019

Ermənilər Los-Ancelesdə ifşa edildi - Sinaqoqda Qarabağ həqiqətlərindən danışılıb - VİDEO
16:52 16.11.2019

Parisdə 20-dən çox metro stansiyası bağlanıb
16:37 16.11.2019

Lahıcda arxeoloji qazıntılara başlandı - İşlər ilk olaraq Bədöyün məscidində aparılır
16:16 16.11.2019

Azərbaycanlı müğənninin bu klipi rekord vurdu - üç aya 100 mln. baxış sayını adladı - VİDEO
15:54 16.11.2019

Naməlum şəxslər Şri-Lankada seçkiyə gedən müsəlmanlara atəş açıblar
15:37 16.11.2019

“Süni intellekt və insan hüquqları” - Bakıda Beynəlxalq konfrans keçirilib YENİLƏNİB - VİDEO
15:18 16.11.2019

Ana evdən gedən xəstə oğlunu axtarır - VİDEO
15:01 16.11.2019

“Facebook” onlayn ödəmə xidmətini işə salır
14:40 16.11.2019

Mançıni İtalıya yığmasının tarixini yenilədi
14:22 16.11.2019

İki qadının saçyoldu davası internetdə yayıldı - Davanın səbəbi hər kəsi şoka salacaq - VİDEO
14:03 16.11.2019

Payız tətili başladı - Məktəblər noyabrın 21-də açılacaq
13:42 16.11.2019

Gəncədə dəhşətli hadisə - Oğul atasını qətlə yetirdi
13:25 16.11.2019

Putin mətbuat konfransına hazırlaşır - Tədbir dekabrın 19-na planlaşdırılıb
13:06 16.11.2019

“NATO ilə bağlı müqaviləyə yenidən baxılmalıdır” - Çexiya hökumətindən təklif
12:49 16.11.2019

Trampın impiçmenti ilə bağlı dinləmələr başladı - İlk sorğu-sual beş saata qədər davam edib
12:28 16.11.2019

Nahidə Babaşlının yeni klipi rekord vurur - bir gecəyə 60 min baxış sayı - VİDEO
12:10 16.11.2019

"Çarlinin mələkləri" "Park Cinema"ya təşrif buyurdu - FOTOLAR
11:53 16.11.2019

ABŞ Kubaya qarşı sanksiya siyahısını genişləndirdi
11:36 16.11.2019

Bütün xəbərlər