Əlaqə: (012) 497-46-21 [email protected]

ATV.AZ×

Dünya güclərinin böyük oyunu: İnformasiya müharibəsi - Günümüzün reallığı

Dünya güclərinin böyük oyunu: İnformasiya müharibəsi - Günümüzün reallığı
   28301 dəfə oxunub

Tarix boyu müharibələrdə informasiyanın rolu çox böyük olub. Orta əsrlərdə Şərqdə dərvişlər, Avropada isə kilsə monaxlarının yardımı ilə düşmən qüvvənin sayı, hərbi gücü və digər məlumatlar öyrənilirdi. Orta əsrlərdə də xüsusi adamların yardımı ilə düşmən ərazisində təbliğat  işi aparmaq, ölkə daxilində narazılıq formalaşdırmaq çox önəm verilən məsələlərdən idi. Məsələn, Səfəvi hökmdarı Şah İsmayıl Xətai müharibəyə başlamazdan öncə həmin məmləkətə yüzlərlə dərviş göndərərdi. Bu dərvişlər düşmən tərəfdə dövlətə qarşı xalq arasında narazılıq yaradar, düşmən ordusunun döyüşdən əvvəl artıq psixoloji məğlubiyyətinin əsasını qoyardılar.

 XlX əsrdə elmin inkişafı ilə informasiyanın çatdırılması da sürətləndi. Məsələn, birinci dünya savaşındakı dönəmə baxsaq, kütləvi çap vasitələrində düşmən obrazi karikaturlaşdırılır və insanlarda ikrah hissi oyadılırdı. Ön cəbhədə isə xüsusi vərəqələr paylanaraq, düşmən ordusuna və mülki əhaliyə təslim olma ilə bağlı çağırışlar olardı. İkinci dünya savaşı və soyuq müharibə dönəmində Sovetlər qapalı ölkə olduğundan düşmənin müdaxilə imkanlarını azaldırdı. Buna görə də Qərb ölkələri ilə Sovetlər arasında əsl kəşfiyyat, xəfiyyə müharibəsi başlandı. Xəfiyyələrin əsas qüvvəsi və vəzifəsi gizli olan informasiyanı öz tərəfinə ötürməsi idi. Lazım gəldiyi halda isə təbliğat işlərini apararaq, dövlət strukturunun zəifləməsinə nail olmaq idi. Texnologiyanın inkişafı ilə informasiyanın yayımı və kəmiyəti də artdı. Dünyamız böyük kəndi xatırlatmağa başladı. Mədəniyyət artıq iformasiya və təbliğat maşının bir hissəsinə çevirildi. Siyası anlamda isə açıq mübarizəni radiolar, qəzetlər və kitablar oynayırdı. Soyuq müharibə zamanı Qərbdən yayımlanan radio verlişlər sovetlərin ərazilərinə sızdırılır və əhali arasında öz təbliğatını aparırdı.

İndiki internet dönəmimizdə də müharibələrin metodikası dəyişməyib, dəyişən sadəcə vasitələrdir. Zamanında güclü olan qəzet, TV, radio qloballaşmada ən rahat məlumat vasitəsi Oolan internete öz yerini verməkdədir. İnternet günü-gündən öz imkanlarını artıraraq sosial sayt şirkətlərinin, informasiya agentliklərinin, necə deyərlər meydanına çevirildi.

Qloballaşan dünyamızın müharibə qanunları və metodikası da dəyəişib. Dünya qüvvələri döyüşləri öz ərazisində deyil, mübarizə apardıqları ölkələrin ərazisində aparmağı üstün tuturlar və nəticədə regionlarda separatçı, terror quruplaşmaları yaranır. Müasir terrorçuların öz təlim düşərgələri, silah anbarları ilə yanaşı, təbliğat işi aparan xüsusi kiber qrupları da fəaliyyət göstərir ki, informasiya və təbliğatları öz xeyirlərinə yönəldə bilsin.

