Əlaqə: (012) 497-46-21 [email protected]

ATV.AZ×

Yeltsinin acı günü - I Çeçen müharibəsi

Yeltsinin acı günü - I Çeçen müharibəsi
4933 dəfə oxunub

Qayıdaq tarixə...

I Çeçenistan müharibəsi

Bütün bu eyş-işrət çox yox, təxminən 20 il əvvəl baş verib. 4000 rus hərbçisi Çeçen Respublikasına aid bir sərhəd şəhərini işğal edir və Dudayevin əsir götürdüyü əsgərlərin 48 saat ərzində qaytarılması üçün ultimatum verir. Lakin Dudayevə  görə alınmayan ultimatum məsələsindən sonra danışıqlara başlanılır. Baxmayaraq ki, Rusiyanın Müdafiə naziri Pavel Qraçovla Çeçenistan prezidenti Dudayev arasında 6 dekabr 1994-cü ildə keçirilən görüş müsbət sonluqla nəticələnir. Lakin Qroznı ikinci dəfə dekabrın 7-də Rusiya tərəfindən bombalanır.  

“Sona qədər hücm et” şüarı

Demək olar ki, həmin 3 il ərzində (1994-1997) Çeçenistan qara dəliyə çevrilir. İstənilən müharibə ölkəsində olduğu kimi Çeçenistan da Qroznı  aeroportu vasitəsilə tonlarla narkotik maddələr, saxta pullar idxal etməyə başlayır. Çeçenistan respublikasına daxil olan vaqonların böyük hissəsi yüksüz idi. Çünki ən yaxşı mallar əvvəlcədən gizli milyonçu Koreyko tərəfindən mənimsənilirdi.

11 dekabrda ruslar Çeçenistan torpaqlarına girir. Rusiyanın Çeçenistanı yenidən Rusiyaya qazandırmaq arzusu sadəcə iki il davam edir. Müharibədə itirdiyi əsgər sayının çoxluğuna görə isə müharibədən çəkilir.

1996-cı ildə “Xasav-yurt” müqaviləsi ilə Çeçenistanın müstəqilliyi Rusiya tərəfindən rəsmən tanınır. Rusiyanın 1994-96-cı illərdə Çeçenistana uğursuz hücumlarından sonra 1996-cı il avqustun 31-də Çeçenistan və Rusiya arasında müqavilə imzalanır. Həmin müqaviləyə əsasən, Çeçenistanın siyasi statusu 5 il ərzində dəqiqləşdiriləcəkdi. Həmin vaxt ruslar Çeçenistandan çəkilərkən paytaxt Qroznıya ağır bombalar atıb və nəticədə minlərlə insan həlak olub. Müharibənin sonunda Rusiya bir tərəfdən 5000 əsgərini itirib, digər tərəfdən isə maddi itkilərə görə, 5.5 milyard dollar ödəmək məcburiyyətində qalıb. Çeçenlərin itkisi isə Rusiyadan daha çox idi. Demək olar ki, ölkənin bütün infrastrukturu məhv olmuşdu.

Çeçenistanın müstəqilliyinin Rusiya tərəfindən tanındığı ikinci müqavilə 12 may 1997-ci ildə imzalanıb.

Rusiya yenə öz ampluasındadır

Rusiya 1999-cu ildə 97-ci il müqaviləsini pozaraq Çeçenistana yenidən hücum edir. Bunun bir çox səbəbi var idi. İlk növbədə, Rusiya Çeçenistanın müstəqillik əldə etməsini əhəmiyyətli təhdid kimi görürdü. Birinci müharibədən sonra yaranan müstəqilliyin digər respublikaları da hərəkətə keçirmək qorxusu Rusiyanı daha da təhlükəli döyüşə hazırlamışdı. İkinci faktor isə ilk müharibənin məğlubiyyətinin Rusiyanın prestijinə zərbə vurmaq qorxusu idi. Həmçinin 1999-cı il parlament və prezident seçkilərinə Rusiyanın siyasi və iqtisadi cəhətdən pis vəziyyətdə olması da müharibənin başlamasına təkan verirdi.

