Əlaqə: (012) 497-46-21 [email protected]

ATV.AZ×

Yeltsinin acı günü - I Çeçen müharibəsi

Yeltsinin acı günü - I Çeçen müharibəsi
4672 dəfə oxunub

Qayıdaq tarixə...

I Çeçenistan müharibəsi

Bütün bu eyş-işrət çox yox, təxminən 20 il əvvəl baş verib. 4000 rus hərbçisi Çeçen Respublikasına aid bir sərhəd şəhərini işğal edir və Dudayevin əsir götürdüyü əsgərlərin 48 saat ərzində qaytarılması üçün ultimatum verir. Lakin Dudayevə  görə alınmayan ultimatum məsələsindən sonra danışıqlara başlanılır. Baxmayaraq ki, Rusiyanın Müdafiə naziri Pavel Qraçovla Çeçenistan prezidenti Dudayev arasında 6 dekabr 1994-cü ildə keçirilən görüş müsbət sonluqla nəticələnir. Lakin Qroznı ikinci dəfə dekabrın 7-də Rusiya tərəfindən bombalanır.  

“Sona qədər hücm et” şüarı

Demək olar ki, həmin 3 il ərzində (1994-1997) Çeçenistan qara dəliyə çevrilir. İstənilən müharibə ölkəsində olduğu kimi Çeçenistan da Qroznı  aeroportu vasitəsilə tonlarla narkotik maddələr, saxta pullar idxal etməyə başlayır. Çeçenistan respublikasına daxil olan vaqonların böyük hissəsi yüksüz idi. Çünki ən yaxşı mallar əvvəlcədən gizli milyonçu Koreyko tərəfindən mənimsənilirdi.

11 dekabrda ruslar Çeçenistan torpaqlarına girir. Rusiyanın Çeçenistanı yenidən Rusiyaya qazandırmaq arzusu sadəcə iki il davam edir. Müharibədə itirdiyi əsgər sayının çoxluğuna görə isə müharibədən çəkilir.

1996-cı ildə “Xasav-yurt” müqaviləsi ilə Çeçenistanın müstəqilliyi Rusiya tərəfindən rəsmən tanınır. Rusiyanın 1994-96-cı illərdə Çeçenistana uğursuz hücumlarından sonra 1996-cı il avqustun 31-də Çeçenistan və Rusiya arasında müqavilə imzalanır. Həmin müqaviləyə əsasən, Çeçenistanın siyasi statusu 5 il ərzində dəqiqləşdiriləcəkdi. Həmin vaxt ruslar Çeçenistandan çəkilərkən paytaxt Qroznıya ağır bombalar atıb və nəticədə minlərlə insan həlak olub. Müharibənin sonunda Rusiya bir tərəfdən 5000 əsgərini itirib, digər tərəfdən isə maddi itkilərə görə, 5.5 milyard dollar ödəmək məcburiyyətində qalıb. Çeçenlərin itkisi isə Rusiyadan daha çox idi. Demək olar ki, ölkənin bütün infrastrukturu məhv olmuşdu.

Çeçenistanın müstəqilliyinin Rusiya tərəfindən tanındığı ikinci müqavilə 12 may 1997-ci ildə imzalanıb.

Rusiya yenə öz ampluasındadır

Rusiya 1999-cu ildə 97-ci il müqaviləsini pozaraq Çeçenistana yenidən hücum edir. Bunun bir çox səbəbi var idi. İlk növbədə, Rusiya Çeçenistanın müstəqillik əldə etməsini əhəmiyyətli təhdid kimi görürdü. Birinci müharibədən sonra yaranan müstəqilliyin digər respublikaları da hərəkətə keçirmək qorxusu Rusiyanı daha da təhlükəli döyüşə hazırlamışdı. İkinci faktor isə ilk müharibənin məğlubiyyətinin Rusiyanın prestijinə zərbə vurmaq qorxusu idi. Həmçinin 1999-cı il parlament və prezident seçkilərinə Rusiyanın siyasi və iqtisadi cəhətdən pis vəziyyətdə olması da müharibənin başlamasına təkan verirdi.

Bürokratlar və Yeltsin ailəsinin adının qarışdığı sui-istifadə skandalları və 1998-ci il böhranı Yeltsini dəstəkləyən maliyyə və sənaye qruplarının maraqlarını təhlükə altına salmışdı. Çeçenlərlə əlaqələndirilən vəhhabilik və bombardman kimi hadisələr ölkədə yaşayan insanların diqqətini iqtisadi və ictimai problemlərdən daha çox bu səmtə yönəltmişdi. Bütün bu faktorlarla yanaşı, Çeçenistanda hökm sürən qeyri-sabit mühit və ölkədaxili bölünmələr Rusiyanın Çeçenistanı yenidən işğal etməsi üçün birinci bəhanə idi. İkinci və bəlkə də heç vaxt Rusiyanın əlinə keçməyəcək bəhanə isə Çeçenistanın sabiq Baş naziri Şamil Basayev qüvvələrinin 8 avqust 1999-cu ildə Dağıstana sızaraq üsyan başlatması idi.