ATV.az-a açıqlama verən PR texnologiyaları üzrə mütəxəssis Əli Hacızadə araşdırdığımız mövzu ilə bağlı bunları bildirdi: “Müasir dünyada müharibə sadəcə real həyatda deyil, virtual məkanda da aparılır. Demək olar ki, bütün ölkələrin aidiyyatı orqan və təşkilatları bundan xəbərdardır və informasiya məkanında geniş fəaliyyət planlarına və bu sahədə fəaliyyət göstərən xüsusi qurumlara malikdirlər. Lakin informasiya məkanının inkişafı ilə daha çoxsaylı qruplar bu məkanda öz yerini tutmaq və ya tutduğu yeri genişləndirmək üçün mübarizəyə qoşuldular. Müxtəlif dövlətlərdən savayı, bu mübarizəyə, iri transmilli şirkətlər, siyasi qruplar, şou biznes nümayəndələri və nəhayət terrorçular qoşuldu. Son zamanlar İŞİD terrorçuları sosial şəbəkələrdə “digital marketinq” ustalığı nümayiş etdirir. Bu vaxta qədər heç bir radikal və ya terrorçu təşkilatlar sosial şəbəkələrdən İŞİD-in istifadə etdiyi kimi mahircəsinə istifadə edə bilməyib. İŞİD-in kiber əsgərləri, “Twitter” və “Youtube”u öz təbliğat materialları ilə bolluca doldurublar. “Facebook” və “Instagram” sosial şəbəkələri də onların diqqətindən yayınmayıb. Bu sosial şəbəkələr İŞİD üçün həm təbliğat, həm xəbərləşmə (koordinasiya). həm də yeni döyüşçülərin cəlb olunması məqsədi ilə “hərbi komissarlıqlar” rolunu oynayır. Hətta  Rusiyada məşhur olan “Vkontakte” sosial şəbəkəsi də terrorçuların nəzərindən qaçmayıb. Bununla yanaşı, terrorçular öz hədələrini yaymaq üçün də sosial şəbəkələrdən aktiv istifadə edirlər.

Bütün bunlar ona dəlalət edir ki, dünya ictimaiyyəti kifayət qədər ciddi, yaxşı təşkil olunmuş və təchiz olunmuş bir düşmənlə üz-üzədir. Buna əsaslanaraq, qeyd etmək lazımdır ki, terrorçuların dünya informasiya məkanında, xüsusən onun sosial şəbəkə seqmentində yaratdıqları infrastruktura daha diqqətli və ciddi yanaşmaq lazımdır. Terroçularla mübarizə aparan ölkələrin xüsusi xidmət orqanlarının qarşısında qlobal informasiya məkanında terror infrastrukturunun aşkar olunması və fəaliyyətinin qarşısının alınması kimi çətin bir məsələ durur.Təbii ki, xüsusi xidmət orqanları effektivliyin artırılması məqsədi ilə öz mübarizələrini dünya miqyaslı iri sosial şəbəkə və qlobal informasiya məkanının digər nəhəng iştirakçılarının rəhbərləri ilə koordinasiya etməlidirlər. Qərbdə bəzi ekspertlər hesab edir ki, sosial şəbəkələrdə terrorçularla mübarizə aparmaq söz azadlığının məhdudlaşdırılması kimi qiymətləndirilə bilər. Mən bununla razı deyiləm, hesab edirəm ki, xüsusi xidmət orqanları, terrorçuların sosial şəbəkələrdə yaratdığı səhifə və rəsmi hesabları bağlamaqla yanaşı, həm də ayrı-ayrı terrorçu və onlara yaxın şəxslərin də hesablarını aşkar edib, fəaliyyətlərinin dayandırılmasına nail olmalıdırlar. İnsan başlarının kəsilməsi və bunun görüntülərinin sosial şəbəkə vasitəsi ilə yayılmasının söz və ifadə azadlığına heç bir aidiyatı yoxdur. Burada Google, Yahoo, Yandex və sair bu kimi axtarış servislərinin rolunu da qeyd etmək istərdim. Belə ki, bu servislərin görə biləcəyi ən effektiv tədbirlərdən biri terrorçulara və terror təşkilatlarına aid məzmunun axtarış nəticələrindən çıxarılması ola bilər. Ərəb  ölkələrində başlayan “Ərəb Baharı” ictimai-siyasi həyatda, sosial şəbəkələrin və onlarla işin nə dərəcədə əhəmiyyətli olduğunu göstərdi. Xüsusən bu sahədə “Twitter” sosial şəbəkəsi önə çıxdı. Bu sosial şəbəkə informasiyanı virus prinsipi ilə tez bir zamanda yaymaq üçün hal-hazırda dünyada mövcud olan ən optimal vasitədir. Qərbdə bunu yaxşı bilirlər və istifadə edirlər. “Ərəb baharı” və sosial şəbəkələrin burada rolu bir çox dövlətləri öz informasiya təhlükəsizliyi siyasətinə təkrar baxmağa, orada korrektələr etməyə vadar etdi. Bu əslində normal və gözləniləndi. “Ərəb baharı”nın başlanmasından 5 il ötür, indi istər adını çəkdiyim “Twitter” sosial şəbəkəsi, istər digər sosial şəbəkələr daha da inkişaf edib, istifadəçi saylarını artırıb, informasiya yaymaq imkanlarını genişləndirib və gücləndirib. İri ölkələrdə bu sahə ilə məşğul olan qurum və təşkilatların nəzdində olan proqnozlaşdırma qrupları, milli informasiya təhlükəsizliyi strategiyasının işlənib hazırlanması zamanı bütün bunları təbii ki, nəzərə alırlar. Bu sahədə iş aparmayan və ya bu işi aparmaq üçün kadr və imkanları olmayan dövlətlər isə, onlara qarşı ola biləcək təhdidlərin qarşısında acizdirlər. Bəzi dövlətlər iri sosial şəbəkələrə ölkələrindən girişi məhdudlaşdırmaqla mübarizə aparmaq istəsə də, bu ildən ilə daha da artan və təkmilləşən proksi proqramların sayəsində müşkül məsələyə çevirilir. “