Bürokratlar və Yeltsin ailəsinin adının qarışdığı sui-istifadə skandalları və 1998-ci il böhranı Yeltsini dəstəkləyən maliyyə və sənaye qruplarının maraqlarını təhlükə altına salmışdı. Çeçenlərlə əlaqələndirilən vəhhabilik və bombardman kimi hadisələr ölkədə yaşayan insanların diqqətini iqtisadi və ictimai problemlərdən daha çox bu səmtə yönəltmişdi. Bütün bu faktorlarla yanaşı, Çeçenistanda hökm sürən qeyri-sabit mühit və ölkədaxili bölünmələr Rusiyanın Çeçenistanı yenidən işğal etməsi üçün birinci bəhanə idi. İkinci və bəlkə də heç vaxt Rusiyanın əlinə keçməyəcək bəhanə isə Çeçenistanın sabiq Baş naziri Şamil Basayev qüvvələrinin 8 avqust 1999-cu ildə Dağıstana sızaraq üsyan başlatması idi.

Rusiya balaca uşaq kimi ayağını dirəyib

Əslində 1994-cü ildə müharibə olmaya da bilərdi. Çünki 90-cı illərin sonunda Dudayev özü Kremllə danışıqlara başlamağa hazır idi. Hər halda çeçenlər başlarına bomba yağanda sevinmirdi. Müharibədən sonra general Roxlin ölümqabağı verdiyi müsahibəsində, “Bu müharibə mafiyanın maraqları uğrunda baş verdi. Çeçenistan respublikasına da lazımi hüquqlar verilsəydi, biz Rusiyanın əsl vassalı olardıq. Başqa sözlə desək, hazırda iki ölkə dağıntılar altında olmaya və saysız-hesabsız insan ölümü yaşamaya bilərdi”.

Bu gün Rusiya Federasiyasının ətrafındakı 89 federasiya subyektlərindən sadəcə Çeçenistan Moskvanın suverenliyini tanımır. Çeçenistan Rusiya Federasiyasının tərkibində qalan federasiyaların razılaşmasını imzalamayıb. Bunun səbəbi isə 1859-ci ilə qədər uzanır. Sovet İttifaqının nəzarəti altında olan çeçen xalqının dəfələrlə Çeçenistandan sürgün edilməsi isə problemi daha da dərinləşdirib. Və 1991-ci ildə Çeçenistanın müstəqilliyini elan edib. Rusiya Federasiyası isə 1996 və 1997-ci illərdə imzalanan müqavilələr istisna olmaqla, heç vaxt Çeçenistanın müstəqilliyini tanımayıb. Lakin Rusiyanın Çeçenistana hərbi müdaxiləsi müstəqilliyin elanından üç il sonra başlayıb.

Birinci Çeçen-Rus müharibəsinin məğlubiyyətini həl də qəbul etməyən Rusiya 1999-cu ildə başlatdığı ikinci müharibəni öz lehinə çevirmək üçün müxtəlif yollar axtarır.

Nərgiz Nənə

BUNU DA OXU

Roy Kin milli yığmamıza başçılıq edə bilər? - AFFA-dan açıqlama
Yük yerində sərnişin keçirməyə cəhd olundu - VİDEO
DSMF-nin vəzifəli şəxsləri saxlanıldı - VİDEO
Qapalı məkanlarda diqqətli olaq - VİDEO
Ağdaşda 50 nəfərdən artıq şəxs xüsusi karantin qaydalarını belə pozub - VİDEO
Xəbər lenti

Ağcabədidə qonaqlıq təşkil edən şəxslər cərimələnib - Qanunu pozanlar cəzalandırıldı
18:54 05.07.2020

Yevlaxda qanunsuz işləyən trenajor zalı aşkarlandı - Qanunu pozanlar cəzalandırıldı
18:21 05.07.2020