Rusiya balaca uşaq kimi ayağını dirəyib

Əslində 1994-cü ildə müharibə olmaya da bilərdi. Çünki 90-cı illərin sonunda Dudayev özü Kremllə danışıqlara başlamağa hazır idi. Hər halda çeçenlər başlarına bomba yağanda sevinmirdi. Müharibədən sonra general Roxlin ölümqabağı verdiyi müsahibəsində, “Bu müharibə mafiyanın maraqları uğrunda baş verdi. Çeçenistan respublikasına da lazımi hüquqlar verilsəydi, biz Rusiyanın əsl vassalı olardıq. Başqa sözlə desək, hazırda iki ölkə dağıntılar altında olmaya və saysız-hesabsız insan ölümü yaşamaya bilərdi”.

Bu gün Rusiya Federasiyasının ətrafındakı 89 federasiya subyektlərindən sadəcə Çeçenistan Moskvanın suverenliyini tanımır. Çeçenistan Rusiya Federasiyasının tərkibində qalan federasiyaların razılaşmasını imzalamayıb. Bunun səbəbi isə 1859-ci ilə qədər uzanır. Sovet İttifaqının nəzarəti altında olan çeçen xalqının dəfələrlə Çeçenistandan sürgün edilməsi isə problemi daha da dərinləşdirib. Və 1991-ci ildə Çeçenistanın müstəqilliyini elan edib. Rusiya Federasiyası isə 1996 və 1997-ci illərdə imzalanan müqavilələr istisna olmaqla, heç vaxt Çeçenistanın müstəqilliyini tanımayıb. Lakin Rusiyanın Çeçenistana hərbi müdaxiləsi müstəqilliyin elanından üç il sonra başlayıb.

Birinci Çeçen-Rus müharibəsinin məğlubiyyətini həl də qəbul etməyən Rusiya 1999-cu ildə başlatdığı ikinci müharibəni öz lehinə çevirmək üçün müxtəlif yollar axtarır.

Nərgiz Nənə

BUNU DA OXU

Putinin köməkçisi vəzifəsindən istefa verdi
Türkiyədə zəlzələ nəticəsində həlak olanların sayı 22 nəfərə çatıb - 1030 nəfər xəsarət alıb
“Qarabağ”a yeni transferlə bağlı gözlənilməz xəbərdarlıq
Maşınlarını düzgün yerdə saxlamayan sürücülərdən fərqli addım - VİDEO
Tovuzda minik maşını qatarla toqquşub - ÖZƏL - FOTOLAR
Xəbər lenti

34 hərbçi beyin travması alıb - Pentaqondan açıqlama
15:05 26.01.2020

Hacı Zeynalabdin Tağıyevin heykəli nə vaxt qoyulacaq? - VİDEO
14:14 26.01.2020

Özbəkistanın yeni hökuməti təsdiqləndi - Abdulla Aripov Baş nazir təyin edildi
13:10 26.01.2020

Ərdoğan: "Zəlzələ nəticəsində 31 nəfər həlak olub, 1600 nəfərdən çox insan xəsarət alıb"
12:30 26.01.2020

40 mindən çox şəxsə elektron qaydada pensiya, müavinət və təqaüd təyin edilib
11:11 26.01.2020

Məktəblilərin qış tətili başlayır
10:05 26.01.2020

İcmadan sərt bəyanat - Abidələrimiz “bərpa” adı altında erməniləşdirilir YENİLƏNİB - VİDEO
21:21 25.01.2020

"Ukrayna təyyarəsini vuran şəxs həbsdədir" - Nazir hadisə ilə bağlı açıqlamanın gecikməsinə aydınlıq gətirib
20:20 25.01.2020

Azərbaycan XİN Türkiyəyə başsağlığı verdi
19:59 25.01.2020

Zəlimxan Yaqubun 70 illiyi Gürcüstanda qeyd olunub
18:58 25.01.2020

Hələb şəhəri atəşə tutulub - 11 nəfər ölüb, 30 nəfər yaralanıb
18:33 25.01.2020

Yerə asteroid yaxınlaşır - Səma cismi fevralın 15-də yerə ən yaxın məsafədə olacaq
18:06 25.01.2020