Mütəxəssisin vurğuladığı kimi, bir çox sosial şəbəkələri idarə edən şirkətlər terrorçuların fəaliyyətini məhdudlaşdıra bilər. Nədənsə bu baş vermir. “Yotube” kimi geniş video saytında kənar bir video yükləndikdə, həmən video o dəqiqə qadağaya düşür, ancaq nədənsə “Yotube”a yüklənən İŞİD-in edam kadrları uzun zaman seyrçilərin baxışına buraxılır. Dünya gücləri informasiya təhlükəsizliyini təmin etmək və digər ölkələrdə yaşayan əhalini öz təsiri altına salmaq üçün, özünəməxsus sosial şəbəkə saytı yaradır və piyarını aparır. Bununla da uzun illər  silah gücünə aparılan müharibələr, sadəcə internet adlandırdığımız virtual məkanda çox rahatlıqla həyata keçirilir və qazanılır.

İnternet on illərlə aparılan qanlı savaşların işini qısa zamanda çox sadə üsulla həyata keçirir. Unutmaq lazım deyil ki, kobud fiziki qüvvə ilə müharibə aparmaq artıq müasir dövrümüzdə sərfəli deyil. Müasir mühairbələr virtual müstəvidə aparılır. Və sonda araşdırmamı böyük Azərbaycan astronomu və mütəfəkkiri Nəsrəddin Tusinin bir cümləsi ilə yekunlaşdırıram: “Alimin müharibə haqqında bir gün düşünməsi, bir çevik ordunun on illik savaşına bərabərdir”.

Orxan Muxtarlı

 

BUNU DA OXU

Yenilik müsbət nəticə verib - 74 yol kəsişməsində sarı tor yol nişanı çəkiləcək
Badımcanın bilmədiyiniz faydaları
Sənubərin ayaqları, rejissorun "barmaqları" və daha nələr, nələr - "Sinif yoldaşları" tamaşasında
Hamilə qadın nə yeməlidir ?
Bakı Metropoliteni işçi axtarır
Xəbər lenti

Azərbaycan-Belarus hərbi əməkdaşlığı - Belarusdan hava hücumundan müdafiə silahları da alınacaq - VİDEO
22:15 20.11.2018

Sinoptiklər xəbərdarlıq etdi - bir neçə gün yağış, sulu qar yağacaq
22:10 20.11.2018

Başqasının bank hesabından oğurluq edən şəxs saxlanılıb - Qusar
21:51 20.11.2018

İrandan qayıdan azərbaycanlı ayaqqabısında narkotik vasitə gizlətdi
21:19 20.11.2018

146 vərəsəyə birdəfəlik ödəniş verilib - Daha 300 nəfərin müraciətinə baxılır
21:00 20.11.2018

Nanə və Günel dedi-qodu edərkən - FOTOLAR
20:40 20.11.2018

Azərbaycanda 97 nəfər dərmandan zəhərləndi - SƏBƏB?
20:22 20.11.2018

Aygünün sinə dekoltesi müzakirələrə səbəb oldu - FOTOLAR
20:04 20.11.2018

Israilin DİN rəhbərinə qarşı ittiham - Nazir maliyyə fırıldağında ittiham olunur
19:45 20.11.2018