Bir qrup qadın ad günü şənliyi keçirdi - Qaydaları pozanlar məsuliyyətə cəlb olundu
17:54 05.07.2020

8103 sms icazə sistemi ilə bağlı yeniliklər - İcazəsi ləğv edilən qurumlar yenidən icazə ala bilməyəcək
17:21 05.07.2020

Türkiyədə silsilə partlayış - 4 nəfər həyatını itirdi, 97 nəfər xəsarət aldı
23:35 03.07.2020

Tərtərdə 2 yaşlı uşaq qətlə yetirildi - Onun başından küt alətlə vurulub
23:14 03.07.2020

Neft borusunda sızma baş verib - Zəbt olunan ərazidə qəzanın qarşısı alınıb
22:54 03.07.2020

200 kq-a yaxın at əti müsadirə edilib - Yoxlama zamanı qayda pozuntuları da aşkarlandı
22:32 03.07.2020

COVID-19 virusu ilə bağlı daha bir araşdırma - Hansı qan qrupundan olanlar koronavirusa daha çox yoluxur?
22:14 03.07.2020

Maşın nömrələri üçün də icazə alınacaq - Kamera vasitəsi ilə cərimə yazılmayacaq
21:54 03.07.2020

190 manat daha kimlərə veriləcək? - Zərərçəkən sektorların siyahısına yenidən baxıla bilər
21:37 03.07.2020

Myanmarda torpaq sürüşməsi - Ölənlərin sayı 162-yə çatıb
18:36 03.07.2020

Merkel covid-19-un yaratdığı böhranı dəyərləndirdi - “Avropa birliyi tarixinin ən ağır dövrünü yaşayır”
18:14 03.07.2020

Virusdan ölüm halları 2 faizdən aşağıdır - Daha çox qadınlar virusa yoluxur
17:54 03.07.2020

Daha 583 nəfər koronovirusa yoluxdu - 395 nəfər sağaldı, 7 nəfər vəfat etdi
17:21 03.07.2020

Mağazalarda monitorinqlər davam edir - 1 ayda 4400-dən çox qayda pozuntusu aşkarlanib
16:54 03.07.2020

Artan rəqəmlərin nəticəsi - Məsuliyyətsizlik qaydaların sərtləşməsinə səbəb oldu
16:21 03.07.2020

DTX əməliyyat keçirir
15:54 03.07.2020

Tələbə köçürülməsi dayandırılır - Elektron sənəd qəbulu müvəqqəti təxirə salınır
15:36 03.07.2020

Ekspres marşrut xətlərinin fəaliyyəti bərpa olunur - Avtobuslar səhər saat 7.00-dan 20.00-dək işləyəcək
15:21 03.07.2020

Ziya Bünyadov prospekti bağlanır - Məhdudlaşma 2 gün olacaq
14:54 03.07.2020

Virusa yoluxanların sayı 11 milyonu ötdü - Epidemiya qurbanlarının sayı isə 524 mindən çoxdur
13:51 03.07.2020

Əfqanıstan Prezidentinin təşəbbüsü ilə Azərbaycan, Əfqanıstan və Türkmənistan Prezidentlərinin videokonfrans vasitəsilə görüşü baş tutub
13:39 03.07.2020

Goranboyda traktor yanıb - 20 ton ot bağlaması ilə birlikdə
13:21 03.07.2020

Karantin rejiminə nəzarət - Hərbi qulluçular da cəlb olunub
12:51 03.07.2020

Xüsusi karantin rejimi iyulun 20-dək uzadıldı - Həftə sonları ictimai nəqliyyatın hərəkəti dayandırılır
12:25 03.07.2020

Erməni nazir gileylidir - “Reanimasiyalarda boş yer yoxdur”
23:14 02.07.2020

BƏƏ-də 1 gündə 402 nəfər virusa yoluxdu - İyulun 7-dən Dubay turistlər üçün açıq olacaq
22:54 02.07.2020

ABŞ-ın baş infeksionisti həyəcan təbili çalır - “Gündəlik yoluxma 100 mini keçə bilər”
22:32 02.07.2020