55 yaşlı qadın süni göldə boğularaq həyatını itirib - Gəncədə
17:42 25.01.2020

Tovuz rayonunda ev yanıb - FOTOLAR
17:17 25.01.2020

Putinin köməkçisi vəzifəsindən istefa verdi
16:50 25.01.2020

Prezident İlham Əliyev Türkiyədə azərbaycanlı tələbələrin zəlzələ zonasından təxliyəsi barədə tapşırıq verib
16:26 25.01.2020

ÜST dünyanı koronavirusa qarşı hazırlığa çağırıb - Uxan şəhəri ilə bağlı qorxulu xəbərlər yayılır
16:04 25.01.2020

Evdən qızıl oğurlayan şəxs saxlanılıb - İsmayıllıda
15:38 25.01.2020

Türkiyədə zəlzələ nəticəsində həlak olanların sayı 22 nəfərə çatıb - 1030 nəfər xəsarət alıb
15:15 25.01.2020

Sistemli islahatların uğurlu nəticələri - Azərbaycan Korrupsiya Qavrama İndeksində 26 pillə irəliləyib - VİDEO
14:54 25.01.2020

Azərbaycan Prezidenti türkiyəli həmkarına başsağlığı verib
14:30 25.01.2020

Tibb işçilərinin nəzərinə! - Əməkhaqqına əlavələr ediləcək - VİDEO
13:54 25.01.2020

Tovuz rayonunda yol-nəqliyyat hadisəsi baş verib - ÖZƏL - FOTOLAR
13:30 25.01.2020

AMEA-da Rəyasət Heyətinin növbəti iclası keçirilib - Yenilənib - VİDEO
13:03 25.01.2020

“Qarabağ”a yeni transferlə bağlı gözlənilməz xəbərdarlıq
12:37 25.01.2020

İsrail-Azərbaycan münasibətləri - Yeni səfir gələcək planlardan danışdı - VİDEO
12:15 25.01.2020

Azərbaycanın artan nüfuzu - Böyük şirkətlər ölkəmizə maraq göstərir - VİDEO
11:54 25.01.2020

Maşınlarını düzgün yerdə saxlamayan sürücülərdən fərqli addım - VİDEO
11:30 25.01.2020

“Bakı-Moskva: Mədəniyyətlərin dialoqu” - Bakıda mühüm tədbir təşkil edildi - VİDEO
11:07 25.01.2020

Prezident İlham Əliyev Davosda “Equinor” şirkətinin baş icraçı direktoru ilə görüşüb - Yenilənib - VİDEO
10:42 25.01.2020

Prezident İlham Əliyev Davosda İsveçrənin Montrö şəhərinin meri ilə görüşüb - Yenilənib - VİDEO
10:21 25.01.2020

Ramin Quluzadə Sumqayıt şəhərinin və Xızı rayonunun sakinlərini qəbul edib - VİDEO
10:01 25.01.2020

Türkiyədə 6,8 bal gücündə zəlzələ baş verib - 19 nəfər ölüb, 922 nəfər xəsarət alıb
09:44 25.01.2020

Məhsullarımızın Fransaya ixracı artırılır
20:26 24.01.2020

XİN-dən təhlükəli virusla bağlı xəbərdarlıq - Çinə gedənlərə ehtiyatlı olmaq tövsiyə olunur
20:02 24.01.2020

“Brexit”lə bağlı saziş imzalandı - Avropa İttifaqı ilə Britaniya arasında dostluq qorunacaq
19:41 24.01.2020

Dəniz Baykal xəstəxanaya yerləşdirilib
19:19 24.01.2020

Gürcüstanda güclü qar çətinliklər yaradıb - Məktəb və bağçalar bağlanıb
18:50 24.01.2020

“Azəriqaz”ın rəhbərliyi üç rayonda vətəndaş qəbulu keçirib
18:28 24.01.2020

Qarabağda erməni hərbçilər arasında atışma olub
18:00 24.01.2020

Sabah hava necə olacaq?
17:33 24.01.2020

Çindən Türkiyəyə gələn bütün sərnişinlər xüsusi cihazlarla yoxlanılır
17:07 24.01.2020

Qadağan olunan psixotrop tərkibli dərmanların satışı ilə məşğul olan şəxslər saxlanılıb - VİDEO
16:44 24.01.2020

Bakıda mərkəzi rayonun yaradılması üçün üç qurum bu istiqamətdə işləri davam etdirir - VİDEO
16:18 24.01.2020