Astara postunda İran vətəndaşından narkotik vasitə aşkarlandı
19:28 20.11.2018

Xatirə İslam müraciət etdi - FOTOLAR
19:12 20.11.2018

Dünya Bankı araşdırmanın nəticəsini təqdim edib - Aqrar sahədə risklər müəyyənləşib
18:55 20.11.2018

Futbol yığmamız ölüm-dirim matçına çıxır - Bu gecə
18:39 20.11.2018

Axtarışda olan 35 nəfər saxlanılıb
18:23 20.11.2018

Ötən gün yol qəzalarında 5 piyada dünyasını dəyişib
18:08 20.11.2018

Kənar dairəvi yolda qəza baş verdi ölən var
17:51 20.11.2018

Çaqqal kənd sakininə hücum edib - FOTOLAR
17:33 20.11.2018

Sabah bu ərazidə işıq olmayacaq
17:17 20.11.2018

Azərbaycan hökuməti qadınlarla bağlı yeni hesabat hazırlayır
17:00 20.11.2018

Ədliyyə Nazirliyinin əməkdaşlarına ali xüsusi rütbələr verilib
16:50 20.11.2018

Qabon prezidentindən xəbər yoxdur - O, Səudiyyə Ərəbistanında yoxa çıxıb
16:40 20.11.2018

Röya ilə Abbas küsülü imiş - FOTOLAR
16:33 20.11.2018

Bir qrup hakim və ədliyyə orqanları işçiləri təltif edilib
16:25 20.11.2018

Tovuzda növbəti avtomobil qəzası - FOTOLAR
16:15 20.11.2018

Elnarə Xəlilova fərqli obrazda - FOTOLAR
15:59 20.11.2018

Azərbaycan daha bir reytinqdə - Ölkəmiz 25-ci sıradadır
15:41 20.11.2018

Peris Hilton 2 milyonluq nişan üzüyünü geri qaytardı
15:25 20.11.2018

Azərbaycanda 5 maddə ilə axtarışda olan şəxs saxlanılıb
15:10 20.11.2018

Çavuşoğlu Quterreşlə görüşüb - “Kaşikçı işi” müzakirə edilib
15:00 20.11.2018

Elxan Məmmədov: Həm AFFA rəsmisi, həm də azarkeş kimi onu deyə bilərəm ki, bura 3 xal arxasınca gəlmişik
14:41 20.11.2018

Yenilik müsbət nəticə verib - 74 yol kəsişməsində sarı tor yol nişanı çəkiləcək
14:22 20.11.2018

Azəri qızı Güneldən cazibədar pozlar - FOTOLAR
14:05 20.11.2018

Turistlər üçün ən təhlükəli ölkələr bəlli oldu - Yeni interaktiv xəritə hazırlanıb
13:45 20.11.2018

"Şou ATV" də Nanənin bugünkü qonaqları - FOTOLAR
13:30 20.11.2018

Prezident İlham Əliyev Rusiyanın Jurnalistlər İttifaqının sədrini qəbul edib
13:20 20.11.2018

Hollandiya dirçəlir və növbəti mərhələyə adlayır - Millətlər Liqasında
13:13 20.11.2018

Prezident İlham Əliyev Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisinin rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib
13:10 20.11.2018

Qarakənd faciəsi - Ermənilərin törətdiyi terrordan 27 il ötür
13:00 20.11.2018

Kəmaləddin Heydərov Gəncədəki partlayışdan danışdı
12:42 20.11.2018

Tovuzda iki avtomobil toqquşdu - Sürücülərin vəziyyəti ağırdır - FOTOLAR
12:28 20.11.2018

Novruz Novruzlu vəfat etdi - VİDEO
12:19 20.11.2018

Qaradağda avtoqəza - ölən var
12:12 20.11.2018

Gəncədə dağıntılar altından daha 2 nəfərin meyiti çıxarıldı - Ölənlərin sayı artır
11:54 20.11.2018