Daxili işlər naziri karantin rejimindən danışdı - “Qaydaları pozmaqdan çəkindirən səmərəli vasitə cərimədir”
22:14 02.07.2020

Neftçalada yeni magistral su kəməri çəkilir - 80 mindən çox sakinin içməli su problemi həll ediləcək
21:59 02.07.2020

Daha 572 nəfər koronovirusa yoluxdu - 364 nəfər sağaldı, 8 nəfər vəfat etdi
21:39 02.07.2020

Ticarət obyektlərinə nəzarət gücləndi - Qaydalara əməl etməyənlərə qarşı ciddi tədbir görüləcək
21:21 02.07.2020

Dövlət imtahan mərkəzi müraciət etdi - “Saxta profillərdə verilən cavablara inanmayın”
20:54 02.07.2020

Cəlilabadda 151 şəxs barəsində protokol tərtib edildi - Xüsüsi karantin qaydalarını pozanlar cərimələndi
20:37 02.07.2020

Balakəndə qonur ayı balalarını satan şəxslər saxlanıldı - “Qırmızı kitab”a düşən balalar xilas edildi
20:14 02.07.2020

Cəlilabadda bir gündə 8 dəfə sms göndərdi - 10 sutka həbs olundu
19:54 02.07.2020

Rusiyada referendumun nəticələri elan olundu - Seçicilər konstitusiyada düzəlişləri dəstəklədi
19:31 02.07.2020

Virusa yoluxanların sayı 10 milyon 821 minə çatır - Epidemiya qurbanlarının sayı isə 520 minə yaxınlaşır
19:14 02.07.2020

Pandemiya başlanandan sonra ilk xarici səfər - Ərdoğan Qətərə yola düşdü
18:58 02.07.2020

Koronavirusa qarşı 141 peyvənd üzərində iş aparlır - ÜST: “İşlər aylarla davam edə bilər”
18:31 02.07.2020

Ermənistanda fövqəladə vəziyyət rejimi uzadılır - Hökumətdə bununla bağlı müzakirələr aparılır
18:14 02.07.2020

Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva polis əməkdaşlarının peşə bayramı münasibətilə "Instagram" səhifəsində paylaşım edib
17:54 02.07.2020

Vahid nəzarət mexanizmi yaradılır - Məqsəd kadrların bilik və bacarıqlarının yoxlanılmasıdır
17:35 02.07.2020

Qəbələdə ailə faciəsi - Qardaş qardaşı güllələdi
17:14 02.07.2020

Prezident İlham Əliyev 2 iyul – Azərbaycan Polisinin peşə bayramı münasibətilə öz “Facebook” səhifəsində paylaşım edib
16:51 02.07.2020

Prezident İlham Əliyev Rusiya Prezidenti Vladimir Putinə zəng edib
16:21 02.07.2020

Prezident İlham Əliyev İnzibati Xətalar Məcəlləsinə dəyişikliyi təsdiqləyib
15:54 02.07.2020

Polis günü - Azərbaycan polisinin yaranmasindan 102 il ötür
15:21 02.07.2020

Lerikdə avtomobil dərəyə aşdı - 3 nəfər öldü 2 nəfər yaralandı
14:51 02.07.2020

"İnter"dən darmadağın - "Milan" məğlubiyyətdən xilas oldu
14:21 02.07.2020

Yeni dərs ilinə hazırlıq - Bəzi dərsliklər ilk dəfə çap olunacaq
13:51 02.07.2020

“Bayram Nurlu” kimi tanınan şəxs saxlanıldı - Karantin rejimi qaydalarını pozduğu üçün cərimə edildi
13:36 02.07.2020

Ödənişli yolun bir hissəsi artıq hazırdır - 30 km-lik hissəsi yaxın günlərdə istifadəyə veriləcək
23:54 01.07.2020

Dağlıq Qarabağla bağlı danışıqlar yenidən canlanır - M.Brayza: “Ciddi irəliləyiş gözlənilmir”
23:14 01.07.2020