Putin özünə yeni köməkçilər təyin etdi
15:56 24.01.2020

Tovuzda minik maşını qatarla toqquşub - ÖZƏL - FOTOLAR
15:31 24.01.2020

Davos İqtisadi Forumunun əhəmiyyəti - Ölkəmizə yeni investorlar cəlb olunacaq - VİDEO
14:54 24.01.2020

Şahzadə ABŞ-ın vitse-prezidentinin əlini sıxmadı - Çarlzın bu rəftarının səbəbi məlum deyil
14:32 24.01.2020

İsrail səfiri ilk mətbuat konfransını keçirdi
14:10 24.01.2020

Şirvan sakini saxlanılıb - Üzərindən 100 qram heroin götürülüb
13:47 24.01.2020

Azərbaycan “2020-ci ilin ən yaxşı ölkələr”i siyahısına düşüb - VİDEO
13:20 24.01.2020

Fevralın 9-na təyin edilmiş parlament seçkilərinə bugünədək 2431 namizəd müraciət edib - VİDEO
12:53 24.01.2020

Sərnişinlər bir ay əvvəldən bilet ala biləcəklər - Yenilənib - VİDEO
12:32 24.01.2020

Polis Biləsuvarda 2 iranlını saxlayıb, 16 kiloqramdan çox narkotik və silah aşkarlanıb - VİDEO
12:08 24.01.2020

Cüdo üzrə "İsrail Qran-Pri"si - Şanslar əldən gedir
11:40 24.01.2020

Binəqədi rayonunda ağacların kəsilməsi faktı qeydə alınıb - VİDEO
11:18 24.01.2020

İş zamanı üç nəfəri elektrik cəryanı vurub
10:55 24.01.2020

İlham Əliyev “Swiss Re” şirkətinin ictimaiyyətlə əlaqələr üzrə sədri Veronika Skotti ilə görüşüb - Yenilənib - VİDEO
10:32 24.01.2020

ABŞ İRAQDA İŞİD-Ə QARŞI MÜBARİZƏNİ DAYANDIRIB
10:17 24.01.2020

KRALİÇA “BREXİT” QANUNUNU TƏSDİQLƏDİ
09:50 24.01.2020

Qaçqın statusu alan şəxslərə “Yol sənədi” təqdim edilir
09:23 24.01.2020

İlham Əliyevin Davosda “Procter and Gamble Europe” şirkətinin prezidenti Loik Tassel ilə görüşü olub - VİDEO
21:26 23.01.2020

26 ildən sonra kimliyi bilinən şəhid Yevlaxda dəfn edilib - Yenilənib - VİDEO - FOTOLAR
21:05 23.01.2020

İçərişəhərdə qəzalı binalar təmir olunacaq
20:42 23.01.2020

Koronavirusun müalicəsi tapılıb - Virusa yoluxanların sayı 617 nəfərə çatıb
20:19 23.01.2020

Yasamalda ağac avtomobilin üzərinə aşıb
19:51 23.01.2020

Xoruldamaq hansı xəstəlikdən xəbər verir? - VİDEO
19:24 23.01.2020

Zərərvericilərə qarşı mübarizədə yeni üsul - VİDEO
18:49 23.01.2020

Putinin İsrailə rəsmi səfəri başlayıb
18:30 23.01.2020

Narkotik alverçisi və onun müştərisi tutulub
18:08 23.01.2020

Vaqif Şadlinski “Şöhrət” ordeni ilə təltif edildi
17:55 23.01.2020

Cavad Zərif Səudiyyə Ərəbistanının XİN başçısına cavab verib
17:42 23.01.2020

Seçki mübahisələrinin məhkəmə qaydasında həllinə həsr olunan regional seminar-müşavirə keçirilib
16:56 23.01.2020

Xəzərdə suyun səviyyəsi niyə azalır? - VİDEO
16:33 23.01.2020

İlham Əliyevin Davosda İsveçrə Prezidenti Simonetta Sommaruqa ilə görüşüb
16:10 23.01.2020

Kirayə mənzil satışında prosesə yarım saat qalmış sistemdə problem yaranıb - YENİLƏNİB - VİDEO
15:48 23.01.2020

Füzuli rayonunda məcburi köçkün qadınlar üçün biznes sahələri yaradılıb - VİDEO
15:27 23.01.2020

Ali məktəblərə qəbul imtahanlarının vaxtı açıqlanıb - VİDEO
15:06 23.01.2020

Koronavirus təhlükəsi artır - VİDEO
14:44 23.01.2020

Zığ-Hövsan yolunda işlər nə vaxt yekunlaşacaq? - VİDEO
14:20 23.01.2020

Bütün xəbərlər