Toyda növbəti zəhərlənmə - Şəki sakini xəstəxanalıq oldu
11:35 20.11.2018

Siyəzəndə “KamAZ”la “Mercedes” toqquşub: ölən var - FOTOLAR
11:18 20.11.2018

Moskvada Nəsiminin büstü açıldı - Mərasimdə Leyla Əliyeva da iştirak edib
11:00 20.11.2018

Kəmaləddin Heydərov Gəncəyə gəldi - FOTOLAR
10:43 20.11.2018

Azəri qızı Güneldən ŞOK AÇIQLAMA - "ATV Maqazin 10larla"-da - VİDEO
10:33 20.11.2018

Gəncədə partlayışda ölən və yaralanların adları açıqlandı - FOTOLAR
10:15 20.11.2018

Prezident İlham Əliyevin Belarusa rəsmi səfəri başa çatıb
10:05 20.11.2018

Bu gün Bakının hansı rayonlarında qaz olmayacaq?
09:55 20.11.2018

Badımcanın bilmədiyiniz faydaları
09:40 20.11.2018

Sevda Sanaliyeva "Şou ATV" - "Dönmə istəmirəm" - VİDEO
09:24 20.11.2018

Gəncə şəhərində partlayış baş verib, dağıntılar altda qalan var
09:10 20.11.2018

Ermənistanı narahat edən əməkdaşlıq - Azərbaycan-Belarus əlaqələri inkişaf edir - VİDEO
23:00 19.11.2018

Azərbaycanda 135 nəfəri ilan, əqrəb və hörümçək sancdı
21:56 19.11.2018

Bakıda qadını kirayə yaşadığı mənzildə qətlə yetirən şəxs saxlanılıb
21:35 19.11.2018

Murad Bozdan azərbaycanlı qıza gözlənilməz təklif - VİDEO
21:17 19.11.2018

Xatirə İslamdan yenə cazibədar sinə dekoltesi - FOTOLAR
21:01 19.11.2018

“Türk axını”nın dəniz hissəsində iş başa çatıb - Ərdoğan və Putin mərasimdə iştirak etdilər
20:43 19.11.2018

Sabah yağmursuz hava olacaq
20:25 19.11.2018

5 gün iş olmayacaq
20:10 19.11.2018

Günel Hümbətova otel yatağında - "cazibədar qara rəngli gecə geyimində" - FOTOLAR
19:52 19.11.2018

Iki günlük səyahət 561 avro - Miladda Avropanın ən ucuz şəhəri Riqa olacaq
19:37 19.11.2018

"O səs Türkiyə"də iştirak edən azərbaycanlı müğənni münsiflər tərəfindən bəyənilmədi - VİDEO
19:21 19.11.2018

"Fəlakət" aktyorluğun daşını atıb rep dedi - "ATV Maqazin 10larla"-da Özəl açıqlama - VİDEO
19:04 19.11.2018

Yenə piyada ölümü bu dəfə Heydər Əliyev prospektində
18:45 19.11.2018

Sabunçu stansiyasından rabitə xəttini oğurlayan şəxs saxlanılıb - FOTOLAR
18:27 19.11.2018

Sevda Yahyayeva qısa ətəkdə - FOTOLAR
18:10 19.11.2018

Əhalinin banklarda nə qədər əmanəti var?
17:52 19.11.2018

30-dan çox avtomobil toqquşdu - Zəncrivari qəza can aldı
17:35 19.11.2018

Bakıda yeni qalereya açıldı - Məşhurların iştirakı ilə - FOTOLAR
17:25 19.11.2018

Gənc sərhədçilər and içdi - Mərasimdə valideynlər də iştirak edib
17:16 19.11.2018

Marşrut avtobusu qəzaya düşdü, sürücü öldü - Bakıda
16:59 19.11.2018

Vüsalə Əlizadə əməliyyat olundu
16:47 19.11.2018

Xarici qüvvələr Əfqanıstandan çıxır - ABŞ və Taliban arasında razılıq əldə olunub
16:39 19.11.2018

Azərbaycan və Belarus prezidentləri mətbuata birgə bəyanatlarla çıxış ediblər
16:25 19.11.2018

Murat Dalkılıc Bakıda qala gecəsinə qatıldı - "ATV Maqazin 10larla"-da - VİDEO
16:20 19.11.2018

"Nanəli"-nin növbəti qonaqları - ÖZƏL - FOTOLAR
16:03 19.11.2018

Azərbaycan-Belarus sənədləri imzalanıb
15:53 19.11.2018

Bütün xəbərlər