Sahibkarların güzəştli kredit imkanı - Aldıqları kreditlərin 60%-nə dövlət zəmanəti veriləcək
22:54 01.07.2020

Daha 588 nəfər koronovirusa yoluxdu - 346 nəfər sağaldı, 7 nəfər vəfat etdi
22:21 01.07.2020

Virusa yoluxanların sayı azala bilər - “Karantin qaydalarına əməl edək”
21:21 01.07.2020

Həkimlər vətəndaşlara çağırış edir - Virusla mübarizədə yeganə yol məsuliyyətli davranmaqdır
20:54 01.07.2020

Görülən tədbirlər nəticə verəcək - Sərt karantin rejimi yoluxma dinamikasını aşağı salır
20:39 01.07.2020

“Kann” film festivalına etiraz məktubu göndərildi - Ermənilərin işğaldakı torpaqlarımızda çəkdikləri filmə görə
20:21 01.07.2020

Bərdədə restoran sahibi saxlanılıb - Karantin qaydalarını pozan 7 nəfər həbs edilib
19:47 01.07.2020

AI-95 markali benzin bahalaşdı - Benzinin qiyməti 10 qəpik artdı
19:21 01.07.2020

Ölkəyə 168 min fərdi qoruyucu vasitə gətirildi - Pandemiya ilə mübarizəyə ayrılan tibb müəssisələrinə paylanılacaq
18:54 01.07.2020

"Barselona" xal itirdi - Messidən 700-cü qol
18:21 01.07.2020

“Türk Eskobar” həbs olundu - Türkiyənin daxili işlər naziri bu haqda məlumat verib
17:54 01.07.2020

Xaçmazda silah-sürsat tapılıb - 6 əl qumbarası, 361 ədəd patron anama-ya təhvil verilib
17:51 01.07.2020

Tehranda xəstəxanada partlayış olub - 18 nəfər həyatını itirib
17:21 01.07.2020

Bugündən qadağa yumşaldılır - Aİ 14 ölkə vətəndaşlarının avropaya səyahətinə icazə verəcək
16:54 01.07.2020

İranın xarici işlər naziri sanksiyalardan danışıb - Rəsmi Vaşinqtonun məsuliyyət daşıyacağını bəyan edib
16:26 01.07.2020

İstanbul-Bakı təyyarəsinin həcmi böyüyüdülüb - Aviareysə biletlərin sayı artırılıb
16:05 01.07.2020

175 nəfər təkrar qayda pozuntusuna görə məsuliyyətə cəlb edilib - 800 avtomobilin postlardan keçmək cəhdinin qarşısı alınıb
15:48 01.07.2020

Oğuzda yeni layihəyə başlanılıb - Ölkədə istehsal olunan kombaynlar biçin prosesinə cəlb olunub
15:21 01.07.2020

Həmsədrlər bəyanat yaydı - Təxribatçı ifadələr nizamlama prosessinə xələl gətirə bilər
14:54 01.07.2020

Bəhram Bağırzadə “ECMO” cihazından ayrılıb - Vəziyyətində müsbətə doğru dəyişikliklər var
14:21 01.07.2020

Pandemiyanın Azərbaycana vurduğu zərər hesablanır - Sahibkarlar yeni tələblərə uyğunlaşmalıdır
21:57 30.06.2020

Pandemiya ölkələri seçim qarşısında qoyub - İqtisadi zərər yoxsa əhalinin sağlamlığı?
21:38 30.06.2020

Koronavirusa yoluxan həkim əhaliyə çağırış etdi - “Bu gün çox böyük yük altındayıq”
21:21 30.06.2020

Goranboyda zəncirvarı yol qəzası - Yük avtomobili üç minik maşınına çırpılıb
20:54 30.06.2020

“ASAN Xidmət”in iş rejimi gücləndirilib - Gün ərzində 10 mindən çox vətəndaşın müraciəti qəbul olunur
20:02 30.06.2020

Bütün xəbərlər